​شارژ یارانه ۲ میلیونی مادران از سه روز دیگر / اجرای طرح «کارت امید مادر»

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از اجرای طرح جدید حمایتی با عنوان «کارت امید مادر» خبر داد که بر اساس آن، مادران دارای فرزند متولد شده در سال ۱۴۰۵، از یک شارژ یارانه ۲ میلیون تومانی بهره‌مند خواهند شد. مدیرکل دفتر امور حمایتی وزارت کار امروز اعلام کرد که این اعتبار از روز ۱۵ اردیبهشت ماه (سه روز دیگر) به حساب مادران واریز خواهد شد و هر مادر به ازای هر فرزند متولد شده از تاریخ اول فروردین ۱۴۰۵، این مبلغ را دریافت می‌کند. نکته مهم و قابل توجه در این طرح، تعلق حساب به «کد ملی مادر» است، نه سرپرست خانوار. این یعنی تمام کنترل مالی این یارانه در اختیار مادر خواهد بود و سرپرست خانوار هیچ دسترسی به این مبلغ نخواهد داشت.

این تصمیم در حالی اتخاذ شده که جنگ تحمیلی و بحران اقتصادی، فشار زیادی بر خانواده‌های دارای فرزند تازه متولد شده وارد کرده است. هزینه‌های خرید شیر خشک، پوشک، پوشاک و ویزیت پزشک اطفال در ماه‌های اخیر چندین برابر شده است.  وزارت کار تأکید کرده است که هدف از این طرح، «توانمندسازی اقتصادی مادران و کاهش فشار ناشی از هزینه‌های فرزندآوری در شرایط جنگی» است. پیش از این نیز طرح‌هایی مانند «کالابرگ الکترونیکی» برای دهک‌های پایین جامعه اجرا شده بود، اما «کارت امید مادر» اولین طرحی است که به طور اختصاصی مادران و فرزندان تازه متولد شده را هدف قرار می‌دهد. مادران برای دریافت این یارانه نیازی به مراجعه حضوری یا ثبت‌نام جداگانه ندارند. بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در سامانه ملی جمعیت و سامانه ثبت احوال، به طور خودکار حساب مادران شناسایی و مبلغ شارژ خواهد شد. در این گزارش، جزئیات کامل طرح «کارت امید مادر»، نحوه دریافت یارانه، شرایط مشمولیت و پاسخ به سوالات متداول مادران را مرور می‌کنیم.

جزئیات کامل طرح «کارت امید مادر»

«کارت امید مادر» یک طرح حمایتی جدید از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است که به طور اختصاصی مادران دارای فرزند تازه متولد شده را هدف قرار داده است. مدیرکل دفتر امور حمایتی وزارت کار امروز با اعلام جزئیات این طرح گفت: «از تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، به ازای هر فرزند متولد شده از اول فروردین ۱۴۰۵، مبلغ ۲ میلیون تومان به حساب مادر شارژ خواهد شد.» این مبلغ صرفاً برای خرید کالاهای مرتبط با نوزاد و مادر (مانند شیر خشک، پوشک، پوشاک نوزاد، وسایل بهداشتی، ویزیت پزشک اطفال و...) قابل استفاده است و امکان برداشت نقدی وجود ندارد. نحوه استفاده از این اعتبار از طریق کدهای دستوری یا اپلیکیشن‌های متصل به شبکه بانکی اعلام خواهد شد. مدت اعتبار این شارژ تا پایان تابستان ۱۴۰۵ تعیین شده است. اگر مادری تا آن زمان از کل مبلغ استفاده نکند، مبلغ باقی‌مانده به حساب وزارت کار بازمی‌گردد. مادران می‌توانند از طریق سامانه «امید» به آدرس omid.mcls.gov.ir از موجودی و تاریخ انقضای اعتبار خود مطلع شوند.

چرا حساب به کد ملی مادر متصل شد؟!

اهداف طرح

1. یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های طرح «کارت امید مادر» این است که اعتبار به حساب مادر (و نه سرپرست خانوار) واریز می‌شود. این تصمیم چند هدف کلیدی دارد:
   نخست، «توانمندسازی اقتصادی مادران» است. در بسیاری از خانواده‌های ایرانی، کنترل مالی عمدتاً در اختیار مرد است و مادران گاهی برای تأمین نیازهای اولیه نوزاد خود با مشکل مواجه می‌شوند.
2. هدف دوم، «حمایت مستقیم و هدفمند از کودکان» است. با دادن کنترل مالی به مادر، احتمال اینکه این مبلغ صرف نیازهای واقعی نوزاد شود (و نه نیازهای دیگر خانواده) بسیار بالاتر می‌رود. مطالعات داخلی نشان داده است که مادران در مقایسه با پدران، درصد بیشتری از درآمد خود را صرف نیازهای کودکان می‌کنند.
3. هدف سوم، «ترغیب به فرزندآوری در شرایط سخت اقتصادی و جنگ» است. آمارهای جمعیتی نشان می‌دهد که در شرایط جنگ و بحران اقتصادی، نرخ موالید به شدت کاهش می‌یابد. دولت با این طرح می‌خواهد به خانواده‌ها بگوید: «نگران هزینه‌های اضافه نباشید، ما از شما حمایت می‌کنیم.» هرچند ۲ میلیون تومان در مقایسه با هزینه‌های واقعی فرزندآوری (که به راحتی بیش از ۱۰ میلیون تومان در ماه است) مبلغ ناچیزی است، اما یک اقدام نمادین و شروع خوبی محسوب می‌شود.

شرایط مشمولیت و نحوه دریافت یارانه

برای دریافت این یارانه، مادران نیازی به ثبت‌نام یا مراجعه حضوری ندارند. وزارت کار با همکاری سازمان ثبت احوال و سازمان هدفمندی یارانه‌ها، فهرست مادران دارای فرزند متولد شده از اول فروردین ۱۴۰۵ را استخراج کرده و حساب بانکی آنها (متصل به کد ملی) را شناسایی نموده است. شرایط مشمولیت به شرح زیر است: نخست، مادر باید تابعیت ایرانی داشته باشد. دوم، فرزند وی باید در بازه زمانی اول فروردین ۱۴۰۵ تا پایان سال ۱۴۰۵ متولد شده باشد. سوم، تولد فرزند باید در سامانه ثبت احوال به ثبت رسیده باشد. چهارم، مادر باید جزو دهک‌های درآمدی پایین و متوسط باشد (اما به نظر می‌رسد فعلاً این طرح بدون آزمون وسع و برای همه مادران اجرا می‌شود). مادرانی که در روزهای ابتدایی اردیبهشت ماه زایمان کرده‌اند اما هنوز شناسنامه فرزندشان صادر نشده است، جای نگرانی ندارند. به محض ثبت تولد در سامانه ثبت احوال (حداکثر ۱۰ روز پس از تولد)، حساب مادر به روز می‌شود و مبلغ قابل استفاده خواهد بود. همچنین مادرانی که بیش از یک فرزند متولد شده داشته باشند (مثلاً دوقلوها)، به ازای هر فرزند ۲ میلیون تومان جداگانه دریافت می‌کنند.

تأثیر طرح بر کاهش هزینه‌های فرزندآوری در شرایط جنگی

در دو ماه گذشته و همزمان با آغاز جنگ تحمیلی، هزینه‌های سبد کالای نوزاد افزایش چشمگیری داشته است. قیمت شیر خشک تا ۷۰ درصد، قیمت پوشک تا ۵۰ درصد و قیمت پوشاک نوزاد تا ۸۰ درصد افزایش یافته است. همچنین ویزیت پزشک اطفال نیز به دلیل تورم عمومی، دو برابر شده است. این افزایش هزینه‌ها، بسیاری از خانواده‌ها را با دشواری تأمین نیازهای اولیه نوزاد مواجه کرده است. شارژ ۲ میلیون تومانی «کارت امید مادر» چه میزان از این هزینه‌ها را پوشش می‌دهد؟ یک بسته شیر خشک (۷۰۰ گرمی) متوسطاً ۶۰۰ هزار تومان، یک بسته پوشک متوسطاً ۴۰۰ هزار تومان، و یک دست ست پوشاک نوزاد حدوداً ۸۰۰ هزار تومان قیمت دارد. یعنی ۲ میلیون تومان نهایتاً می‌تواند خرید سه قلم کالای اساسی (مثلاً دو بسته شیر خشک و یک بسته پوشک) را پوشش دهد. این مبلغ برای یک ماه کافی نیست، اما می‌تواند بخشی از فشار را از دوش خانواده‌های کم‌درآمد بردارد. وزارت کار اعلام کرده است که در صورت تأمین بودجه، این طرح در ماه‌های آینده نیز تمدید خواهد شد و سقف مبلغ ممکن است افزایش یابد. همچنین امکان خرید از فروشگاه‌های طرف قرارداد با تخفیف بیشتر نیز در دست بررسی است. به نظر می‌رسد دولت به خوبی می‌داند که ۲ میلیون تومان پاسخگوی نیاز واقعی نیست، اما در شرایط کسری بودجه جنگی، این حداکثر توان فعلی است.

نحوه استفاده از اعتبار و پاسخ به سوالات متداول

مادران از روز ۱۵ اردیبهشت می‌توانند از اعتبار خود استفاده کنند. نحوه استفاده به این شکل است: در هنگام خرید کالاهای مرتبط با نوزاد از فروشگاه‌های طرف قرارداد، مادر باید کد ملی خود را به فروشنده ارائه دهد. فروشنده از طریق پایانه فروش (کارتخوان) متصل به سامانه «امید»، مبلغ خرید را از اعتبار مادر کسر می‌کند. در پاسخ به سوالات متداول، باید گفت: «آیا می‌توان اعتبار را به صورت نقدی برداشت؟» خیر، این اعتبار صرفاً برای خرید کالا قابل استفاده است. «آیا فروشگاه‌های خاصی طرف قرارداد هستند؟» در ابتدا، فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ (مانند رفاه، هایپرمی، افق کوروش) و همچنین داروخانه‌های منتخب طرف قرارداد خواهند بود. به تدریج، فروشگاه‌های بیشتری شامل خواهند شد. «اگر مادر سواد کافی برای استفاده از سامانه نداشته باشد، چه؟» اعضای خانواده یا فروشندگان می‌توانند به او کمک کنند. همچنین خط تلفن ۰۲۱-۶۶۳۶ (سامانه امید) آماده پاسخگویی به سوالات مادران است. «آیا مادران ساکن مناطق محروم و روستایی هم مشمول هستند؟» بله، این طرح برای تمام مادران ایرانی (بدون استثنا) اجرا می‌شود. در مناطق روستایی، دهیاری‌ها و خانه‌های بهداشت مسئول اطلاع‌رسانی و کمک به مادران خواهند بود.