آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در روزهای اخیر و با تشدید درگیریها در مناطق شمالی سوریه، نام شهری کوچک اما راهبردی بار دیگر بر سر زبانها افتاده است: کوبانی یا عینالعرب. این شهر که در نگاه اول یکی از صدها نقطه روی نقشه سوریه به نظر میرسد، در واقع نمادی از پیچیدگیهای قومی، تاریخی و ژئوپلیتیک خاورمیانه است. کوبانی یا عینالعرب در شمال سوریه و نزدیک مرز ترکیه، حدود ۱۳۰ کیلومتری شمال شرق حلب قرار دارد. جمعیت آن پیش از جنگ داخلی سوریه حدود ۴۵ هزار نفر بود، اما این شهر کوچک به دلیل موقعیت استراتژیک و ترکیب جمعیتی خاص خود، اهمیتی فراتر از اندازه فیزیکیاش دارد. بیشتر ساکنان این شهر را کردها تشکیل میدهند و اقلیتهایی از عربها، ترکمانها و ارامنه نیز در آن زندگی میکنند. این ترکیب جمعیتی، کوبانی را به نمادی از همزیستی قومی در منطقه تبدیل کرده است؛ همزیستیای که بارها در طوفان بحرانها به چالش کشیده شده است. این شهر نسبتاً جدید است و پیدایش آن به پروژه راهآهن بغداد در اوایل قرن بیستم بازمیگردد. طرحی که با مشارکت یک شرکت آلمانی در قلمرو امپراتوری عثمانی اجرا شد و هدف آن اتصال برلین به بغداد از مسیر آناتولی و شمال سوریه بود. راهآهنی که قرار بود امپراتوریها را به هم وصل کند، در نهایت به تولد شهری انجامید که امروز یکی از نقاط داغ خاورمیانه است.
اما شاید مهمترین برگ افتخار کوبانی در تاریخ معاصر، مقاومت افسانهای آن در برابر داعش در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ است. کردهای کوبانی با همراهی سایر اقوام، حماسهای آفریدند که نه فقط یک پیروزی نظامی، که نمادی از ایستادگی در برابر خشونت و افراطگرایی شد. این مقاومت، نام کوبانی را در سراسر جهان طنینانداز کرد. وجود دو نام متفاوت برای این شهر نیز خود داستانی شنیدنی دارد. «کوبانی» نام کردی شهر است که ریشه در همان پروژه راهآهن دارد. «عینالعرب» اما نام عربی آن است که از نام عثمانی «عرب پینار» به معنای «چشمه عربها» گرفته شده است. این دوگانگی نام، بازتابی از تنوع فرهنگی و تاریخی منطقه است. امروز، با تشدید درگیریها در شمال سوریه و تحولات جدید در روابط کردها با دولت مرکزی دمشق و همسایگان، نام کوبانی بار دیگر بر سر زبانها افتاده است. آینده این شهر، مانند آینده کل شمال سوریه، در هالهای از ابهام قرار دارد.
ژئوپلیتیک و موقعیت استراتژیک کوبانی
کوبانی در شمال سوریه و درست در مرز با ترکیه واقع شده است. این موقعیت، آن را به نقطهای کلیدی برای بازیگران مختلف منطقهای تبدیل کرده است. برای ترکیه، تحولات کوبانی به دلیل ارتباط آن با کردهای سوریه و حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) از اهمیت حیاتی برخوردار است. برای کردهای سوریه، کوبانی یکی از کانونهای اصلی هویت و مقاومت است. این شهر در طول جنگ داخلی سوریه، به نماد خودمختاری کردی و ایستادگی در برابر داعش تبدیل شد. سقوط احتمالی کوبانی به دست نیروهای مخالف کردها، ضربهای بزرگ به پروژه خودمختاری آنها خواهد بود. برای دولت مرکزی سوریه، کوبانی بخشی از خاک این کشور است و هرگونه تحول در آن، بر معادلات قدرت در دمشق تأثیر میگذارد. آینده کوبانی به نوع توافق یا درگیری میان کردها و دولت مرکزی بستگی دارد.
پیشینه تاریخی و نامگذاری کوبانی
پیدایش کوبانی در اوایل قرن بیستم و در ارتباط با پروژه راهآهن بغداد، نشاندهنده نقش زیرساختها در شکلگیری شهرهاست. این راهآهن که قرار بود برلین را به بغداد متصل کند، در نهایت به ایجاد شهری انجامید که امروز در مرکز تحولات منطقه قرار دارد. نامگذاری دوگانه کوبانی و عینالعرب، بازتابی از تاریخ پرتنش و چندفرهنگی منطقه است. هر یک از این نامها، روایتی متفاوت از هویت این شهر را بازگو میکنند. کردها آن را کوبانی میخوانند و عربها عینالعرب. این دوگانگی، نمادی از رقابت بر سر هویت و حاکمیت بر این منطقه است. وجود اقلیتهای عرب، ترکمان و ارمنی در کنار کردها، کوبانی را به نمونهای از همزیستی قومی در خاورمیانه تبدیل کرده است. این همزیستی، هرچند گاهی با تنش همراه بوده، اما نشاندهنده ظرفیت منطقه برای زندگی مسالمتآمیز اقوام مختلف در کنار یکدیگر است.
مقاومت کوبانی در برابر داعش و اهمیت آن
مقاومت کوبانی در برابر داعش در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵، یک نقطه عطف در تاریخ معاصر خاورمیانه بود. داعش با هجوم به این شهر، قصد داشت آن را به تصرف خود درآورد، اما با مقاومت جانانه کردها و همراهانشان مواجه شد. این مقاومت، با حمایت هوایی ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا، سرانجام به پیروزی انجامید و داعش مجبور به عقبنشینی از کوبانی شد. این پیروزی، نه تنها یک دستاورد نظامی، که نمادی از ایستادگی در برابر افراطگرایی و خشونت شد. مقاومت کوبانی، کردهای سوریه را به بازیگری مهم در معادلات منطقه تبدیل کرد. این پیروزی، به آنها اعتماد به نفس و مشروعیت بینالمللی بخشید و آنها را به یکی از متحدان کلیدی غرب در مبارزه با داعش تبدیل نمود.
جایگاه کوبانی در معادلات کنونی سوریه
پس از سقوط داعش، کردهای سوریه با چالشهای جدیدی مواجه شدند. ترکیه که کردهای سوریه را تهدیدی برای امنیت ملی خود میبیند، چندین عملیات نظامی در شمال سوریه انجام داده است. کوبانی به دلیل موقعیت مرزی خود، در تیررس این عملیاتها قرار داشته است. از سوی دیگر، تحولات اخیر در روابط کردها با دولت مرکزی سوریه، بر آینده کوبانی تأثیرگذار است. توافق احتمالی برای ادغام نیروهای کرد در ساختار ارتش سوریه و به رسمیت شناختن حقوق فرهنگی آنها، میتواند آینده کوبانی را رقم بزند. نقش قدرتهای منطقهای و بینالمللی نیز در آینده کوبانی تعیینکننده است. روسیه، آمریکا، ترکیه و ایران هر یک منافعی در سوریه دارند و تحولات کوبانی بدون توجه به مواضع آنها قابل تحلیل نیست.
آینده کوبانی و سناریوهای پیش رو
- سناریوی اول: کردهای سوریه با دولت مرکزی به توافقی جامع دست مییابند که شامل به رسمیت شناختن حقوق فرهنگی آنها و ادغام نیروهایشان در ارتش سوریه میشود. در این صورت، کوبانی به شهری خودمختار در چارچوب سوریه فدرال تبدیل خواهد شد.
- سناریوی دوم: مذاکرات شکست میخورد و تنش میان کردها و دولت مرکزی افزایش مییابد. در این صورت، کوبانی بار دیگر به خط مقدم درگیریها تبدیل خواهد شد و ممکن است هدف عملیات نظامی قرار گیرد.
- سناریوی سوم: ترکیه با هدف ایجاد منطقه امن در شمال سوریه، به کوبانی حمله میکند. این سناریو، فاجعهبارترین گزینه برای ساکنان کوبانی خواهد بود و میتواند به آوارگی گسترده و ویرانی شهر بینجامد.