آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ساعاتی پیش، خبرگزاریهای ایران از انجام عملیات انفجار و حریق کنترلشده در چهار استان کشور خبر دادند. شهرستان آران و بیدگل در استان اصفهان، استان بوشهر، استان قم و استان یزد مناطقی هستند که امروز شاهد این عملیاتها خواهند بود. در آران و بیدگل، عملیات از ساعت ۹ صبح آغاز شده و تا ساعت ۱۶ بعدازظهر ادامه خواهد داشت. هدف از این عملیات، خنثیسازی مواد منفجره و مهمات بهجامانده از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل است. مردم محلی باید انتظار شنیدن صدای انفجار را داشته باشند.
در بوشهر، اما یک عملیات «حریق کنترلشده» در دستور کار است. فرمانداری بوشهر اعلام کرده که این عملیات برای امحای بخشی از مواد و ضایعات انجام میشود. احتمال مشاهده دود در نواحی اطراف شهر وجود دارد. در قم، سپاه استان قم اعلام کرده که بین ساعات ۱۳ تا ۱۴ امروز، بخشی از مهمات عمل نکرده در جنگ را منهدم خواهد کرد. روابط عمومی سپاه تأکید کرده که صدای انفجار ناشی از این عملیات فنی بوده و برای شهروندان هیچگونه نگرانی وجود ندارد. در یزد نیز معاون سیاسی استاندار از انجام یک انفجار کنترلشده در یکی از مناطق نظامی خارج از محدوده شهر خبر داده است. هدف از این عملیات، پاکسازی محیطی اعلام شده است.
اسماعیل دهستانی، معاون سیاسی استاندار یزد، تأکید کرده که امنیت پایدار در سطح استان برقرار است و شهروندان نباید نگران باشند. این عملیاتها در حالی انجام میشود که بیش از دو ماه از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل میگذرد و همچنان مهمات عملنکرده در برخی مناطق باقی مانده است. همچنین ضایعات و مواد زائد نیز نیاز به امحای اصولی دارند. مسئولان از شهروندان خواستهاند که از نزدیک شدن به این مناطق خودداری کنند و در صورت شنیدن صدای انفجار یا مشاهده دود، خونسردی خود را حفظ کنند. همه عملیاتها با رعایت کامل پروتکلهای ایمنی انجام میشود.
انواع عملیات انفجار کنترلشده
انفجار کنترلشده (Controlled Demolition) یک تکنیک مهندسی است که در آن مواد منفجره با دقت بالا در نقاط مشخصی کارگذاری میشوند تا هدف (مهمات، ساختمان، تونل و...) به صورت ایمن منهدم شود. در عملیات خنثیسازی مهمات (EOD - Explosive Ordnance Disposal)، هدف جلوگیری از انفجار غیرمترقبه و خطرناک است. در آران و بیدگل، عملیات از نوع EOD است. یعنی کارشناسان مواد منفجره (بمب، موشک، خمپاره عملنکرده) را شناسایی کرده و با استفاده از مواد منفجره دیگر (معمولاً دتوناتور) آن ها را منهدم میکنند. انتخاب بازه زمانی ۹ صبح تا ۴ بعدازظهر بهدلیل روشنایی کافی و دید مناسب برای تیم عملیاتی است. در بوشهر، اما عملیات «حریق کنترلشده» (Controlled Burn) است. این روش برای امحای ضایعات صنعتی یا کشاورزی استفاده میشود که قابل بازیافت نیستند. در این روش، دما و میزان اکسیژن به دقت کنترل میشود تا آتش به مناطق دیگر سرایت نکند و آلودگی هوا نیز به حداقل برسد.
چرا پس از دو ماه هنوز مهمات عملنکرده وجود دارد؟
حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در اسفندماه ۱۴۰۴ بسیار گسترده و با استفاده از موشکهای نقطهزن (مانند GBU-39 و موشکهای کروز) بود. با این حال، برخی از بمبها و موشکها به دلیل نقص فنی عمل نکرده و به صورت "مواد منفجره عملنکرده" (UXO - Unexploded Ordnance) باقی ماندهاند. پاکسازی UXO بسیار خطرناک و زمانبر است. این عملیات نیازمند تیمهای تخصصی EOD است که با اسکنرها و رباتهای مخصوص، مهمات را شناسایی میکنند. پس از دو ماه، هنوز برخی از این مهمات در مناطق کویری و خلوت (مثل آران و بیدگل) باقی مانده که امروز در حال انهدام است. در قم، مهمات عملنکرده مربوط به «دفاع مقدس رمضان» است (اشاره به عملیات در ماه رمضان). این نشان میدهد که برای پاکسازی مناطق جنگی، نیاز به زمان زیادی است و این عملیات ممکن است ماهها ادامه یابد.
چرا این مناطق انتخاب شدهاند؟
آران و بیدگل در حاشیه کویر مرکزی ایران و در نزدیکی پالایشگاههای نفت و گاز قرار دارد. این منطقه به دلیل فاصله از مراکز جمعیتی (شهرها و روستاهای پرجمعیت)، برای انفجار کنترلشده مناسب است. همچنین، زمین کویری و نیمهکویری بهدلیل نبود پوشش گیاهی گسترده، خطر آتشسوزی را کاهش میدهد. بوشهر اما منطقهای صنعتی و نزدیک به خلیج فارس است. عملیات حریق کنترلشده در بوشهر احتمالاً مربوط به امحای ضایعات صنایع پتروشیمی یا نفت است. این ضایعات معمولاً قابل دفن نیستند و باید سوزانده شوند. انتخاب زمان امروز به دلیل جهت وزش باد (به سمت دریا) است تا دود به سمت شهر حرکت نکند. یزد نیز منطقهای کوهستانی و کویری است. منطقه نظامی خارج از شهر، احتمالاً یک پادگان یا سایت راداری است که پس از جنگ نیاز به پاکسازی داشته است. انفجار کنترلشده در این منطقه نیز به دلیل فاصله از جمعیت انجام میشود.
مدیریت ترس عمومی با اطلاعرسانی به موقع
یکی از مهمترین درسهای جنگ، مدیریت افکار عمومی در مورد صداهای مهیب است. در روزهای اول جنگ، صدای انفجار باعث وحشت گسترده و هجوم مردم به خیابانها میشد. اما اکنون با اطلاعرسانی قبلی، مردم میدانند که این انفجارها کنترلشده و بیخطر است. استاندار یزد، معاون سیاسی خود را مأمور اطلاعرسانی کرده است. این یک اقدام هوشمندانه است. وقتی مردم از زبان بالاترین مقام استان بشنوند که «امنیت پایدار است»، سطح استرس جامعه کاهش مییابد. با این حال، هنوز برخی از شهروندان ممکن است نگران باشند. مخصوصاً مادرانی که کودک خردسال دارند یا افراد مسن که سابقه بیماری قلبی دارند. توصیه میشود که این افراد در ساعات اعلامشده از منزل خارج نشوند و تلویزیون را روشن بگذارند تا اخبار را دنبال کنند.
آیا باز هم شاهد این عملیاتها خواهیم بود؟
با توجه به گستردگی حملات هوایی، احتمالاً عملیات پاکسازی مهمات برای ماههای آینده نیز ادامه خواهد داشت. مناطق کویری و کوهستانی (مانند سمنان، کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان) در اولویت هستند. پیشبینی میشود که تا پایان تابستان ۱۴۰۵، انفجارهای کنترلشده همچنان در این مناطق انجام شود. دولت موظف است قبل از هر عملیات، اطلاعرسانی گسترده از طریق صداوسیما و پیامک همگانی انجام دهد. همچنین باید تیمهای امدادی (هلالاحمر و اورژانس) در محل مستقر باشند تا در صورت بروز حادثه، سریعاً واکنش نشان دهند. در نهایت، این عملیاتها نشانه پایان یافتن جنگ و بازگشت تدریجی به حالت عادی است. هر چه سریعتر مهمات عملنکرده پاکسازی شود، مردم زودتر به آرامش میرسند.