آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
دقایقی پیش، خبری در فضای مجازی پیچید که میتواند تحول مهمی در عرصه رسانههای فارسیزبان باشد. تمامی کانالهای خبری و سیاسی فارسیزبان که از طریق ماهواره یاهست (Yahsat) پخش میشدند، ظاهراً از آنتن خارج شدهاند. این ماهواره که مقر آن در امارات متحده عربی است، یکی از اصلیترین بسترهای پخش شبکههای ماهوارهای در سراسر خاورمیانه محسوب میشود و بسیاری از شبکههای فارسیزبان از این ماهواره برای پخش برنامههای خود استفاده میکردند. هنوز دلیل این قطع پخش گسترده مشخص نیست. برخی کاربران در شبکههای اجتماعی از قطع ناگهانی سیگنال این کانالها خبر دادهاند و تصاویری از صفحههای تلویزیون خود منتشر کردهاند که دیگر شبکههای مورد نظر را دریافت نمیکنند. این قطعی به نظر میرسد که بسیار گسترده باشد و تمامی کانالهای فارسیزبان را در بر گرفته باشد.
یاه ست چیست؟!
ماهواره یاهست (Al Yah Satellite Communications) یک شرکت ماهوارهای مستقر در امارات است که خدمات ارتباطی و پخش را در سراسر خاورمیانه، آفریقا و بخشهایی از آسیا ارائه میدهد. این ماهواره به عنوان یکی از مهمترین پلتفرمهای پخش در منطقه شناخته میشود و بسیاری از شبکههای تلویزیونی از جمله شبکههای فارسیزبان از خدمات آن بهره میبردند. قطع پخش گسترده از این ماهواره، پدیدهای نادر است. گمانهزنیها درباره دلیل این قطع پخش بسیار است. برخی معتقدند که ممکن است این اقدام به درخواست مقامات اماراتی و در چارچوب فشارهای سیاسی بر ایران صورت گرفته باشد. امارات در سالهای اخیر روابط نزدیکی با رژیم صهیونیستی برقرار کرده و در برخی موارد، مواضعی علیه ایران اتخاذ کرده است. قطع پخش شبکههای فارسیزبان میتواند بخشی از این رویکرد باشد. برخی دیگر احتمال میدهند که این قطعی به دلیل مشکلات فنی یا اختلالات ماهوارهای رخ داده باشد. گاهی اوقات، ماهوارهها با مشکلات فنی مواجه میشوند که منجر به قطع موقت سیگنال برخی شبکهها میشود. اما گستردگی این قطعی و هدف قرار گرفتن تمامی کانالهای فارسیزبان، احتمال مشکلات فنی را کاهش میدهد.
همچنین برخی تحلیلگران معتقدند که ممکن است این اقدام در پی فشارهای بینالمللی برای محدود کردن پخش برنامههای فارسیزبان صورت گرفته باشد. در ماههای اخیر، برخی کشورهای غربی محدودیتهایی علیه رسانههای ایرانی اعمال کردهاند. اما امارات تاکنون در این زمینه موضع خاصی نداشته است. این قطع پخش در حالی رخ میدهد که شبکههای فارسیزبان در سالهای اخیر به یکی از منابع مهم خبری برای بخشی از مخاطبان ایرانی تبدیل شدهاند. این شبکهها با پوشش اخبار ایران و منطقه، مخاطبان قابل توجهی در داخل و خارج از کشور دارند. قطع یکباره این شبکهها، میتواند تأثیر قابل توجهی بر دسترسی مخاطبان به اخبار داشته باشد. تا لحظه تنظیم این خبر، هیچیک از منابع رسمی از جمله مسئولان ماهواره یاهست، نهادهای نظارتی امارات یا خود شبکههای فارسیزبان در این باره اظهارنظر نکردهاند. این سکوت رسانهای، به گمانهزنیها دامن زده و نگرانیهایی را درباره سرنوشت این شبکهها ایجاد کرده است. باید منتظر ماند و دید که آیا این قطع پخش موقتی است یا یک اقدام دائمی.
تحلیل فنی؛ ماهواره یاهست و نقش آن در پخش برنامهها
ماهواره یاهست (یاهست) که با نام رسمی Al Yah Satellite Communications شناخته میشود، یک شرکت ماهوارهای مستقر در امارات متحده عربی است. این شرکت در سال ۲۰۰۷ تأسیس شد و از آن زمان به یکی از مهمترین اپراتورهای ماهوارهای در منطقه تبدیل شده است. ماهوارههای یاهست در موقعیت مداری ۵۲.۵ درجه شرقی قرار دارند و خدمات پخش و ارتباطی را به منطقه خاورمیانه، آفریقا، جنوب غرب آسیا و اروپا ارائه میدهند. بسیاری از شبکههای تلویزیونی فارسیزبان برای پخش برنامههای خود از ترانسپوندرهای ماهواره یاهست استفاده میکنند. این ماهواره به دلیل پوشش گسترده و کیفیت بالای سیگنال، گزینه محبوبی برای پخشکنندگان است. قطع پخش از چنین ماهوارهای، میتواند دلایل متعددی داشته باشد: از مشکلات فنی گرفته تا اقدامات عمدی. برای قطع پخش یک یا چند شبکه از ماهواره، معمولاً نیاز به اقداماتی در سطح زمینی است. اپراتور ماهواره میتواند با قطع سیگنال uplink یا مسدود کردن فرکانسهای خاص، پخش شبکهها را متوقف کند. این اقدام معمولاً در موارد نقض قوانین یا به درخواست نهادهای نظارتی صورت میگیرد.
نقش امارات در تحولات منطقهای
امارات متحده عربی در سالهای اخیر به یکی از بازیگران مهم منطقه تبدیل شده است. این کشور با عادیسازی روابط با اسرائیل (پیمان ابراهیم) و حضور فعال در تحولات یمن، سودان و لیبی، نقش مهمی در معادلات منطقهای ایفا میکند. روابط امارات با ایران نیز همواره با فراز و نشیبهایی همراه بوده است. در شرایط فعلی که تنشهای منطقهای افزایش یافته و ایران و غرب بر سر مسائل هستهای اختلاف دارند، امارات ممکن است تحت فشار آمریکا یا سایر متحدان خود برای اعمال محدودیت علیه رسانههای فارسیزبان قرار گرفته باشد. این کشور در گذشته نیز در مواردی اقدام به محدود کردن پخش شبکههای خبری کرده است. با این حال، امارات همواره سعی کرده است روابط متوازنی با ایران حفظ کند و از تنش مستقیم با تهران خودداری کند. قطع پخش شبکههای فارسیزبان میتواند این تعادل را بر هم بزند و به تنشهای جدیدی منجر شود. بنابراین، اگر این اقدام عمدی باشد، میتواند نشانهای از تغییر رویکرد امارات در قبال ایران باشد.
اهمیت شبکههای فارسیزبان
شبکههای فارسیزبان که از ماهوارهها پخش میشوند، در سالهای اخیر به یکی از منابع مهم خبری برای بخشی از مخاطبان ایرانی تبدیل شدهاند. این شبکهها با پوشش اخبار ایران و منطقه، اخبار و تحلیلهایی ارائه میدهند که گاه با رسانههای داخلی متفاوت است. برخی از این شبکهها به مخالفان دولت ایران نزدیک هستند و برخی دیگر رویکردی انتقادی دارند. قطع پخش این شبکهها میتواند تأثیر قابل توجهی بر دسترسی مخاطبان به اخبار داشته باشد. بسیاری از بینندگان به این شبکهها به عنوان منبع اصلی اخبار خود عادت کردهاند و قطع ناگهانی آنها میتواند باعث سردرگمی و نارضایتی شود. همچنین، این قطع پخش میتواند به کاهش تنوع رسانهای در فضای خبری ایران منجر شود. در عصر دیجیتال، شبکههای ماهوارهای هنوز هم اهمیت زیادی دارند. بسیاری از خانوادههای ایرانی به تماشای تلویزیون از طریق ماهواره عادت دارند و اینترنت برای آنها جایگزین کاملی نیست. بنابراین، قطع پخش ماهوارهای میتواند تأثیر عمیقی بر دسترسی آنها به اخبار بگذارد.
چارچوب قانونی قطع پخش ماهوارهای
قطع پخش شبکهها از ماهواره، تابع قوانین بینالمللی و ملی است. هر کشوری که ماهواره در آن ثبت شده است، حق دارد محتوای پخششده از طریق آن ماهواره را بر اساس قوانین خود تنظیم کند. امارات به عنوان کشور ثبتکننده ماهواره یاهست، میتواند شبکههایی را که قوانین این کشور را نقض میکنند، از پخش منع کند. قوانین امارات در مورد محتوای رسانهای نسبتاً سختگیرانه است و شبکههایی که به امارات توهین کنند یا امنیت ملی این کشور را به خطر بیندازند، ممکن است با محدودیت مواجه شوند. اما در مورد شبکههای فارسیزبان که عمدتاً به مسائل ایران میپردازند، این موضوع کمتر مطرح بوده است. همچنین، تحریمهای آمریکا علیه ایران میتواند بر پخش شبکههای فارسیزبان تأثیر بگذارد. اگر شبکهای تحت تحریمهای آمریکا قرار گیرد، شرکتهای بینالمللی از جمله اپراتورهای ماهوارهای ممکن است از همکاری با آن خودداری کنند. این موضوع در گذشته نیز برای برخی شبکهها رخ داده است.
سناریوهای پیش رو
با توجه به ابهامات موجود، چند سناریو برای آینده این قطع پخش قابل تصور است:
- سناریوی نخست، رفع موقتی مشکل فنی است. اگر این قطعی ناشی از مشکلات فنی باشد، احتمالاً پس از مدتی برطرف خواهد شد و شبکهها دوباره به پخش ادامه خواهند داد. این سناریو سادهترین و خوشبینانهترین حالت است.
- سناریوی دوم، اعمال محدودیتهای جدید از سوی امارات است. اگر این اقدام عمدی باشد و امارات تصمیم گرفته باشد پخش شبکههای فارسیزبان را محدود کند، ممکن است این قطع پخش دائمی باشد. در این صورت، شبکهها باید به دنبال بسترهای جایگزین برای پخش باشند.
- سناریوی سوم، مذاکرات پشت پرده برای حل مشکل است. ممکن است شبکهها و مقامات اماراتی وارد مذاکره شوند و به توافقی برای ادامه پخش دست یابند. در این صورت، پس از مدتی شبکهها دوباره به پخش ادامه خواهند داد، شاید با شرایط جدید.
در هر صورت، این رویداد نشاندهنده آسیبپذیری رسانههای ماهوارهای در برابر تصمیمات سیاسی و فنی است. در عصر دیجیتال، شاید زمان آن رسیده که به فکر راههای جایگزین و مقاومتری برای توزیع محتوا باشیم.