آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
با ابلاغ طرح جدید حمایت از مادران، خبر خوبی برای خانوادههایی که در انتظار تولد نوزاد هستند یا به تازگی صاحب فرزند شدهاند، منتشر شد. معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرد که از ۱۵ اردیبهشت ماه، ماهیانه ۲ میلیون تومان به حساب مادرانی که فرزند آنها متولد امسال باشد، در قالب طرح کالابرگ واریز میشود. این طرح که با هدف حمایت از خانوادهها و کاهش هزینههای نگهداری از نوزادان اجرایی میشود، میتواند کمک شایانی به تأمین نیازهای اولیه نوزادان کند. در شرایطی که بسیاری از خانوادهها با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند، این حمایت مالی میتواند یک نفس تازه باشد. بر اساس اعلام معاون وزیر رفاه، از این پس امکان تهیه پوشاک بچه و شیرخشک در قالب کالابرگ نیز فراهم شده است. این اقلام که جزو نیازهای اساسی نوزادان هستند، پیش از این در سبد کالابرگ قرار نداشتند. با اضافه شدن این اقلام، سبد کالابرگ تکمیلتر شده و پاسخگوی نیازهای بیشتری از خانوادهها خواهد بود.
شیرخشک یکی از گرانترین اقلام مصرفی برای نوزادان است. قیمت یک قوطی شیرخشک در بازار آزاد به بیش از ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. خانوادههایی که نوزادشان به شیرخشک نیاز دارد، ماهانه مجبور به پرداخت هزینههای سنگینی هستند. با اضافه شدن شیرخشک به سبد کالابرگ، این خانوادهها میتوانند با قیمت subsidized شیرخشک تهیه کنند. پوشاک بچه نیز یکی دیگر از اقلام پرهزینه برای خانوادهها است. نوزادان در ماههای اول زندگی به سرعت رشد میکنند و نیاز به تعویض مکرر لباس دارند. این موضوع، هزینه قابل توجهی را به خانوادهها تحمیل میکند. با اضافه شدن پوشاک بچه به سبد کالابرگ، بخشی از این هزینهها جبران خواهد شد.
واریز ماهیانه ۲ میلیون تومان به حساب مادرانی که فرزند آنها متولد امسال باشد، در قالب طرح کالابرگ انجام میشود. یعنی مادران نمیتوانند این پول را نقد کنند و فقط میتوانند از آن برای خرید کالاهای مشخص شده (از جمله پوشاک بچه و شیرخشک) استفاده کنند. این رویکرد، هدفمندی یارانهها را افزایش میدهد. این طرح در حالی اجرا میشود که بسیاری از خانوادهها با هزینههای سنگین تأمین شیرخشک و پوشاک نوزاد مواجه هستند. افزایش قیمتها در ماههای اخیر، فشار مالی زیادی را بر خانوادههای دارای نوزاد وارد کرده است. واریز ماهیانه ۲ میلیون تومان میتواند تا حد زیادی این فشار را کاهش دهد. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که ۲ میلیون تومان برای تأمین کامل نیازهای یک نوزاد کافی نیست. هزینه شیرخشک، پوشاک، پوشک و سایر لوازم نوزاد، ماهانه بیش از این مبلغ است. بنابراین، این طرح باید به عنوان یک کمک تکمیلی در نظر گرفته شود، نه یک حمایت کامل.
ارزش واقعی وام ۲ میلیون تومانی در برابر هزینههای واقعی
مبلغ واریزی به حساب مادران ۲ میلیون تومان است. این رقم در مقایسه با هزینههای واقعی نگهداری از یک نوزاد، بسیار ناچیز است. بر اساس برآوردهای غیررسمی، هزینه ماهیانه نگهداری از یک نوزاد (شامل شیرخشک، پوشک، پوشاک، بهداشت و درمان) حداقل ۵ تا ۷ میلیون تومان است. یعنی این وام فقط حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از هزینهها را پوشش میدهد. قیمت شیرخشک در بازار آزاد به شدت افزایش یافته است. یک قوطی شیرخشک ۹۰۰ گرمی، بسته به برند، بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارد. یک نوزاد در ماه به طور متوسط ۴ تا ۶ قوطی شیرخشک مصرف میکند. یعنی هزینه ماهیانه شیرخشک به تنهایی بین ۱.۶ تا ۴.۲ میلیون تومان است. به عبارت دیگر، کل وام ۲ میلیون تومانی ممکن است فقط کفاف خرید شیرخشک را بدهد. علاوه بر شیرخشک، پوشک نیز یکی دیگر از اقلام پرهزینه است. هر بسته پوشک (۵۰ تا ۶۰ عددی) حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان قیمت دارد. یک نوزاد ماهانه به ۴ تا ۶ بسته پوشک نیاز دارد. یعنی هزینه ماهیانه پوشک حدود ۱.۲ تا ۲.۴ میلیون تومان است. با این حساب، وام ۲ میلیون تومانی حتی نمیتواند هزینه شیرخشک و پوشک را همزمان پوشش دهد.
هدفمندی یارانهها و مزایای کالابرگ
یکی از مهمترین مزایای طرح کالابرگ، هدفمندی یارانهها است. در گذشته، یارانه نقدی به حساب همه افراد واریز میشد و آنها میتوانستند هر طور که میخواهند از آن استفاده کنند. این رویکرد، نه تنها هدفمند نبود، بلکه به افزایش تورم نیز دامن میزد. با طرح کالابرگ، پول فقط برای خرید کالاهای مشخص شده قابل استفاده است. اضافه شدن پوشاک بچه و شیرخشک به سبد کالابرگ، یک گام مثبت در جهت تکمیل این سبد است. این اقلام جزو نیازهای اساسی نوزادان هستند و بسیاری از خانوادهها برای تأمین آنها با مشکل مواجهاند. با این حال، هنوز اقلام دیگری مانند پوشک، شامپو بچه و لوازم بهداشتی نیز باید به این سبد اضافه شوند. نکته قابل توجه دیگر، قیمت یارانه ای کالاها در طرح کالابرگ است. دولت با پرداخت یارانه، قیمت این کالاها را پایینتر از قیمت بازار نگه میدارد. این موضوع، به ویژه برای خانوادههای کمدرآمد که توانایی خرید با قیمت آزاد را ندارند، بسیار حائز اهمیت است.
تأثیر طرح بر کاهش نابرابری و حمایت از خانوادهها
طرح واریز ماهیانه ۲ میلیون تومان به حساب مادران، میتواند تأثیر مثبتی بر کاهش نابرابری و حمایت از خانوادهها داشته باشد. خانوادههای کمدرآمد که پیش از این قادر به تأمین نیازهای اولیه نوزاد خود نبودند، حالا میتوانند با استفاده از کالابرگ، این نیازها را تأمین کنند. این موضوع، میتواند به کاهش شکاف طبقاتی و بهبود شاخصهای سلامت و رفاه کودکان کمک کند. علاوه بر این، این طرح میتواند به کاهش استرس و اضطراب مادران کمک کند. بسیاری از مادران، به ویژه مادران جوان و کمبضاعت، نگران هزینههای سنگین نگهداری از نوزاد هستند. با اجرای این طرح، بخشی از این نگرانیها کاهش مییابد و مادران میتوانند با آرامش بیشتری از فرزند خود مراقبت کنند. با این حال، برای حداکثر اثربخشی این طرح، باید اقدامات تکمیلی نیز انجام شود. مثلاً دولت باید با ارائه آموزشهای لازم، مادران را با نحوه تغذیه صحیح نوزاد و مراقبتهای اولیه آشنا کند. همچنین باید زیرساختهای بهداشتی و درمانی را تقویت کند تا نوزادان خدمات درمانی مناسب دریافت کنند.
چالشهای پیش روی طرح و راهکارهای حل آن ها
اجرای این طرح با چالشهای متعددی مواجه است:
- اولین چالش، شناسایی مادران مشمول طرح است. وزارت رفاه باید با همکاری سازمان ثبت احوال و وزارت بهداشت، اطلاعات دقیقی از مادرانی که در سال جاری صاحب فرزند شدهاند، جمعآوری کند. این کار نیازمند هماهنگی بیننهادی و تبادل الکترونیک دادهها است.
- دومین چالش، تأمین منابع مالی پایدار برای این طرح است. با توجه به افزایش تعداد زاد و ولد در کشور، هزینه این طرح نیز افزایش خواهد یافت. دولت باید منابع مالی پایدار و قابل اتکایی برای تأمین این هزینهها در نظر بگیرد. در غیر این صورت، ممکن است این طرح مانند بسیاری از طرحهای قبلی، نیمهکاره رها شود.
- سومین چالش، نظارت بر نحوه استفاده از کالابرگ است. باید اطمینان حاصل شود که کالابرگ فقط برای خرید کالاهای مجاز (پوشاک بچه و شیرخشک) استفاده میشود و نه کالاهای دیگر. همچنین باید از تقلب و سوءاستفاده از این طرح جلوگیری شود.
چشمانداز حمایت از خانوادهها و کودکان در ایران
با توجه به افزایش هزینههای زندگی و فشارهای اقتصادی، پیشبینی میشود که نیاز به حمایتهای دولتی از خانوادهها و کودکان در آینده افزایش یابد. طرح کالابرگ میتواند یک ابزار مؤثر برای این حمایتها باشد. در آینده، انتظار میرود که سبد کالابرگ گستردهتر شود و اقلام بیشتری (مانند پوشک، لوازم بهداشتی و اسباببازی) به آن اضافه گردد. علاوه بر کالابرگ، دولت باید به فکر راهکارهای دیگری نیز برای حمایت از خانوادهها باشد. مثلاً میتواند با ساخت مسکن ارزانقیمت برای خانوادههای جوان، هزینه مسکن را کاهش دهد. همچنین میتواند با ارائه تسهیلات کمبهره برای خرید لوازم ضروری نوزاد، به خانوادهها کمک کند. در بلندمدت، سرمایهگذاری در آموزش و بهداشت کودکان، بهترین سرمایهگذاری برای آینده کشور است. کودکی که در سالهای اولیه زندگی از تغذیه، بهداشت و آموزش مناسب برخوردار شود، در آینده شهروندی سالم، مولد و کارآمد خواهد بود. بنابراین، حمایت از خانوادهها و کودکان، نه یک هزینه، که یک سرمایهگذاری راهبردی برای کشور است.