آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
مرکز آمار ایران امروز جدیدترین گزارش تورم ماه فروردین ۱۴۰۵ را منتشر کرد؛ گزارشی که تصویری روشن از فشار سنگین بر سفرههای ایرانیان در اولین ماه سال جدید ارائه میدهد. بر اساس این گزارش، تورم نقطه به نقطه در فروردین ماه به ۷۳.۵ درصد رسیده است؛ یعنی خانوارهای ایرانی برای خرید همان کالاها و خدماتی که یک سال پیش ۱۰۰ هزار تومان میپرداختند، حالا باید ۱۷۳ هزار و ۵۰۰ تومان هزینه کنند. تکاندهندهترین بخش این آمار اما مربوط به گروه خوراکیهاست. تورم نقطه به نقطه مواد غذایی در فروردین به ۱۱۵ درصد رسیده است، به این معنا که قیمت خوراکیها نسبت به فروردین سال قبل بیش از دو برابر شده است. تورم سالانه (میانگین قیمتها در یک سال منتهی به فروردین ۱۴۰۵) نیز ۵۳.۷ درصد ثبت شده است. همچنین تورم ماهانه فروردین (نسبت به اسفند ۱۴۰۴) معادل ۵ درصد بوده است. در بخش خوراکیها، تورم سالانه ۷۴.۸ درصد بوده که نشاندهنده فشار مستمر و طولانیمدت بر تأمین مواد غذایی خانوارهاست.
این آمار در حالی منتشر میشود که جنگ تحمیلی علیه ایران، فشارهای ارزی و اختلال در زنجیره تأمین کالاهای اساسی، معادلات اقتصادی کشور را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. نشریه فورچون در گزارشی تحلیلی به نقل از ساکنان تهران نوشته که برخی قیمتها از زمان آغاز جنگ تاکنون تا ۴۰ درصد افزایش یافته و این رقم ممکن است بیشتر از آمار رسمی باشد. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات تورم فروردین، مقایسه با ماههای قبل و تحلیل پیامدهای این افزایش قیمتها برای معیشت مردم، وضعیت اقتصادی کشور در آستانه فصل جدید را بررسی میکنیم.
۷۳.۵ درصد تورم نقطه به نقطه یعنی چه و چه تفاوتی با تورم سالانه دارد؟
برای درک صحیح از آمار منتشر شده، ابتدا باید تفاوت سه نرخ تورم اعلام شده را دانست. تورم نقطه به نقطه (فروردین ۱۴۰۵ نسبت به فروردین ۱۴۰۴) عدد ۷۳.۵ درصد است. یعنی اگر کالایی در فروردین سال گذشته ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشته، حالا ۱۷۳ هزار و ۵۰۰ تومان قیمت دارد. این نرخ، تصویر لحظهای و واقعی از افزایش قیمتها را نشان میدهد و از همه نرخهای تورمی دیگر تکاندهندهتر است. تورم سالانه (۵۳.۷ درصد) اما میانگین قیمتها در دوازده ماه منتهی به فروردین ۱۴۰۵ است. این نرخ تصویر وسیعتری از روند تورمی بلندمدت ارائه میدهد و معمولاً مقامات اقتصادی برای نشان دادن وضعیت تورم به آن استناد میکنند. تورم ماهانه (۵ درصد) نیز نشاندهنده افزایش قیمتها در فروردین نسبت به اسفند ۱۴۰۴ است. نکته مهم اینکه اختلاف معنادار میان تورم نقطه به نقطه (۷۳.۵) و تورم سالانه (۵۳.۷) نشان میدهد که تورم در حال شتاب گرفتن است. قیمتها نه فقط نسبت به سال قبل، که نسبت به میانگین دوازده ماهه نیز بسیار بالاتر رفتهاند. این یعنی فشار تورمی نه تنها فروکش نکرده، بلکه در حال افزایش است.
تورم خوراکیها؛ ۱۱۵ درصد و زنگ خطر امنیت غذایی
تکاندهندهترین بخش گزارش مرکز آمار، تورم نقطه به نقطه خوراکیها با رقم ۱۱۵ درصد است. این یعنی مواد غذایی در فروردین ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل، بیش از دو برابر گران شدهاند. برای یک خانوار معمولی که نیمی از بودجه ماهانه خود را صرف خوراک میکند، این رقم به معنای کاهش شدید قدرت خرید و افت محسوس سطح رفاه است. تورم سالانه خوراکیها نیز با ۷۴.۸ درصد ثبت شده که نشان میدهد فشار بر سبد غذایی خانوارها یک پدیده یکباره و مقطعی نبوده، بلکه یک روند مستمر و فزاینده است. این آمار در حالی منتشر میشود که نرخ تورم خوراکیها همواره از تورم کل بالاتر بوده، اما شکاف ۴۱.۵ درصدی میان تورم خوراکی نقطه به نقطه (۱۱۵) و تورم کل (۷۳.۵) بیسابقه است. نشریه فورچون در گزارشی به نقل از ساکنان تهران نوشته که برخی قیمتها از زمان آغاز جنگ تاکنون تا ۴۰ درصد افزایش یافته است. پایگاه تحلیلی ایرانوایر نیز پیش از انتشار این آمار، هشدار داده بود که تورم فروردین «انتظار میرود افزایش یابد» و مردم «هر روز در قبضهای ماهانه خود آن را احساس میکنند».
روند صعودی تورم در ماههای اخیر؛ فروردین ۱۴۰۵ در مقایسه با ماههای قبل
نگاهی به روند تورم در ماههای منتهی به فروردین ۱۴۰۵ نشان میدهد که نرخ تورم نقطه به نقطه سیر صعودی داشته است. بر اساس گزارش ایرانوایر، تورم نقطه به نقطه در بهمن ۱۴۰۴ حدود ۶۸.۱ درصد و در اسفند همان سال ۷۱.۸ درصد بوده است. فروردین با ۷۳.۵ درصد، این روند صعودی را ادامه داده است. صندوق بینالمللی پول در آخرین گزارش خود در آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵)، پیشبینی کرده بود که نرخ تورم مصرفکننده در ایران در سطوح بالا باقی بماند. نشریه فورچون نیز با استناد به دادههای بانک مرکزی نوشته که قیمتها از زمان آغاز جنگ ۶ درصد افزایش یافته و نرخ تورم مواد غذایی تا بهمن ۱۴۰۴ به ۱۰۵ درصد رسیده بود. با احتساب آمار فروردین، تورم خوراکی نقطه به نقطه از ۱۰۵ درصد در بهمن به ۱۱۵ درصد در فروردین رسیده است؛ رشدی ۱۰ درصدی در عرض دو ماه. این شتاب، نگرانیها درباره توانایی خانوارهای کمدرآمد برای تأمین حداقلهای غذایی را به شدت افزایش داده است.
چرا تورم اینقدر بالا رفته؟ نگاهی به عوامل ساختاری
سه عامل اصلی پشت این اعداد تکاندهنده قرار دارند:
- نخست،جنگ و تخریب زیرساختها. نشریه فورچون گزارش داده که کارخانهها، تأسیسات انرژی، پلها و راهآهنها هدف حملات قرار گرفته و بسیاری از ایرانیان بیکار شدهاند. این تخریب، زنجیره تولید و توزیع را مختل کرده و هزینههای تمام شده را به شدت افزایش داده است.
- عامل دوم، جهش نرخ ارز است. بر اساس همان گزارش، ریال از زمان آغاز جنگ ۸ درصد دیگر در بازار سیاه سقوط کرده و این پس از آن است که در ماههای پس از جنگ دوازده روزه علیه اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴، حدود ۶۰ درصد ارزش خود را از دست داده بود. هرگاه نرخ ارز بالا میرود، قیمت کالاهای وارداتی و مواد اولیه تولید داخل نیز صعود میکند.
- عامل سوم، کسری بودجه و چاپ پول. دولت برای تأمین هزینههای جنگی ناچار به استقراض از بانک مرکزی و افزایش پایه پولی است. بانک مرکزی نیز برای کنترل نقدینگی، اسکناسهای درشتتر مانند ۵ میلیون و ۱۰ میلیون ریالی را به بازار تزریق کرده، اما این اقدام به جای کنترل تورم، معمولاً انتظارات تورمی را بیشتر میکند.
پیشبینی آینده و تأثیر بر معیشت مردم
با توجه به روند صعودی تورم در ماههای اخیر و تشدید عوامل ساختاری آن، کارشناسان پیشبینی میکنند که نرخ تورم در ماههای آینده نیز بالا باقی بماند. ایرانوایر پیش از انتشار آمار فروردین هشدار داده بود که «هر یک از عوامل تورمزا در ماه گذشته تشدید شده» و تورم اعلامی «افزایش خواهد یافت». برای خانوارهای ایرانی، معنای این اعداد تلخ است. با تورم نقطه به نقطه ۷۳.۵ درصد، قدرت خرید یک خانوار متوسط در مقایسه با سال قبل، نزدیک به سهچهارم کاهش یافته است. برای خانوارهای کمدرآمد که سهم بیشتری از بودجه خود را صرف خوراک میکنند (با تورم ۱۱۵ درصدی)، این فشار طاقتفرساست. در کوتاهمدت، تنها راهکار کاهش فشار معیشتی، افزایش حمایتهای دولتی از جمله کالابرگ و یارانههای نقدی است. اما در بلندمدت، بدون پایان یافتن جنگ، تثبیت نرخ ارز و بازسازی زیرساختهای تولید، چشمانداز روشنی برای کاهش تورم متصور نیست. مردم ایران با واقعیتی تلخ روبرویند: تورم نه تنها فروکش نمیکند، که شتاب گرفته است و ماههای سختتری در پیش است.