آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
پس از روزها ابهام و نوسان در بازار مرغ، دبیر فدراسیون طیور با انتشار یک گزارش رسمی، تکلیف قیمت این کالای اساسی را تا پایان اردیبهشت ماه روشن کرد؛ نرخی که بر اساس آن هر کیلو مرغ گرم بین ۳۲۰ تا ۳۳۰ هزار تومان معامله خواهد شد. سید فرزاد طلاکش با تأکید بر اینکه نوسان هیجانی در بازار مرغ نخواهیم داشت، گفت: برآوردها حاکی از آن است که تا پایان اردیبهشت قیمت مرغ نوسانی نداشته باشد و مردم میتوانند با آرامش خاطر نسبت به تأمین این کالا اقدام کنند. اما پشت این ثبات ظاهری، واقعیت تلخی نهفته است: افزایش قیمت جوجه یک روزه به متوسط ۷۵ هزار تومان، هرچند انگیزه مرغداران را برای جوجهریزی افزایش داده، اما هزینه تمام شده را نیز به طرز چشمگیری بالا برده است. طلاکش با اشاره به کاهش جوجهریزی در اسفند و فروردین توضیح داد که افزایش اخیر قیمت مرغ در واقع «رسیدن به نرخ واقعی» بوده و نه یک جهش هیجانی. به عبارت دیگر، مرغ ماهها ارزانتر از قیمت تمام شده فروخته میشده و حالا بازار در حال تعدیل است.
مشکل اصلی اما جای دیگری است؛ علیرغم تأمین نهادههای دامی (کنجاله سویا و ذرت)، مرغداران به دلیل محاسبه نهادهها با ارز ۱۴۵ هزار تومانی، با بحران نقدینگی دست و پنجه نرم میکنند. ارز ۲۸۵۰۰ تومانی که دیگر خبری از آن نیست. از سوی دیگر، واردکنندگان نهادههای دامی نیز طلب خود را از دولت به ۱۵ ماه رساندهاند. وعدههای مکرر مسئولان برای تسویه حساب، تاکنون عملی نشده و این وضعیت، زنجیره تأمین را تهدید میکند. در بخش دیگری از این گزارش، دبیر انجمن تصفیهکنندگان شکر خام نیز از تغییر قیمت شکر از اواسط اردیبهشت خبر داد. در حال حاضر شکر فله ۷۸ هزار و ۵۰۰ تومان و شکر بستهبندی ۸۵ هزار تومان فروخته میشود، اما این نرخها به زودی اصلاح خواهد شد. در این گزارش، جزئیات قیمت مرغ و شکر، تحلیل وضعیت نهادههای دامی، بحران نقدینگی مرغداران و پیشبینی بازار در ماههای آینده را بررسی میکنیم.
قیمت واقعی مرغ چقدر است و چرا تا الان ارزان بود؟
بر اساس اظهارات دبیر فدراسیون طیور، بازار مرغ در ماههای اخیر با یک پدیده عجیب مواجه بوده؛ فروش مرغ کمتر از قیمت تمام شده. به عبارت دیگر، مرغداران به دلیل فشار رقابت و نبود تعادل عرضه و تقاضا، مجبور بودند محصول خود را با قیمتی پایینتر از هزینههای تولید به بازار عرضه کنند. این وضعیت از نظر اقتصادی پایدار نیست و دیر یا زود باید اصلاح میشد. افزایش اخیر قیمت مرغ به محدوده ۳۲۰ تا ۳۳۰ هزار تومان، در واقع یک «تعدیل مثبت» محسوب میشود؛ یعنی قیمت به سمتی رفته که حداقل هزینههای تولید را پوشش دهد. نکته مهم اینجاست که این افزایش برخلاف تصور عمومی، ناشی از کمبود مرغ در بازار نبوده، بلکه نتیجه کاهش جوجهریزی در اسفند و فروردین و همچنین افزایش قیمت نهادهها و جوجه یک روزه است. از نظر فنی، قیمت تمام شده هر کیلو مرغ زنده در شرایط فعلی، با احتساب جوجه ۷۵ هزار تومانی، نهادههای دامی با ارز ۱۴۵ هزار تومانی و هزینههای حمل و نقل، حدود ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان برآورد میشود. با افزودن سود متعارف مرغدار و کشتارگاه، نرخ ۳۲۰ تا ۳۳۰ هزار تومان برای مرغ گرم، دور از منطق اقتصادی نیست. مشکل اصلی اما در جای دیگری است که در محور بعد به آن میپردازیم.
بحران نقدینگی مرغداران؛ ریشه اصلی بیثباتی بازار
سید فرزاد طلاکش در اظهارات خود به یک نکته کلیدی اشاره کرد که کمتر به آن پرداخته میشود: مرغداران با وجود تأمین نهادهها، دچار بحران نقدینگی هستند. دلیل این بحران، محاسبه نهادههای دامی بر مبنای ارز ۱۴۵ هزار تومانی در نرخنامه رسمی است، در حالی که مرغدار برای خرید نهاده در بازار واقعی، باید ارز را با نرخی بسیار بالاتر تأمین کند. این شکاف، سود مرغدار را به صفر رسانده و در بسیاری موارد، او را با زیان مواجه کرده است. نکته عجیب اما مطالبات ۱۵ ماهه واردکنندگان نهادههای دامی از دولت است. به گفته طلاکش، وعدههای مکرر مسئولان برای پرداخت طلب واردکنندگان، تاکنون عملی نشده و این وضعیت، زنجیره تأمین نهاده را تهدید میکند. اگر واردکنندگان به دلیل نبود نقدینگی از واردات کنجاله سویا و ذرت منصرف شوند، در ماههای آینده با کمبود نهاده مواجه خواهیم شد و این یعنی فاجعهای بزرگتر از افزایش قیمت فعلی. در شرایط جنگی، تأمین نهادههای دامی به یک مسئله امنیت ملی تبدیل شده است. دولت باید هرچه سریعتر تکلیف ارز مرغداران و طلب واردکنندگان را روشن کند و از تزریق نقدینگی هدفمند به این صنعت دریغ نکند. در غیر این صورت، حتی با وجود جوجهریزی مناسب، ممکن است مرغدار به دلیل نبود نقدینگی قادر به پروش مرغهای خود نباشد و بازار دوباره دچار شوک شود.
تحلیل قیمت شکر؛ چرا اواسط اردیبهشت گران میشود؟
مریم قوام معنوی، دبیر انجمن تصفیهکنندگان شکر خام، با تأکید بر اینکه قیمت جدید شکر هنوز مصوب نشده، گفت: در حال حاضر شکر با قیمت مصوب قبل در فروشگاهها عرضه میشود؛ شکر فله ۷۸ هزار و ۵۰۰ تومان و شکر بستهبندی ۸۵ هزار تومان. اما این نرخها به زودی و احتمالاً از اواسط اردیبهشت تغییر خواهد کرد. اما چرا قیمت شکر باید افزایش یابد؟ دو عامل اصلی وجود دارد. نخست، افزایش هزینههای تولید و واردات. شکر خام عمدتاً وارداتی است و با ارز نیمایی یا آزاد تأمین میشود. با توجه به افزایش نرخ ارز در ماههای اخیر، هزینه تمام شده شکر تصفیه شده به طرز چشمگیری بالا رفته و قیمتهای فعلی دیگر پاسخگوی هزینهها نیست. دوم، پیک مصرف تابستان که هر ساله باعث افزایش تقاضا میشود؛ البته امسال به دلیل شرایط جنگ، این پیک ممکن به شکل متفاوتی ظاهر شود. نکته جالب توجه، قیمت اعلام شده شکر در سامانه بازارگاه است که بالای ۹۰ هزار تومان ثبت شده. این یعنی فاصله معناداری میان قیمت بازار (۷۸-۸۵ هزار تومان) و قیمت مرجع در سامانه وجود دارد. انتظار میرود قیمت جدید شکر در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان برای شکر فله و حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان برای شکر بستهبندی تعیین شود. به خانوارهای کمدرآمد توصیه میشود تا پیش از اعمال نرخهای جدید، ذخیره مقطعی خود را تأمین کنند.
کالابرگ یک میلیون تومانی؛ وعدهای که عملی نشد
یکی از مهمترین برنامههای دولت برای جبران فشار افزایش قیمت کالاها، طرح کالابرگ یک میلیون تومانی با آزادسازی نرخ ارز بود. طبق وعده مسئولان، قرار بود از فروردین ماه، نرخ کالابرگ بر اساس هزینه تمام شده کالاها اصلاح شود و مبلغ بیشتری در اختیار مردم قرار گیرد. اما دبیر فدراسیون طیور تأکید کرده که این امر انجام نشده و مردم در فروردین نیز همان کالابرگ یک میلیون تومانی را دریافت کردهاند. مشکل اینجاست که یک میلیون تومان دیگر توان خرید سبد کالاهای مشمول (از جمله مرغ، گوشت، برنج، لبنیات و...) را ندارد. به عنوان مثال، با احتساب قیمت فعلی مرغ (۳۲۰ هزار تومان)، خرید تنها سه کیلو مرغ، حدود یک میلیون تومان هزینه دارد. این یعنی کالابرگ عملاً قدرت جبران تورم را از دست داده است. طلاکش تأکید کرده که نرخ کالابرگ باید اصلاح شود تا متناسب با هزینه کالاهای مشمول باشد. در شرایط جنگی که دهکهای پایین جامعه بیشترین فشار را تحمل میکنند، کالابرگ میتواند یک ابزار مؤثر برای حمایت معیشتی باشد، اما به شرطی که مبلغ آن به روز شده و به صورت منظم واریز شود. متأسفانه آنچه در عمل میبینیم، فاصله عمیق میان وعدهها و اجراست. اگر دولت نتواند هرچه سریعتر مبلغ کالابرگ را اصلاح کند، نه تنها اثر حمایتی خود را از دست میدهد، بلکه تبدیل به یک نماد ناامیدی برای مردم میشود.
پیشبینی بازار مرغ و شکر در ماههای آینده؛ سناریوهای محتمل
بر اساس تحلیل دبیر فدراسیون طیور، دو سناریو برای بازار مرغ در ماههای آینده قابل ترسیم است:
- سناریوی نخست (خوشبینانه) که محتملتر نیز هست، تثبیت قیمت مرغ در محدوده ۳۲۰ تا ۳۵۰ هزار تومان تا پایان اردیبهشت و سپس کاهش تدریجی به محدوده ۳۰۰ تا ۳۲۰ هزار تومان از خرداد ماه است. این سناریو در صورتی محقق میشود که دولت تدبیری برای بحران نقدینگی مرغداران اتخاذ کند و واردکنندگان نهادهها نیز به موقع طلب خود را دریافت کنند.
- سناریوی دوم (بدبینانه)، افزایش دوباره قیمت مرغ از اواخر اردیبهشت به بالای ۴۰۰ هزار تومان است. این سناریو در صورتی رخ میدهد که ضمن تداوم بحران نقدینگی، فرآیند واردات نهاده اختلال پیدا کند یا نرخ ارز دوباره جهش کند. در این حالت، ممکن است مرغداران ناچار به کاهش جوجهریزی شوند و در تیر و مرداد، با کمبود شدید مرغ در بازار مواجه شویم. در مورد شکر، تقریباً قطعی است که از اواسط اردیبهشت قیمتها اصلاح خواهد شد. پیشبینی میشود نرخ شکر فله به حدود ۹۵ تا ۱۰۰ هزار تومان و شکر بستهبندی به ۱۰۵ تا ۱۱۰ هزار تومان برسد. تنها عاملی که میتواند مانع این افزایش شود، مداخله مستقیم دولت و تزریق شکر یارانهای به بازار است که با توجه به شرایط جنگی، چندان محتمل به نظر نمیرسد. به خانوارها توصیه میشود برای مدیریت بودجه ماهانه، افزایش قیمت شکر را در برنامه ریزی خود لحاظ کنند.