ماجرا از دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد؛ زمانی که تیم ملی فوتبال زنان ایران در نخستین بازی خود در جام ملتهای آسیا در گلدکوست برابر کرهجنوبی قرار گرفت و بازیکنان ایران هنگام پخش سرود جمهوری اسلامی با آن همخوانی نکردند. همین سکوت، در بسیاری از گزارشها بهعنوان یک اعتراض خاموش تعبیر شد و خیلی زود به نقطه آغاز بحرانی تبدیل شد که دیگر فقط ورزشی نبود. ایران آن بازی را ۳ بر صفر واگذار کرد.
پس از آن، فشارها بهسرعت بالا گرفت. رسانههای رسمی و چهرههای نزدیک به حاکمیت، این سکوت را حملهای سیاسی تفسیر کردند. در میان آنها، محمدرضا شهبازی، مجری صداوسیمای جمهوری اسلامی، در ویدیویی که بازتاب گستردهای یافت، بازیکنان را «خائنان زمان جنگ» خواند و خواستار برخورد شدیدتر با آنان شد. همین ادبیات تهدیدآمیز، یکی از اصلیترین دلایل شکلگیری نگرانی بینالمللی درباره امنیت این بازیکنان بود.
در ادامه، تیم ایران در پنجشنبه ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ برابر استرالیا و در یکشنبه ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ برابر فیلیپین به میدان رفت. برخی گزارشها میگویند بازیکنان ایران در این دو مسابقه، برخلاف بازی اول، سرود را خواندند و حتی سلام نظامی دادند؛ تغییری که رسانههای استرالیایی آن را نشانهای از فشار شدیدتر بر تیم پس از جنجال بازی نخست توصیف کردند. ایران برابر استرالیا ۴ بر صفر و برابر فیلیپین ۲ بر صفر شکست خورد و از رقابتها کنار رفت.
همزمان با بالا گرفتن نگرانیها، اتحادیه جهانی بازیکنان فوتبال، FIFPRO، اعلام کرد نسبت به وضعیت تیم ملی زنان ایران «نگرانی جدی» دارد و حتی در مقطعی نتوانسته با بازیکنان تماس بگیرد. رویترز همچنین گزارش داد کارزاری برای حفاظت از آنان دهها هزار امضا جمعآوری کرده و فشار افکار عمومی در استرالیا و بیرون از آن رو به افزایش بوده است.
خروج محرمانه پنج بازیکن از هتل
تحول اصلی در دوشنبه ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ رخ داد؛ زمانی که پنج بازیکن تیم از مسئولان استرالیایی درخواست حمایت کردند. رویترز و AP گزارش دادهاند که پلیس فدرال استرالیا در عملیاتی محرمانه به خروج این پنج نفر از هتل و انتقالشان به محل امن کمک کرد. دولت استرالیا سپس برای آنان ویزای بشردوستان صادر کرد. اسامیای که در منابع معتبر تکرار شده عبارتاند از: زهرا قنبری، زهرا سربالی علیشاه، مونا حمودی، عاطفه رمضانیزاده و فاطمه پسندیده.
تونی برک، وزیر کشور/امور داخلی استرالیا، بهصورت علنی گفت این زنان میتوانند در استرالیا «خانه» داشته باشند و در امنیت زندگی کنند. آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، هم تأکید کرد که آنها در امنیت هستند و کمک برای اعضای دیگر تیم نیز، در صورت درخواست، در دسترس است. این موضعگیریها نشان داد استرالیا این پرونده را صرفاً یک پرونده مهاجرتی عادی نمیبیند، بلکه آن را یک موضوع انسانی و امنیتی میداند.
اعتراض در گلدکوست و انسداد مسیر اتوبوس
در روز سهشنبه ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ و هنگام خروج سایر اعضای کاروان از هتل در گلدکوست، صحنههایی کمسابقه شکل گرفت. گاردین و ABC گزارش دادند که گروهی از معترضان برای متوقف کردن اتوبوس تیم در برابر آن نشستند و شعار «Save our girls» سر دادند. گزارش گاردین صراحتاً میگوید اتوبوس برای مدتی کوتاه متوقف شد و سپس با دخالت پلیس کوئینزلند به مسیر خود ادامه داد. این همان بخش از ماجراست که بهعنوان «خوابیدن جلوی اتوبوس» یا «بستن راه اتوبوس» در برخی رسانهها بازتاب پیدا کرده است؛ اصلِ متوقفکردن مسیر اتوبوس تأیید شده، هرچند روایت جزئیِ همه تصاویر منتشرشده یکسان نیست.
گاردین سپس گزارش داد اعضای باقیمانده تیم از گلدکوست به سیدنی منتقل شدند و پس از رسیدن به فرودگاه سیدنی، در میان حمایت عاطفی شماری از ایرانیان و هواداران، سوار اتوبوس شدند و محل فرودگاه را ترک کردند. با این حال، هنوز روشن نیست که آیا هیچیک از اعضای دیگر تیم هم در نهایت در استرالیا ماندهاند یا نه. AP نیز نوشته ۲۱ عضو دیگر کاروان از استرالیا خارج شدهاند، اما وضعیت نهایی همه آنها روشن نیست.
واکنشهای جهانی و نقش ترامپ
پرونده این بازیکنان بازتابی جهانی پیدا کرد. رویترز گزارش داده دونالد ترامپ ابتدا هشدار داد که بازگرداندن این زنان به ایران میتواند برایشان بسیار خطرناک باشد و حتی گفت اگر استرالیا آنها را نپذیرد، آمریکا پذیرای آنان خواهد بود. او بعدتر پس از گفتوگو با آلبانیزی، از نحوه رسیدگی دولت استرالیا به این وضعیت تمجید کرد. در کنار آن، FIFA نیز اعلام کرده که موضوع را با مقامهای استرالیایی زیر نظر دارد.
درباره برخی حواشی دیگر، از جمله تعبیر بعضی تصاویر بهعنوان «سیگنال درخواست کمک» از سوی چند بازیکن، گزارشهایی در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شده است؛ اما این بخش از روایت، دستکم تا این لحظه، به روشنیِ اعطای ویزا، تهدیدهای رسانهای و انسداد اتوبوس، در منابع اصلی و رسمی تثبیت نشده است!
جمعبندی
جمعبندی نهایی این است که ریشه اصلی این بحران، سکوت اعتراضی بازیکنان ایران در ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ برابر سرود جمهوری اسلامی و سپس تهدید علنی آنان از سوی رسانههای حکومتی بود؛ بحرانی که با نگرانی FIFPRO، ورود دولت استرالیا، انتقال مخفیانه پنج بازیکن به محل امن، اعطای حمایت بشردوستانه، و اعتراضهای میدانی در گلدکوست به یک پرونده جهانی تبدیل شد. در این پرونده، بار دیگر نشان داده شد که حتی زمین فوتبال زنان هم میتواند سیاسی یا حتی امنیتی شود و در مقابل، جامعه جهانی نشان داد که وقتی جان و امنیت ورزشکاران در خطر باشد، حمایت بینالمللی میتواند تعیینکننده باشد./