آسیانیوز ایران / یزد ؛
بارشهای اخیر که بخشهای گستردهای از کشور را دربرگرفته، بار دیگر بحثهایی درباره نقش سامانههای راداری و اثرات جنگ بر الگوهای جوی را به صدر توجه شبکههای اجتماعی آورد. برخی ادعا کردهاند که تخریب یا اختلال در رادارهای برخی کشورها باعث شده ابرها آزادانهتر حرکت کنند و بارشها در ایران افزایش یابد. این ادعاها در حالی مطرح شدهاند که پیشبینی رسمی هواشناسی کشور، **۱۴ روز پیش از آغاز بارشها** از وقوع بارشهای فراهنجار در بخش زیادی از استانها خبر داده بود.
بررسی نقشههای الگوهای جوی نشان میدهد که از نیمه اسفند تا فروردین، چند سامانه فعال مدیترانهای و سودانی با مسیرهای پایدار به سوی ایران در حرکت بودهاند. این سامانهها مستقل از وضعیت راداری هر کشور شکل گرفته، مسیر یافته و تخلیه شدهاند. رادارها تنها ابزار مشاهده رفتار همین سامانهها هستند؛ مشابه دوربینهایی که رویداد را میبینند، اما تغییری در آن ایجاد نمیکنند.
در جهان علم، نقش ابزارهای ردیاب و اندازهگیر کاملاً روشن است: آنها پیامرساناند، نه تصمیمگیر. رادارهای هواشناسی نیز با ارسال امواج و بازتاب آنها، تنها دادههای تصویری و عددی درباره شدت، گستردگی و نوع بارش را در اختیار هواشناسان قرار میدهند. هیچ سازوکار فیزیکی وجود ندارد که یک رادار بتواند حجم یک ابر، شدت بارش یا مسیر سامانه را دگرگون کند.
از سوی دیگر، فناوری بارورسازی ابرها که در برخی کشورها استفاده میشود، برخلاف تصورات عمومی، اثربخشی محدود، مشروط و محلی دارد. این فناوری نمیتواند مسیر سامانههای جوی، ارتفاع ترازهای میانی یا دینامیک گسترده جو را تغییر دهد. تنها در صورتی کارآمد است که ابر مناسب موجود باشد و آنهم در حد افزایش محدود بارش، نه دگرگونی همگانی الگوهای اقلیمی.
با کنار هم قرار دادن تمام این دادهها، روشن است که افزایش بارشها نه ناشی از نبود رادار است و نه نتیجه پدیدههایی بیرون از چارچوب علم. این بارشها از هفتهها قبل پیشبینی شده بود و کاملاً مطابق الگوهای اقلیمی و رفتار طبیعی سامانههای بارشی شکل گرفتهاند.
تحلیل و واکاوی :
اول: جایگاه علمی رادارهای هواشناسی
۱. رادارها از مهمترین ابزارهای تشخیص و پایش بارشاند. این ابزارها با ارسال امواج و دریافت بازتاب آنها، تصویری از وضعیت داخل ابر ایجاد میکنند.
۲. اساس عملکرد رادار بر اندازهگیری است، نه ایجاد تغییر. همانگونه که دماسنج نمیتواند دما را تغییر دهد، رادار نیز توانایی تغییر بارندگی را ندارد.
۳. هیچ مطالعه معتبر علمی تاکنون توانایی تغییر الگوی بارش با رادار را نشان نداده است. فیزیک جو این امکان را پشتیبانی نمیکند.
۴. حجم و انرژی سامانههای بارشی بهاندازهای بزرگ است که کوچکترین ابزار زمینی نمیتواند بر آن اثر بگذارد.
۵. نقش رادار تنها ارائه داده به سامانههای هشدار سریع و پیشبینی است؛ نه دخالت در وضعیت بارش.
دوم: پیشبینیهای هواشناسی و تطابق با بارشهای اخیر
۱. پیشبینی ۱۱ اسفند سازمان هواشناسی نشان داد که بارشهای فراهنجار در بازه مشخص رخ خواهد داد.
۲. این پیشبینی با استفاده از مدلهای جهانی و منطقهای، الگوهای دینامیکی جو و دادههای بلندمدت اقلیمی انجام شده بود.
۳. چنین مدلهایی هفتهها قبل از رخداد، مسیر و شدت سامانهها را تعیین میکنند.
۴. تطابق کامل این پیشبینی با بارشهای رخ داده، صحت علمی تحلیلهای هواشناسی را تأیید میکند.
۵. به همین دلیل، نسبت دادن بارشها به اتفاقات غیرفنی، با واقعیت علمی سازگار نیست.
سوم: فیزیک بارش و علت ناپذیری اثرگذاری ابزارها
۱. برای شکلگیری بارش، باید چند شرط همزمان فراهم باشد: رطوبت کافی، صعود هوا، سردشدگی، تراکم و وجود هستههای میعان.
۲. هیچ سامانه زمینی، چه رادار و چه فرستندههای دیگر، توانایی تغییر این چرخه عظیم را ندارد.
۳. جو زمین بر پایه قانونهای ثابت فیزیکی رفتار میکند و سامانههای بارشی انرژیای چند هزار برابر ابزارهای انسانی در خود دارند.
۴. برای تغییر مسیر یک سامانه بارشی، باید به لایههای میانی جو انرژی تزریق شود؛ کاری که حتی فناوریهای عظیم نیز قادر به آن نیستند.
۵. بنابراین، بارشها رخدادی طبیعی و تابع شرایط جوّیاند، نه ابزارهای انسانی.
چهارم: بارورسازی ابرها؛ واقعیت و محدودیتها
۱. بارورسازی تنها زمانی انجام میشود که ابر مناسب وجود داشته باشد و هدف آن افزایش بارش در محدودهای محدود است.
۲. تجربه جهانی نشان میدهد که افزایش بارش در بهترین حالت حدود بیست درصد و فقط در شرایط خاص رخ میدهد.
۳. این فناوری نمیتواند سامانهای بارشی را ایجاد یا تقویت کند، بلکه فقط روی ابرهای فعال اثر جزئی دارد.
۴. این روش هرگز توانایی تغییر اقلیم منطقهای یا گسترده را ندارد و اثر آن مقطعی است.
۵. بنابراین، نبود بارورسازی نمیتواند علت افزایش گسترده بارشها در سطح کشور باشد.
پنجم: چرایی شکلگیری شایعات و اهمیت سواد علمی
۱. همزمانی برخی رویدادها با بارشها، ممکن است باعث برداشتهای اشتباه در جامعه شود.
۲. نبود دانش کافی درباره عملکرد رادارها راه را برای برداشتهای احساسی باز میکند.
۳. شبکههای اجتماعی به دلیل سرعت بالای انتشار، گاهی محتوای غیرعلمی را تقویت میکنند.
۴. افزایش سواد علمی و رسانهای بهترین راه برای کاهش این برداشتهای نادرست است.
۵. ارائه دادههای شفاف از سوی نهادهای مسئول میتواند اعتماد جامعه را افزایش دهد.
مخلص کلام اینکه :
بارشهای اخیر کشور طبق پیشبینی رسمی و علمی هواشناسی از دو هفته قبل قابل انتظار بوده و ارتباطی با ادعاهای مربوط به رادارها یا رخدادهای پیرامونی ندارد. رادارها تنها ابزار مشاهدهاند و هیچ توانایی برای ایجاد یا جلوگیری از بارش ندارند. بارورسازی نیز فناوریای محدود و محلی است که نمیتواند الگوهای گسترده بارش را تغییر دهد. تحلیلهای علمی نشان میدهد افزایش بارشها نتیجه رفتار طبیعی سامانههای فعال مدیترانهای و سودانی بوده است.