آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
همه ساله با فرارسیدن ایام حج تمتع، یکی از دغدغههای اصلی زائران، نحوه همراه بردن داروهای مصرفی خود است. قوانین عربستان سعودی در این زمینه بسیار سختگیرانه است و ورود برخی داروها ممنوع میباشد. امسال نیز مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر فهرست ۱۴ قلم داروی ممنوعه را منتشر کرده است. این فهرست شامل داروهایی است که ممکن است به عنوان مسکن، آرامبخش یا درمان برخی بیماریهای خاص استفاده شوند. متأسفانه، بسیاری از زائران بدون اطلاع از این قوانین، این داروها را همراه خود میبرند و در بدو ورود با مشکل مواجه میشوند. یکی از مهمترین این داروها، ترامادول و متادون هستند. این داروها در ایران برای درمان دردهای شدید و اعتیاد تجویز میشوند، اما در عربستان جزو مواد مخدر محسوب شده و ورود آنها جرم است.
داروهای حاوی کدئین (مانند برخی شربتهای سرفه) نیز در این فهرست قرار دارند. حتی اگر این داروها با نسخه پزشک باشند، ورود آن ها به عربستان ممنوع است. داروهای روانگردان مانند ریتالین (که برای درمان بیشفعالی استفاده میشود) نیز مجاز نیستند. زائرانی که به این داروها نیاز دارند، باید قبل از سفر با پزشک خود مشورت کرده و داروی جایگزین تهیه کنند. نکته جالب توجه این است که حتی برخی داروهای گیاهی خاص (مانند کپسول گلرنگ یا برخی دمنوشهای گیاهی صنعتی) نیز در لیست ممنوعه قرار دارند. زائران باید از همراه بردن هرگونه ماده گیاهی بستهبندی نشده خودداری کنند. برای زائرانی که مجبور به همراه بردن داروهای خاص هستند (مثلاً بیماران دیابتی که انسولین مصرف میکنند)، توصیه میشود که داروها را در بستهبندی اصلی و به همراه نسخه پزشک (ترجمه شده به انگلیسی یا عربی) در کیف دستی خود قرار دهند. پایگاه اطلاعرسانی جمعیت هلال احمر به آدرس haj.ms.ir فهرست کامل این داروها را منتشر کرده است. زائران میتوانند با مراجعه به این سایت، از جزئیات دقیق مطلع شوند.
عواقب همراه داشتن داروهای ممنوعه
قوانین عربستان سعودی در مورد داروهای ممنوعه بسیار سختگیرانه است. همراه داشتن هر یک از این داروها، حتی به مقدار کم، میتواند منجر به جریمه سنگین نقدی (تا چند ده هزار ریال سعودی)، ضبط گذرنامه، ممنوعیت خروج از کشور، و حتی حبس (از چند ماه تا چند سال) شود. در دو سال گذشته، چندین زائر ایرانی به دلیل همراه داشتن ترامادول در فرودگاه جده دستگیر شدند. برخی از آنها پس از تحمل حبس چند ماهه و پرداخت جریمه به ایران بازگشتند. برخی دیگر نیز سالهاست که در زندانهای عربستان به سر میبرند. بنابراین، زائران باید بیش از پیش مراقب باشند. حتی اگر دارو با نسخه پزشک ایرانی باشد، در عربستان معتبر نیست. تنها راه قانونی، ارائه نسخه پزشک معتبر عربستانی (که در عمل برای زائران تقریباً غیرممکن است) یا استفاده از داروهای جایگزین مجاز است.
چرا این ۱۴ قلم ممنوع هستند؟
۹۰ درصد داروهای ممنوعه در عربستان، جزو «مواد کنترلشده بینالمللی» هستند. یعنی سازمان ملل نیز آن ها را در لیست مواد مخدر یا روانگردان طبقهبندی کرده است. علت ممنوعیت، احتمال سوءمصرف و اعتیادآور بودن آن هاست. برای مثال، ترامادول در ایران داروی تجویزی ملایمی تلقی میشود، اما در عربستان به دلیل همهگیری اعتیاد به آن در سالهای اخیر، در لیست مواد مخدر درجه یک قرار گرفته است. متادون نیز که برای درمان اعتیاد استفاده میشود، در عربستان فقط در مراکز دولتی و با نظارت شدید توزیع میگردد و ورود آن مطلقاً ممنوع است. داروهای حاوی کدئین (مثل برخی شربتهای سرفه) نیز به دلیل اینکه در بدن به مورفین تبدیل میشوند، ممنوع هستند. حتی استامینوفن کدئین که در ایران بدون نسخه هم فروخته میشود، در عربستان جرم است.
نقش هلال احمر در آگاهسازی زائران
جمعیت هلال احمر ایران با انتشار این فهرست، یک اقدام پیشگیرانه مهم انجام داده است. اما آیا همین کافی است؟ در سالهای گذشته، با وجود انتشار فهرست، باز هم شاهد دستگیری زائران بودیم. دلیل اصلی، عدم اطلاعرسانی به موقع و مؤثر است. بسیاری از زائران به دلیل تسلط نداشتن به فضای مجازی یا فراموشی، از این فهرست مطلع نمیشوند. هلال احمر باید اطلاعرسانی را از طریق کاروانها و مداحان تقویت کند. پیشنهاد میشود که یک «بروشور مصور» از داروهای ممنوعه در بستههای فرهنگی زائران قرار داده شود. همچنین، در فرودگاه و قبل از پرواز، یک اخطار صوتی از طریق بلندگو پخش گردد. این اقدامات ساده، میتواند تعداد زائران گرفتار را به صفر برساند.
استرس زائران و تأثیر آن بر همراه بردن دارو
سفر حج برای بسیاری از زائران، یک تجربه استرسزا و پر از نگرانی است. نگرانی از بیماری، درد، بیخوابی و... باعث میشود که زائران «تمام داروهای احتمالی» را با خود ببرند. این «رفتار احتیاطآمیز افراطی» یکی از دلایل اصلی ورود داروهای ممنوعه است. زائران مسن که سالهاست یک داروی خاص (مثل مسکن قوی) مصرف میکنند، باور ندارند که همان دارو در جای دیگر ممنوع باشد. به همین دلیل، بدون بررسی، آن را همراه میبرند. راه حل، ارائه «داروهای جایگزین و مجاز» توسط هلال احمر در مرز است. مثلاً به جای ترامادول، میتوان استامینوفن ساده یا ایبوپروفن را به زائر داد. این کار استرس را کاهش میدهد و از تخلفات جلوگیری میکند.
آیا این فهرست در سالهای آینده تغییر خواهد کرد؟
با توجه به سیاستهای سختگیرانه عربستان در مبارزه با مواد مخدر، انتظار میرود که این فهرست در سالهای آینده نه تنها کاهش نیابد، بلکه گستردهتر نیز بشود. ممکن است داروهای جدیدی که در ایران مجاز هستند، در عربستان ممنوع اعلام شوند. همچنین، عربستان در حال پیادهسازی سیستم هوشمند «پیش از ورود» است. در این سیستم، چمدان زائران قبل از ورود به کشور، توسط دستگاههای پیشرفته اسکن میشود و مواد ممنوعه حتی در مقادیر کم نیز شناسایی میگردد. بنابراین، زائران باید هر سال فهرست بهروز را از هلال احمر استعلام کنند.
توصیه نهایی
بهتر است زائران به جای همراه بردن داروهای غیرضروری، از داروخانههای معتبر در عربستان (که در نزدیکی هتلها و حرم مستقر هستند) داروهای مورد نیاز خود را تهیه کنند. حتی اگر قیمت آنها بالاتر باشد، به مراتب از هزینههای زندان و جریمه کمتر است.