آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی بامداد روز یکشنبه ۲۶ بهمن (۱۵ فوریه)، مصوبهای را به تصویب رساند که بر اساس آن، از هر گردشگر خارجی که از مبادی هوایی وارد ایران میشود، مبلغ ۵ یورو عوارض دریافت خواهد شد. این مبلغ با نرخ بازار مبادله محاسبه و اخذ میشود. این مصوبه در شرایطی به تصویب رسیده است که صنعت گردشگری ایران طی سالهای اخیر روزهای سختی را پشت سر گذاشته است. تحریمهای بینالمللی، محدودیتهای بانکی، نااطمینانیهای سیاسی و تصویر منفی امنیتی از کشور در رسانههای جهانی، همگی دست به دست هم دادهاند تا ورود گردشگران خارجی به ایران با افت قابل توجهی مواجه شود. به نظر میرسد هدف مجلس از این مصوبه، افزایش درآمدهای ارزی کشور و کمک به بودجه سال آینده باشد. اما فعالان صنعت گردشگری معتقدند که این تصمیم، در شرایط رکود کنونی، میتواند به ضرر این صنعت تمام شود و گردشگران خارجی را بیش از پیش از سفر به ایران منصرف کند. ایران با داشتن جاذبههای تاریخی و طبیعی بینظیر، یکی از مقاصد بالقوه گردشگری در جهان است. اما سالهاست که به دلیل مشکلات مختلف، نتوانسته است سهم قابل توجهی از بازار گردشگری بینالمللی را به خود اختصاص دهد. در چنین شرایطی، هرگونه مانع جدید میتواند وضعیت را بدتر کند.
مخالفان این مصوبه استدلال میکنند که دریافت عوارض ورودی، نه تنها درآمد چندانی برای کشور ایجاد نمیکند، بلکه میتواند به کاهش تعداد گردشگران منجر شود و در نتیجه، ضرر آن بیش از سودش باشد. آنها معتقدند که به جای دریافت عوارض، باید به فکر رفع موانع و تسهیل ورود گردشگران باشند. موافقان اما میگویند که بسیاری از کشورهای جهان، از گردشگران خود عوارض ورودی دریافت میکنند و این یک رویه معمول است. آنها تأکید میکنند که این مبلغ (۵ یورو) در مقایسه با هزینه کل سفر، رقم ناچیزی است و تأثیر چندانی بر تصمیم گردشگران نخواهد داشت. با این حال، باید دید که در عمل، این مصوبه چه تأثیری بر صنعت گردشگری ایران خواهد داشت. آیا گردشگران خارجی، این مبلغ را پرداخت خواهند کرد و به سفر خود به ایران ادامه میدهند؟ یا اینکه این مانع جدید، آنها را به سمت مقاصد دیگر سوق خواهد داد؟
انگیزه مجلس از تصویب این مصوبه
به نظر میرسد انگیزه اصلی مجلس از تصویب این مصوبه، تأمین بخشی از منابع درآمدی ارزی کشور برای بودجه سال آینده است. با توجه به کسری بودجه و فشارهای اقتصادی، دولت و مجلس به دنبال راههای جدیدی برای افزایش درآمدها هستند. دریافت عوارض از گردشگران خارجی، یکی از روشهای مرسوم در بسیاری از کشورهای جهان است. کشورهایی مانند ترکیه، مصر و تایلند نیز از گردشگران خود عوارض ورودی دریافت میکنند. اما نکته مهم این است که این کشورها، زیرساختهای گردشگری قوی و تصویر مثبتی در جهان دارند و گردشگران با علم به این موضوع، عوارض را پرداخت میکنند. در ایران، اما وضعیت متفاوت است. با توجه به مشکلات متعدد، هرگونه مانع جدید میتواند تأثیر منفی بر تصمیم گردشگران بگذارد. بنابراین، باید دید که آیا این مصوبه در عمل به هدف خود یعنی افزایش درآمدها خواهد رسید یا به کاهش گردشگران و در نتیجه کاهش درآمدها منجر خواهد شد.
تأثیر این مصوبه بر صنعت گردشگری ایران
صنعت گردشگری ایران در سالهای اخیر، یکی از آسیبپذیرترین بخشهای اقتصادی بوده است. تحریمها، محدودیتهای بانکی و تصویر منفی امنیتی، باعث شده است که بسیاری از گردشگران بالقوه، سفر به ایران را انتخاب نکنند. در چنین شرایطی، دریافت عوارض ورودی، میتواند به عنوان یک مانع جدید عمل کند. گردشگری که مردد است به ایران سفر کند، با شنیدن خبر دریافت عوارض، ممکن است به طور کلی از سفر منصرف شود و مقصد دیگری را انتخاب کند. از سوی دیگر، این مبلغ (۵ یورو) در مقایسه با هزینه کل سفر، رقم ناچیزی است. یک گردشگر اروپایی که برای سفر به ایران هزاران یورو هزینه میکند، احتمالاً با پرداخت ۵ یورو اضافی مشکلی نخواهد داشت. اما نکته مهم، اصل دریافت عوارض است که میتواند به عنوان یک نماد منفی تلقی شود.
انتقادات فعالان گردشگری به این مصوبه
فعالان گردشگری به شدت از این مصوبه انتقاد کردهاند. آنها معتقدند که این تصمیم، در شرایط رکود کنونی، به ضرر این صنعت تمام خواهد شد. به جای ایجاد مانع جدید، باید به فکر رفع موانع موجود و تسهیل ورود گردشگران باشند. نقد دیگر این است که این مصوبه، بدون مشورت با فعالان صنعت گردشگری و در نظر گرفتن شرایط واقعی آن، به تصویب رسیده است. آنها معتقدند که تصمیمگیری در مورد صنعت گردشگری باید با مشارکت و مشورت خود آنها صورت گیرد. همچنین، فعالان گردشگری نگرانند که این مصوبه، تصویر ایران را در جهان به عنوان مقصدی گران و پرمانع تقویت کند. آنها تأکید میکنند که برای جذب گردشگر، باید هزینههای سفر را کاهش داد و تسهیلات بیشتری فراهم کرد، نه اینکه موانع جدیدی ایجاد نمود.
تحلیل مقایسهای با سایر کشورها
دریافت عوارض ورودی از گردشگران، یک رویه معمول در بسیاری از کشورهای جهان است. برای مثال، ترکیه از گردشگران خود مبلغی حدود ۱۵ یورو عوارض ورودی دریافت میکند. مصر نیز مبلغی مشابه دریافت میکند. تایلند نیز طرحی برای دریافت عوارض از گردشگران دارد. اما نکته مهم این است که این کشورها، زیرساختهای گردشگری قوی، خدمات با کیفیت و تصویر مثبتی در جهان دارند. گردشگران با علم به اینکه در ازای پرداخت این مبلغ، خدمات مناسبی دریافت خواهند کرد، آن را پرداخت میکنند. در ایران، اما وضعیت متفاوت است. زیرساختهای گردشگری نیاز به بهبود دارند و تصویر ایران در جهان مثبت نیست. بنابراین، مقایسه مستقیم ایران با این کشورها، چندان منصفانه نیست.
آینده صنعت گردشگری ایران و راهکارهای پیشنهادی
صنعت گردشگری ایران پتانسیل بالایی برای رشد و توسعه دارد. جاذبههای تاریخی، طبیعی و فرهنگی ایران، کمنظیر هستند. اما برای بالفعل کردن این پتانسیل، نیاز به برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری گسترده است. به جای دریافت عوارض جدید، دولت باید به فکر رفع موانع موجود باشد. تسهیل صدور روادید، بهبود زیرساختهای حمل و نقل و اقامتی، تبلیغات گسترده در بازارهای هدف و بهبود تصویر ایران در جهان، از جمله اقداماتی است که میتواند به رشد گردشگری کمک کند. اگر این اقدامات انجام شود، گردشگران با میل و رغبت بیشتری به ایران سفر خواهند کرد و در آن صورت، دریافت عوارض ورودی نیز میتواند توجیهپذیر باشد. اما در شرایط فعلی، این مصوبه بیش از آنکه کمک کند، میتواند به صنعت گردشگری آسیب بزند.