آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
پس از سالها انتظار و پیگیری، سرانجام تکلیف جاماندگان سهام عدالت روشن شد. نایبرئیس فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس شورای اسلامی از اجرایی شدن ثبتنام ۱۹ میلیون نفر از جاماندگان این طرح تا پایان سال جاری خبر داد. این اقدام در شرایطی انجام میشود که طرح سهام عدالت از سالهای گذشته برای دهکهای کمدرآمد جامعه در نظر گرفته شده بود، اما به دلایل مختلف از جمله نبود اطلاعات دقیق از مشمولان، بخش قابل توجهی از مردم از این سهام بیبهره ماندند. نایبرئیس فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس با اعلام این خبر گفت که این مهم با همکاری اتاق تعاون و از طریق ایجاد یک سامانه جدید برای شناسایی و استخراج آمار مشمولان قانونی انجام خواهد شد. بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۱۹ میلیون نفر از ایرانیان که شرایط دریافت سهام عدالت را داشتند، تاکنون موفق به ثبتنام نشدهاند. این افراد اکنون فرصت خواهند داشت تا با مراجعه به سامانه جدید(sahamedalat.ir)، اطلاعات خود را ثبت کنند.
سهام عدالت که در ابتدا برای حدود ۴۹ میلیون نفر از اقشار کمدرآمد در نظر گرفته شده بود، به دلایل مختلف از جمله تغییر معیارهای دهکبندی، مشکلات زیرساختی و همچنین اشکالات فرآیند ثبتنام، به همه مشمولان نرسید. اکنون با پیگیریهای فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس و همکاری اتاق تعاون، قرار است سامانه جدیدی راهاندازی شود که وظیفه شناسایی، احراز هویت و ثبتنام جاماندگان را بر عهده خواهد داشت. این خبر در حالی منتشر میشود که ارزش سهام عدالت در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته و سود سهام پرداختی، به منبع درآمدی مهمی برای بسیاری از خانوارهای کمدرآمد تبدیل شده است. در این گزارش، ضمن بررسی جزئیات طرح جدید ثبتنام جاماندگان سهام عدالت، به تحلیل اهمیت این سهام برای اقتصاد خانوارهای ایرانی و چالشهای پیش روی اجرای آن میپردازیم.
جزئیات طرح جدید ثبتنام جاماندگان سهام عدالت
نایبرئیس فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس در گفتوگو با خبرنگاران، جزئیات تازهای از فرآیند ثبتنام ۱۹ میلیون جامانده سهام عدالت ارائه کرده است. بر اساس این طرح، با همکاری اتاق تعاون ایران، سامانه جدیدی طراحی و راهاندازی خواهد شد که وظیفه شناسایی، احراز هویت و ثبتنام مشمولان را بر عهده دارد. این سامانه قرار است با استفاده از دادههای موجود در پایگاههای اطلاعاتی دولتی (مانند سازمان هدفمندی یارانهها، سازمان ثبت احوال و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی)، فهرست اولیه مشمولان را استخراج کرده و سپس از طریق پیامک یا درگاه اینترنتی، از آنها برای ثبتنام دعوت به عمل آورد. مهلت ثبتنام تا پایان سال ۱۴۰۵ تعیین شده است. مشمولان پس از ثبتنام موفق، سهام عدالت خود را در قالب «کارت اعتباری» یا «کد سهامدار» دریافت خواهند کرد. جزئیات نحوه واریز سود و امکان فروش سهام نیز متعاقباً از طریق همین سامانه اعلام خواهد شد. همچنین پیشبینی شده است که برای افرادی که به اینترنت دسترسی ندارند، دفاتر پیشخوان دولت و تعاونیهای محلی خدمات ثبتنام حضوری ارائه دهند.
چرا ۱۹ میلیون نفر از سهام عدالت جا ماندند؟
طرح سهام عدالت در سال ۱۳۸۵ به تصویب رسید و هدف آن، واگذاری سهام شرکتهای دولتی به اقشار کمدرآمد جامعه بود. در ابتدا قرار بود حدود ۴۹ میلیون نفر مشمول این طرح شوند، اما به دلایل متعددی، این تعداد هرگز به طور کامل پوشش داده نشد. پس از فراز و نشیبهای فراوان، اکنون حدود ۳۰ میلیون نفر سهامدار قطعی هستند و ۱۹ میلیون نفر دیگر «جامانده» محسوب میشوند.
دلایل اصلی جاماندگی را میتوان در چند عامل جستجو کرد:
- نخست، «تغییر معیارهای دهکبندی درآمدی» است. بسیاری از خانوادهها که در ابتدا مشمول تشخیص داده شده بودند، در بازبینیهای بعدی به دلیل تغییر وضعیت درآمدی یا اشتباه در دادهها، از لیست حذف شدند.
- دوم، «مشکلات زیرساختی و نبود اطلاعات دقیق» از برخی اقشار خصوصاً در مناطق روستایی و عشایری است.
- سوم، «تغییر قوانین و مصوبات» در طول سالهای مختلف. برخی دولتها سقف سهام مشمولان را کاهش دادند، برخی دیگر شرایط را تغییر دادند و بعضاً فرآیند ثبتنام را پیچیده کردند.
- چهارم، «عدم اطلاعرسانی کافی» که باعث شد بسیاری از افراد واجد شرایط هرگز از وجود چنین طرحی مطلع نشوند. اکنون با راهاندازی سامانه جدید، قرار است این خلأ تاریخی جبران شود.
نقش اتاق تعاون و فراکسیون مجلس در اجرای طرح
یکی از نکات مهم در اجرای این طرح، نقش «اتاق تعاون ایران» به عنوان متولی اصلی فرآیند ثبتنام است. اتاق تعاون که به عنوان پارلمان بخش تعاونی کشور شناخته میشود، تجربه موفقی در اجرای طرحهای مشابه (مانند ثبتنام تعاونیهای مسکن و کارآفرینی) دارد. این بار نیز قرار است زیرساخت فنی و اجرایی سامانه جدید توسط اتاق تعاون فراهم شود. نایبرئیس فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس نیز تأکید کرده که فراکسیون به طور مستمر بر روند اجرای طرح نظارت خواهد کرد و گزارشهای ماهانه را از اتاق تعاون دریافت مینماید. همچنین در صورت بروز هرگونه مشکل یا تخلف، فراکسیون از طریق نهادهای نظارتی (مانند سازمان بازرسی و دیوان محاسبات) وارد عمل خواهد شد. برنامه زمانبندی اجرای طرح به این شرح است: تا پایان خرداد، سامانه راهاندازی میشود و ماههای تیر و مرداد برای ثبتنام آزمایشی و رفع اشکالات اختصاص خواهد یافت. ثبتنام اصلی از شهریور آغاز و تا پایان سال ۱۴۰۵ ادامه مییابد. سازمان برنامه و بودجه نیز اعتبار لازم برای اجرای طرح را تأمین کرده است.
اهمیت سهام عدالت برای اقتصاد خانوارهای ایرانی
سهام عدالت در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای تأمین مالی برای اقشار کمدرآمد تبدیل شده است. ارزش فعلی هر برگه سهام عدالت (که شامل سبدی از شرکتهای پتروشیمی، فلزی، خودروسازی و مخابراتی است) بسته به نوع شرکتهای موجود، حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان برآورد میشود. این رقم برای یک خانوار کمدرآمد، یک سرمایه قابل توجه محسوب میشود. علاوه بر ارزش ذاتی سهام، سود سالانه سهام عدالت نیز به صورت نقدی به حساب سهامداران واریز میشود. در سال ۱۴۰۴، به هر سهامدار حدود ۱.۲ میلیون تومان سود تعلق گرفت. این مبلغ اگرچه شاید در نگاه اول ناچیز باشد، اما برای خانوادهای که با حداقل حقوق زندگی میکند، میتواند هزینه یک ماه خرید کالاهای اساسی را تأمین کند. با این حساب، جا ماندن ۱۹ میلیون نفر از این سهام، یعنی محرومیت آنها از یک فرصت اقتصادی مهم. به همین دلیل، فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس و اتاق تعاون ایران، این طرح را به عنوان یک «اولویت ملی» دنبال کردهاند. ثبتنام جاماندگان، گامی بزرگ در جهت کاهش نابرابری و توانمندسازی اقتصادی خانوادههای کمدرآمد است.
چالشهای پیش رو و راهکارهای پیشنهادی
با وجود اطمینانبخشی مسئولان، اجرای ثبتنام ۱۹ میلیون نفر با چالشهای بزرگی روبروست:
- نخستین چالش، «دسترسی به اطلاعات دقیق» از افراد واجد شرایط است. برخی از جاماندگان ممکن است دیگر در پایگاههای اطلاعاتی دولتی وجود نداشته باشند (مانند افرادی که فوت کردهاند یا مهاجرت کردهاند). همچنین احتمال تداخل اطلاعات با سهامداران قبلی وجود دارد که نیازمند تطبیق دقیق دادههاست.
- دومین چالش، «ظرفیت سامانه جدید» برای ثبتنام همزمان میلیونها نفر است. تجربه ثبتنام اولیه سهام عدالت نشان داد که سامانههای دولتی در برابر ترافیک بالا مقاومت نمیکنند و بارها از کار میافتادند. اتاق تعاون باید تضمین کند که سامانه جدید با بالاترین استانداردهای فنی و امنیتی طراحی شده است.
- سومین چالش، «اطلاعرسانی به موقع و مؤثر» به تمامی جاماندگان است. بسیاری از این افراد در مناطق روستایی و کم برخوردار زندگی میکنند و شاید به اینترنت دسترسی نداشته باشند. استفاده از ظرفیت صدا و سیما (به ویژه شبکههای استانی و رادیو) و همچنین همکاری با دهیاریها و خانههای بهداشت، میتواند در این زمینه مؤثر باشد. ایجاد دفاتر ثبتنام حضوری در تمام شهرستانها یک ضرورت است.