آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پنجاه و دو روز از قطعی اینترنت بینالملل در ایران میگذرد؛ ۱۲۴۸ ساعت خاموشی که اقتصاد دیجیتال کشور را فلج کرده است. تریدرها، فروشندگان آنلاین، برنامهنویسها، گیمرها و بسیاری دیگر از اصناف، این روزها با مشکلات عدیدهای مواجه هستند. اما در کنار ضررهای اقتصادی، یک تهدید جدیتر نیز در کمین کاربران ایرانی است: هک شدن حسابهای کاربری به دلیل استفاده از فیلترشکنهای رایگان و ناامن. احسان چیتساز، معاون بینالملل وزیر ارتباطات، اخیراً گفته است که قطعی اینترنت موجب شده است شبکه ملی اینترنت در دوران جنگ پایدار بماند. با این حال، تجربه زیسته بسیاری از مردم این ادعا را رد میکند. قطعی اینترنت نمیتواند دوای درد فروشندگان آنلاین و کسانی باشد که برای گذران زندگی محتاج آن هستند. در این بین، برخی خبر میدهند که اینترنت در حال بازگشایی است، اما به نظر میرسد که مجدداً در حال حرکت به سمت وایتلیست یا لیست سفید هستیم. استفاده از صفحه اول گوگل که هیچکدام از جستوجوهای شما را باز نمیکند، بازگشایی اینترنت نیست. در حال حاضر برخی از سایتهای خبری مدعی شدهاند که دسترسی ایرانیها به غیر از صفحه اول گوگل و جیمیل، به ترنسلیت گوگل و گوگل مپ هم باز شده است. اما تجربه خبرنگار ما نشان میدهد که هنوز دسترسیها به ترنسلیت گوگل و مپ گوگل، دستکم در برخی از ارائهدهندگان اینترنت میسر نشده است.
در حالی که گفته میشود که بخشی از برنامهنویسان به برخی از سایتهای کاری خود دسترسی پیدا کردهاند و برخی از بازیسازان توانستهاند به اینترنت محدودی جهت بهروزرسانیهای حیاتی دسترسی پیدا کنند، قاطبه مردم از دسترسی به اینترنت بینالملل محروم هستند. این وضعیت، آنها را مجبور به استفاده از فیلترشکنهای پولی و رایگان کرده است. برخی از مردم برای اینکه بتوانند به اینترنت دسترسی پیدا کنند، مجبور به خرید ویپیان هستند که قیمت این ویپیانها سر به فلک کشیده است. قیمتها از هر گیگ ترافیک از یکمیلیون تا ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان متغیر است. اما فقط گرانی، دردسر مردم عادی نیست. بسیاری از کسانی که نصفه و نیمه توانستهاند به اینترنت دسترسی پیدا کنند، متوجه شدهاند که تلگرام آنها در این مدت هک شده است.
عمده این هک شدنها به خاطر بیاحتیاطی کاربران در استفاده از فیلترشکنهای رایگان بوده است. همچنین این افراد، ورود خود را به تلگرام دو مرحلهای نکرده بودند یا اینکه «Local passcode» فعال نبوده است. کارشناسان میگویند که عدم بهروزرسانی پلتفرمهایی مانند تلگرام و واتساپ و اینستاگرام، مانند قفلهای زنگزده بر خانههای شیشهای است که آسیبپذیری کاربران را در برابر مهاجمان بسیار بالا میبرد. به نظر میرسد بعد از ۵۲ روز قطعی اینترنت، دولت هنوز برنامهای برای بازگشایی کامل اینترنت ندارد و همین بازگشاییهای نصفه و نیمه بهشدت ناپایدار است. مثلاً دسترسیها به هوش مصنوعیهای غربی همچنان امکان ندارد، اما دیپسیک نیمبند در دسترس است؛ آن هم بهشدت متزلزل که مدام با پیغام «failed» روبهرو میشوید.
خطرات استفاده از فیلترشکنهای رایگان
فیلترشکنهای رایگان معمولاً توسط شرکتهای ناشناس یا حتی هکرها اداره میشوند. این سرویسها برای تأمین هزینههای خود، مجبور به فروش دادههای کاربران یا نمایش تبلیغات مزاحم هستند. در بدترین حالت، این فیلترشکنها میتوانند به طور کامل ترافیک کاربران را ضبط کرده و اطلاعات حساسی مانند رمزهای عبور، اطلاعات بانکی و پیامهای خصوصی را به سرقت ببرند. در مورد هک شدن تلگرام کاربران ایرانی، به نظر میرسد که هکرها با استفاده از فیلترشکنهای رایگان، موفق به رهگیری کدهای تأیید دو مرحلهای یا حتی جلسه فعال کاربران شدهاند. بسیاری از کاربران نیز ورود دو مرحلهای را فعال نکرده بودند که این موضوع کار را برای هکرها آسانتر کرده است. همچنین، عدم بهروزرسانی اپلیکیشن تلگرام به دلیل قطعی اینترنت، آسیبپذیریهای امنیتی را افزایش داده است. کارشناسان امنیت سایبری توصیه میکنند که کاربران به هیچ وجه از فیلترشکنهای رایگان استفاده نکنند. در صورت لزوم، بهتر است از فیلترشکنهای پولی و معتبر استفاده شود که حریم خصوصی کاربران را تضمین میکنند. همچنین، فعالسازی تأیید دو مرحلهای در تمامی سرویسهای آنلاین، از جمله تلگرام، یک ضرورت انکارناپذیر است.
ضررهای هنگفت قطعی اینترنت بر کسبوکارهای آنلاین
قطعی ۵۲ روزه اینترنت، ضربه سنگینی به اقتصاد دیجیتال ایران وارد کرده است. فروشگاههای آنلاین، کسبوکارهای اینترنتی، تریدرهای ارز دیجیتال، برنامهنویسان و گیمرها، از جمله افرادی هستند که مستقیماً از این وضعیت آسیب دیدهاند. بسیاری از این کسبوکارها مجبور به تعطیلی موقت یا تعدیل نیرو شدهاند. مسئولین دولتی نیز به طور غیررسمی اعلام کردهاند که قطعی اینترنت روزانه میلیونها دلار ضرر مستقیم و غیرمستقیم به اقتصاد کشور وارد میکند. با این حال، به نظر میرسد که اولویت دولت، حفظ امنیت شبکه ملی اینترنت در دوران جنگ است، حتی اگر به قیمت نابودی کسبوکارهای آنلاین تمام شود. احیای اقتصاد دیجیتال پس از بازگشایی اینترنت، نیازمند زمان و سرمایهگذاری مجدد است. بسیاری از کسبوکارهایی که در این مدت ورشکسته شدهاند، ممکن است هرگز نتوانند به چرخه اقتصادی بازگردند. این موضوع میتواند تأثیرات بلندمدتی بر اشتغال و درآمدهای ملی داشته باشد.
چالشهای بهروزرسانی امنیتی در دوران قطعی اینترنت
یکی از مضرات قطعی اینترنت، عدم امکان بهروزرسانی نرمافزارها و سیستمعاملها است. بسیاری از بهروزرسانیها به مسائل امنیتی باز میگردد تا امنیت کاربر را در برابر مهاجمان بیشتر حفظ کند. به عنوان مثال، واتسآپ بهروزرسانی امنیتی موسوم به «روز صفر» را در روز ۱۲ ژانویه منتشر کرد، اما به دلیل قطعی اینترنت، بسیاری از ایرانیان نتوانستند به موقع به این هشدار امنیتی جامه عمل بپوشانند. عدم بروزرسانی پلتفرمهایی مانند تلگرام و واتساپ و اینستاگرام، مانند قفلهای زنگزده بر خانههای شیشهای است که آسیبپذیری کاربران را در برابر مهاجمان بسیار بالا میبرد. هکرها دائماً در حال کشف آسیبپذیریهای جدید در این نرمافزارها هستند و شرکتهای توسعهدهنده نیز با انتشار بهروزرسانیهای امنیتی، این آسیبپذیریها را برطرف میکنند. در شرایط قطعی اینترنت، کاربران ایرانی از این بهروزرسانیهای حیاتی محروم میمانند و دستگاههای آنها در برابر حملات سایبری آسیبپذیرتر میشوند. این موضوع به ویژه برای کسبوکارهایی که به دادههای حساس دسترسی دارند، بسیار خطرناک است.
تأثیر قطعی اینترنت بر زندگی روزمره مردم
قطعی اینترنت تنها بر کسبوکارهای آنلاین تأثیر نمیگذارد، بلکه زندگی روزمره مردم را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. ارتباط با دوستان و خانواده از طریق شبکههای اجتماعی، دسترسی به اخبار و اطلاعات، استفاده از خدمات آنلاین بانکی و دولتی، و حتی سرگرمیهایی مانند تماشای فیلم و سریال از پلتفرمهای آنلاین، همگی با اختلال مواجه شده است. این وضعیت، فشار روانی زیادی را بر مردم وارد کرده است. ناامیدی، بیحوصلگی و احساس انزوا از جمله عوارض روانی قطعی طولانی مدت اینترنت هستند. همچنین، بسیاری از افراد برای دسترسی به اینترنت مجبور به استفاده از روشهای پرخطر مانند فیلترشکنهای رایگان شدهاند که این موضوع نگرانیهای امنیتی را افزایش میدهد. به نظر میرسد که دولت باید هر چه سریعتر برنامهای برای بازگشایی تدریجی اینترنت ارائه دهد و در عین حال، آموزشهای لازم برای استفاده ایمن از فیلترشکنها را در اختیار مردم قرار دهد. همچنین، باید بسترهای جایگزین داخلی برای ارائه خدمات آنلاین تقویت شود تا وابستگی مردم به اینترنت بینالملل کاهش یابد.
چشمانداز بازگشایی اینترنت و چالشهای پیش رو
با توجه به اظهارات مسئولین دولتی، به نظر میرسد که بازگشایی کامل اینترنت در کوتاه مدت ممکن نباشد. اولویت دولت، حفظ امنیت شبکه ملی اینترنت در دوران جنگ است و این موضوع ممکن است منجر به تداوم محدودیتها حتی پس از پایان جنگ نیز بشود. در این شرایط، مردم و کسبوکارها باید خود را با این وضعیت جدید وفق دهند. یکی از راهکارهای پیشنهادی توسط کارشناسان، سرمایهگذاری بیشتر بر روی زیرساختهای شبکه ملی اطلاعات است. اگر شبکه ملی اطلاعات بتواند خدمات مشابه با اینترنت بینالملل را با کیفیت قابل قبول ارائه دهد، وابستگی مردم و کسبوکارها به اینترنت بینالملل کاهش مییابد و آسیبپذیری کشور در برابر قطعی اینترنت نیز کمتر میشود. با این حال، توسعه شبکه ملی اطلاعات نیازمند زمان و سرمایهگذاری هنگفت است. تا آن زمان، مردم و کسبوکارها ناچار به تحمل این وضعیت خواهند بود. بنابراین، دولت باید برنامههای حمایتی برای کسبوکارهای آسیبدیده و همچنین آموزشهای لازم برای استفاده ایمن از فیلترشکنها را در دستور کار قرار دهد.