تمدید تعطیلی بورس تا ۱۴ اردیبهشت؛ بازگشایی منوط به بررسی مستمر شرایط

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

سازمان بورس و اوراق بهادار امروز جمعه یازدهم اردیبهشت ماه از تمدید تعطیلی بازار سهام تا روز دوشنبه چهاردهم اردیبهشت خبر داد. این سومین تمدید تعطیلی بورس در شرایط جنگی کشور محسوب می‌شود. معاون سازمان بورس با اعلام این خبر گفت: «بر اساس مصوبه شورای عالی بورس، معاملات بازار سهام تا دوشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ متوقف خواهد بود و بازگشایی بازار منوط به بررسی مستمر شرایط و تحقق الزامات مطرح‌شده است.» پیش از این، مجید عشقی، رئیس سازمان بورس، از ارائه بسته‌های حمایتی و افشای اطلاعات شرکت‌ها به عنوان دو شرط اصلی بازگشایی بازار نام برده بود. به نظر می‌رسد این دو شرط هنوز به طور کامل محقق نشده است. تعطیلی بورس از روزهای ابتدایی جنگ تحمیلی (اسفند ۱۴۰۴) آغاز شد و با وجود تلاش‌ها برای بازگشایی، همچنان ادامه دارد. طولانی‌ترین دوره تعطیلی بازار سرمایه در تاریخ ایران است.

انتظار می‌رود طی یک تا دو هفته آینده تصمیم نهایی درباره بازگشایی بازار سهام اتخاذ شود. این بازه زمانی به معنای آن است که احتمالاً بورس تا اواخر اردیبهشت نیز تعطیل باقی بماند. فعالان بازار سرمایه انتظار دارند که سازمان بورس پیش از بازگشایی، تمهیدات لازم برای جلوگیری از ریزش شدید شاخص را فراهم کند. نگرانی اصلی، احتمال فروش گسترده سهام توسط سرمایه‌گذاران خرد و حقوقی در روزهای اول بازگشایی است. در روزهای تعطیلی، سازمان بورس مشغول ارزیابی وضعیت شرکت‌های بورسی و آسیب‌های وارده به آنها در اثر جنگ بوده است. بسیاری از شرکت‌های تولیدی و صنعتی به دلیل حملات هوایی و اختلال در زنجیره تأمین، دچار کاهش تولید شده‌اند. در این گزارش، جزئیات تمدید تعطیلی، شرایط بازگشایی، وضعیت شرکت‌ها و پیش‌بینی بازار سهام در روزهای آینده را مرور می‌کنیم.

جزئیات تمدید تعطیلی و مصوبه شورای عالی بورس

بر اساس مصوبه جدید شورای عالی بورس، معاملات بازار سهام (شامل بازار اول، دوم، فرابورس و بازار پایه) تا روز دوشنبه چهاردهم اردیبهشت ماه متوقف خواهد بود. این مصوبه پس از بررسی وضعیت بازار و مشورت با فعالان بازار سرمایه و نهادهای ناظر اتخاذ شده است. معاون سازمان بورس با اعلام این خبر تأکید کرده است که بازگشایی بازار منوط به «بررسی مستمر شرایط» و «تحقق الزامات مطرح‌شده» است. به عبارت دیگر، حتی پس از ۱۴ اردیبهشت نیز اگر شرایط مساعد نباشد، تعطیلی دوباره تمدید خواهد شد. این رویکرد محتاطانه نشان از عدم اطمینان سازمان بورس به ثبات بازار در شرایط جنگی دارد. نکته قابل توجه، ابهام در «الزامات مطرح‌شده» است. رئیس سازمان بورس پیش از این، دو شرط اصلی را اعلام کرده بود: ارائه بسته‌های حمایتی و افشای اطلاعات شرکت‌ها. اما ارزیابی دقیق از میزان تحقق این دو شرط منتشر نشده است. برخی فعالان بازار اعتقاد دارند که سازمان بورس منتظر آرام شدن نسبی اوضاع سیاسی است، نه صرفاً تحقق این دو شرط.

دو شرط اصلی بازگشایی؛ بسته‌های حمایتی و افشای اطلاعات چیست؟

مجید عشقی، رئیس سازمان بورس، در آخرین مصاحبه خود قبل از تعطیلی، دو شرط اساسی برای بازگشایی بازار اعلام کرده بود:

1. شرط نخست، «ارائه بسته‌های حمایتی» به شرکت‌های بورسی و سرمایه‌گذاران است. این بسته‌ها می‌تواند شامل تسهیلات مالی، معافیت‌های مالیاتی، وام‌های کم بهره برای جبران خسارت‌های جنگی، و همچنین ایجاد صندوق تثبیت بازار با منابع کافی باشد.
2. شرط دوم، «افشای اطلاعات شرکت‌ها» است. بسیاری از شرکت‌های بورسی به دلیل حملات هوایی، اختلال در زنجیره تأمین، قطعی برق و گاز و کاهش تقاضا، دچار کاهش تولید و فروش شده‌اند. سازمان بورس انتظار دارد که این شرکتها صورت‌های مالی شفاف و به‌روزی را ارائه دهند تا سرمایه‌گذاران با آگاهی کامل وارد بازار شوند. افشای اطلاعات باید شامل میزان خسارت وارده، وضعیت تولید، موجودی انبار، و پیش‌بینی عملکرد آتی باشد.

با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که حتی با تحقق این دو شرط نیز بازار بازگشایی نخواهد شد، چرا که نگرانی اصلی، ریزش شدید شاخص و خروج سرمایه است. صندوق تثبیت بازار برای جلوگیری از این ریزش به منابع مالی بسیار بزرگی نیاز دارد که در شرایط جنگی، تأمین آن دشوار است.

وضعیت شرکت‌های بورسی در دوران تعطیلی؛ خسارت‌ها و چالش‌ها

در طول این تعطیلی چند هفته‌ای، سازمان بورس و نهادهای ناظر مشغول ارزیابی وضعیت شرکت‌های بورسی بوده‌اند. بر اساس گزارش‌های غیررسمی، بیش از ۳۰ درصد از شرکت‌های تولیدی بورسی (به ویژه در صنایع فلزی، پتروشیمی، خودروسازی و سیمان) به دلیل حملات هوایی، اختلال در تأمین برق و گاز، و یا ناامنی مسیرهای حمل و نقل، دچار کاهش تولید بین ۲۰ تا ۶۰ درصد شده‌اند. صنعت پتروشیمی که سهم بالایی در ارزش بازار بورس دارد، به دلیل بمباران برخی تأسیسات و همچنین اختلال در صادرات از طریق خلیج فارس، با چالش جدی روبرو شده است. چندین مجتمع پتروشیمی در استان‌های خوزستان و بوشهر اعلام کرده‌اند که تولید آنها به کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت اسمی کاهش یافته است. این موضوع مستقیماً بر سودآوری و ارزش سهام آنها تأثیر خواهد گذاشت. برخی از شرکت‌های بورسی اما از جنگ سود هم برده‌اند. شرکت‌های فعال در صنایع غذایی، دارویی، و پدافندی (تولیدکنندگان تجهیزات نظامی و امنیتی) با افزایش تقاضا مواجه شده‌اند. بنابراین، در صورت بازگشایی بازار، شاهد عملکرد متفاوت صنایع خواهیم بود؛ برخی با ریزش و برخی با رشد قیمت سهام همراه خواهند شد.

پیش‌بینی بازار در اولین روزهای بازگشایی؛ ریزش یا صعود؟

اکثر تحلیلگران بازار سرمایه پیش‌بینی می‌کنند که در اولین روزهای بازگشایی، شاخص کل بورس با ریزشی سنگین مواجه شود. دلایل متعددی برای این پیش‌بینی وجود دارد.

1. نخست، انباشت تقاضای فروش. بسیاری از سرمایه‌گذاران (به ویژه سهامداران خرد) که در روزهای ابتدایی جنگ نتوانستند سهام خود را بفروشند، در اولین فرصت این کار را خواهند کرد.
2. دوم، خروج سرمایه‌گذاران نهادی و حقوقی. صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های تأمین سرمایه برای مدیریت ریسک و جلوگیری از زیان بیشتر، احتمالاً بخش قابل توجهی از پرتفوی خود را نقد خواهند کرد.
3. سوم، بدبینی عمومی نسبت به آینده اقتصاد کشور در شرایط جنگی. سرمایه‌گذاران تمایل به نگهداری دارایی‌های امن (مانند طلا، ارز، مسکن) دارند، نه سهام شرکت‌های صنعتی.

با این حال، اگر سازمان بورس بتواند صندوق تثبیت بازار را با منابع کافی (حداقل ۵۰ تا ۱۰۰ هزار میلیارد تومان) تجهیز کند و همزمان خرید سهام توسط صندوق‌های دولتی را آغاز کند، ممکن است از ریزش شدید جلوگیری شود. همچنین افزایش دامنه نوسان به میزان ۱ یا ۲ درصد در روزهای اول می‌تواند از شوک شدید به بازار بکاهد.

تجربه جهانی تعطیلی بورس در زمان جنگ و بحران

تعطیلی بورس در زمان بحران‌های بزرگ، پدیده‌ای نادر اما بی‌سابقه نیست. در تاریخ بازارهای مالی جهان، موارد مشابهی ثبت شده است. مشهورترین نمونه، تعطیلی بورس نیویورک (NYSE) به مدت ۴ روز پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود. بازار آمریکا پس از بازگشایی، شاهد ریزش ۷ درصدی شاخص بوداو جونز در همان روز اول بود، اما با اقدامات حمایتی فدرال رزرو، ظرف چند ماه بهبود یافت. نزدیک‌ترین نمونه به وضعیت ایران، تعطیلی بورس اوکراین در روزهای ابتدایی جنگ با روسیه در فوریه ۲۰۲۲ بود. بورس اوکراین برای چند هفته تعطیل شد و پس از بازگشایی با ریزش شدید روبرو شد. شاخص بورس اوکراین در سال ۲۰۲۲ حدود ۳۰ درصد سقوط کرد، اما با حمایت دولت و صندوق بین‌المللی پول، تا پایان سال تا حدودی تثبیت شد. تجربه جهانی نشان می‌دهد که تعطیلی طولانی مدت بورس، خود یک عامل تشدید بحران است. هرچه بازار بیشتر تعطیل باشد، ترس و عدم اطمینان سرمایه‌گذاران بیشتر می‌شود و فشار فروش در روز اول بازگشایی بالاتر خواهد رفت. لذا بسیاری از کارشناسان توصیه می‌کنند که سازمان بورس هر چه سریع‌تر (حداکثر ظرف دو هفته آینده) بازار را بازگشایی کند، حتی اگر با ریزش موقت همراه باشد، چرا که تداوم تعطیلی، اعتماد را بیش از پیش تخریب می‌کند.