آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
مرکز مبادله ارز و طلای ایران امروز یکشنبه چهاردهم اردیبهشت ماه، جلسه جدید حراج شمش طلا را برگزار میکند. این حراج در ادامه سیاستهای بانک مرکزی برای تأمین و توزیع شمش طلا در بازار کشور انجام میشود. بر اساس تصمیم جدید بانک مرکزی و مرکز مبادله، برای نخستین بار «پلتفرمها و فروشندگان آنلاین طلا» نیز مجاز به شرکت در حراج شمش طلا شدهاند. این گروه از فعالان اقتصادی باید دارای «شناسه یکتای پروانه کسب قابل استعلام از درگاه ملی مجوزها» باشند. پیش از این، تنها فعالان عمده بازار طلا، تولیدکنندگان، سازندگان مصنوعات طلا، خردهفروشان طلای آبشده و بانکها امکان شرکت در حراج را داشتند. اکنون با اضافه شدن فروشندگان آنلاین، دایره خریداران شمش طلا گستردهتر شده است. همچنین میزان «وجهالضمان شرکت در حراج» نیز تغییر کرده است. بر اساس ابلاغ جدید، برای خرید هر قطعه شمش طلای یک کیلوگرمی با عیار ۹۹۵ (عیار استاندارد طلای خالص)، مبلغ ۵ میلیارد تومان به عنوان وجهالضمان تعیین شده است.
وجهالضمان مبلغی است که شرکتکنندگان در حراج باید به عنوان تضمین جدیت خود، پیش از شرکت در مزایده به حساب مرکز مبادله واریز کنند. این مبلغ در صورت عدم برنده شدن در حراج، به حساب خریدار عودت داده میشود و در صورت برنده شدن، به عنوان بخشی از مبلغ نهایی خرید محاسبه میگردد. حراج شمش طلا از سال گذشته به صورت منظم در مرکز مبادله برگزار میشود. هدف از این حراجها، تنظیم بازار طلا، جلوگیری از قاچاق شمش، و تأمین نیاز صنعت طلا و جواهر (از جمله طلافروشان و تولیدکنندگان مصنوعات طلا) است. در آخرین حراج (یکشنبه ۱۳ اردیبهشت)، ۱۴۷ کیلوگرم شمش طلا به ارزش بیش از ۴ هزار میلیارد تومان به فروش رسید. میانگین قیمت هر شمش طلای استاندارد ۲۷ میلیارد و ۱۲۳ میلیون تومان بود. در این گزارش، جزئیات کامل شرایط جدید حراج شمش طلا، نحوه ثبتنام و شرکت در مزایده، و تأثیر آن بر بازار طلا را مرور میکنیم.
جزئیات شرایط جدید حراج شمش طلا
بر اساس اطلاعیه مرکز مبادله ارز و طلای ایران، جلسه حراج شمش طلا امروز یکشنبه چهاردهم اردیبهشت ماه برگزار میشود. مهمترین تغییر در این دوره از حراج، اضافه شدن «پلتفرمها و فروشندگان آنلاین طلا» به جمع خریداران مجاز است. این تصمیم به دلیل رشد سریع فروش اینترنتی طلا در سالهای اخیر و نیاز این کسبوکارها به تأمین شمش با قیمت پایه اتخاذ شده است. شرکتکنندگان جدید (فروشندگان آنلاین) باید دارای «شناسه یکتای پروانه کسب» باشند که قابل استعلام از درگاه ملی مجوزها است. این شرط برای جلوگیری از ورود افراد غیرمجاز و سوداگران به حراج در نظر گرفته شده است. همچنین این فروشندگان باید سابقه فعالیت حداقل یک ساله در حوزه فروش آنلاین طلا داشته باشند. شرایط عمومی شرکت در حراج برای سایر گروهها (بانکها، تولیدکنندگان، طلافروشان عمده) بدون تغییر باقی مانده است. با این حال، وجهالضمان برای همه گروهها یکسان و به مبلغ ۵ میلیارد تومان به ازای هر قطعه شمش یک کیلوگرمی تعیین شده است. این مبلغ نسبت به حراجهای قبلی (که معمولاً ۲ تا ۳ میلیارد تومان بود) افزایش قابل توجهی داشته است.
فرآیند ثبتنام و شرکت در حراج
متقاضیان شرکت در حراج شمش طلا باید ابتدا در سامانه معاملات مرکز مبادله ارز و طلای ایران ثبتنام کنند. آدرس این سامانه market.ice.ir است. پس از ثبتنام، کارشناسان مرکز مبادله مدارک و احراز هویت متقاضی را بررسی میکنند. در صورت تأیید، متقاضی یک «کد مشتری» دریافت میکند. پس از دریافت کد مشتری، متقاضی باید «وجهالضمان» را به حساب معرفی شده توسط مرکز مبادله واریز کند. مبلغ وجهالضمان برای هر قطعه شمش یک کیلوگرمی، ۵ میلیارد تومان است. یک متقاضی میتواند برای چند قطعه شمش وجهالضمان واریز کند (مثلاً ۱۰ میلیارد تومان برای ۲ قطعه). حداکثر تعداد قطعات قابل خرید توسط هر متقاضی محدود نیست، اما باید با توان مالی و مجوزهای قانونی همخوانی داشته باشد. زمان برگزاری حراج امروز از ساعت ۱۰ صبح تا ۱۲ ظهر است. حراج به صورت اینترنتی و با رقابت مستقیم خریداران انجام میشود. قیمت پایه شمشها بر اساس نرخ جهانی اونس طلا (حدود ۴۶۱۵ دلار) به اضافه هزینههای حمل و نقل و عوارض ورودی تعیین میشود. برنده کسی است که بالاترین قیمت را پیشنهاد دهد. در صورت مساوی بودن قیمتها، اولویت با کسی است که زودتر پیشنهاد خود را ثبت کرده باشد.
هدف بانک مرکزی از حراج شمش طلا؛ تنظیم بازار و مقابله با قاچاق
بانک مرکزی از سال گذشته حراج شمش طلا را در دستور کار خود قرار داده است:
- هدف اصلی این طرح، «تنظیم بازار طلا» و «کاهش فاصله قیمت طلا در بازار داخلی با قیمتهای جهانی» است. در شرایط عدم تعادل اقتصادی، گاهی قیمت طلا در ایران تا ۲۰ درصد بیشتر از قیمت جهانی (به ازای نرخ دلار) میشود. حراج شمش طلا این شکاف را کاهش میدهد.
- دومین هدف، «مقابله با قاچاق شمش طلا» است. قاچاق طلا از ایران به امارات یا ترکیه (به دلیل اختلاف قیمت) سالانه میلیاردها دلار به اقتصاد کشور ضربه میزند. با تأمین شمش ارزانتر از طریق حراج مرکز مبادله، انگیزه قاچاقچیان کاهش مییابد. علاوه بر این، حراجها «شفافیت» در معاملات طلا را افزایش میدهند و از فرار مالیاتی جلوگیری میکنند.
- سومین هدف، «تأمین نیاز صنعت طلا و جواهر» است. طلافروشان و تولیدکنندگان مصنوعات طلا برای ساخت زیورآلات به شمش طلا نیاز دارند. حراجهای منظم شمش، این صنعت را از واردات شمش قاچاق و گران بینیاز میکند. با اجرای موفق این طرح، بانک مرکزی امیدوار است که بازار طلا شفافتر، رقابتیتر و با ثباتتر شود.
تأثیر افزایش وجهالضمان بر بازار و مشارکتکنندگان
افزایش وجهالضمان از حدود ۲-۳ میلیارد تومان به ۵ میلیارد تومان (بیش از ۶۵ درصد افزایش) تصمیم مهمی است که بانک مرکزی اتخاذ کرده است. این تصمیم دو هدف اصلی دارد.
- نخست، «حذف خریداران غیرحرفهای و سفتهبازان» از بازار. هر چه وجهالضمان بالاتر باشد، خریداران ضعیف و غیرمتخصص توان شرکت در حراج را ندارند و تنها فعالان صنفی واقعی باقی میمانند.
- دوم، «کاهش ریسک عدم پرداخت». در حراجهای قبلی، برخی برندگان به دلیل نبود نقدینگی کافی، قادر به پرداخت مابقی قیمت نبودند و مجبور به انصراف میشدند. این موضوع، فرآیند حراج را مختل میکرد. وجهالضمان بالاتر، تضمین میکند که فقط کسانی وارد حراج شوند که از توان مالی کافی برخوردارند.
با این حال، این تصمیم یک عیب نیز دارد: شرکتهای کوچک و متوسط فعال در صنعت طلا ممکن است توان تأمین ۵ میلیارد تومان وجهالضمان را نداشته باشند و عملاً از حراج حذف شوند. این میتواند به تمرکز بازار در دست چند شرکت بزرگ و کاهش رقابت منجر شود. بانک مرکزی باید برای این گروه (صنوف کوچک) تسهیلات ویژه در نظر بگیرد، مثلاً وجهالضمان را به نسبت توان آنها کاهش دهد.
آینده حراجهای شمش طلا و چشمانداز بازار
با توجه به استقبال گسترده از حراجهای قبلی (در سومین حراج سال ۱۴۰۵، فروش ۱۴۷ کیلوگرم شمش به ارزش ۴ هزار میلیارد تومان)، به نظر میرسد این حراجها به یک رویه منظم و پایدار تبدیل شده باشند. بانک مرکزی اعلام کرده است که قصد دارد این حراجها را به صورت هفتگی (هر هفته یکشنبه) برگزار کند. گام بعدی بانک مرکزی، راهاندازی «بازار مشتقه طلا» (خرید و فروش آتی شمش) است. در این بازار، خریداران میتوانند شمش طلا را با قیمت توافقی برای تحویل در تاریخ آینده بخرند و بفروشند. این کار به کاهش نوسانات شدید قیمت طلا کمک میکند و به سرمایهگذاران و صنعتگران امکان «پوشش ریسک» میدهد. همچنین قرار است در آینده نزدیک، اشخاص حقیقی (افراد عادی) نیز بتوانند از طریق صندوقهای سرمایهگذاری طلا (که واحدهای آن قابل معامله در بورس است) در بازار طلا سرمایهگذاری کنند. صندوقهای طلا، شمشهای خریداری شده در حراج مرکز مبادله را به عنوان دارایی پایه نگهداری میکنند. این کار، سرمایهگذاری در طلا را برای عموم مردم (با مبالغ کم) آسان و ایمن میکند. به نظر میرسد صنعت طلا در ایران وارد فصلی جدید از شفافیت و نهادسازی شده است.