آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بانک مرکزی امروز در بخشنامه جدیدی، دستورالعمل فروش ارز مسافرتی (۱۰۰۰ دلار به هر متقاضی در سال) را ابلاغ کرد. بر اساس این دستورالعمل، متقاضیان واجد شرایط میتوانند با مراجعه به شعب منتخب دو بانک «ملت» و «تجارت»، نسبت به دریافت ارز اقدام کنند. سقف پرداختی به هر مسافر در یک سال (۳۶۵ روز) «معادل هزار دلار آمریکا» (یا معادل آن به سایر ارزها مانند یورو، پوند، درهم) تعیین شده است. نرخ فروش نیز «نرخ توافقی» (یعنی نرخی که بین بانک و مشتری توافق میشود، نه نرخ رسمی و نه نرخ بازار آزاد) خواهد بود. این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که به دلیل جنگ تحمیلی و محدودیتهای ارزی، بسیاری از مسافران برای دریافت ارز مسافرتی با مشکل مواجه بودند. صرافیها یا دلار نداشتند یا با نرخ بازار آزاد (بیش از ۱۸۵ هزار تومان) میفروختند.
نکته مهم: «دلار سهمیهای ارز مسافرتی را نمیسوزاند»
به عبارت دیگر، سرفصل فروش ارز با کارت ملی (با نرخ توافقی) هیچ تداخلی با سهمیه ارز مسافرتی قبلی (که قبلاً وجود داشت) ندارد. یعنی مسافران هم میتوانند از سهمیه قبلی خود (در صورت وجود) استفاده کنند و هم از این سرفصل جدید (۱۰۰۰ دلار دیگر). بانک مرکزی در اطلاعیه خود تأکید کرده است که «متقاضیان واجد شرایط میتوانند بدون نگرانی از کسر شدن سهمیه مسافرتی خود، برای دریافت ۱۰۰۰ دلار ارز با نرخ توافقی به شعب منتخب بانکها مراجعه کنند.» این اقدام را میتوان گامی در جهت «واقعیسازی نرخ ارز» و «کاهش فاصله نرخ رسمی (۱۴۳ هزار تومان) و نرخ بازار آزاد (۱۸۵ هزار تومان)» دانست. اگر بانکها ارز را با نرخ توافقی (حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار تومان) بفروشند، مسافران مجبور نمیشوند به بازار آزاد مراجعه کنند و تاحدودی از تقاضا در بازار آزاد کاسته میشود. با این حال، محدودیتهایی نیز وجود دارد: «فقط مسافران هوایی و زمینی (با بلیط معتبر)»، «حداکثر یک بار در سال»، «ارز صرفاً به صورت اسکناس (نه حواله)»، و «ارایه مدارک هویتی و بلیط». همچنین این ارز فقط برای مصارف شخصی (اقامت، خورد و خوراک، خریدهای کوچک) است و نه برای تجارت یا سرمایهگذاری. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات دستورالعمل بانک مرکزی، به تشریح شرایط دریافت ارز مسافرتی، مقایسه نرخها، و تأثیر آن بر بازار ارز میپردازیم.
جزئیات دستورالعمل (۱۰۰۰ دلار، نرخ توافقی، بانک ملت و تجارت)
بر اساس بخشنامه بانک مرکزی، طرح جدید عرضه ارز مسافرتی با ویژگیهای زیر اجرا میشود:
-
سقف ارز
۱۰۰۰ دلار آمریکا (یا معادل آن به یورو، پوند، درهم، لیر ترکیه) به ازای هر شخص در یک سال (۳۶۵ روز). یعنی خانواده ۴ نفره میتوانند مجموعاً ۴۰۰۰ دلار دریافت کنند (در صورت داشتن بلیط برای هر نفر).
-
نرخ ارز
«نرخ توافقی» (نه نرخ رسمی مرکز مبادله (۱۴۳ هزار تومان) و نه نرخ بازار آزاد (۱۸۵ هزار تومان). پیشبینی میشود که این نرخ در محدوده ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار تومان تعیین شود (حدود ۱۰-۱۵ درصد بالاتر از نرخ رسمی و ۱۰ درصد پایینتر از نرخ آزاد). نرخ دقیق توسط بانکهای ملت و تجارت تعیین میشود و ممکن است روزانه تغییر کند.
-
بانکهای عامل
فقط شعب منتخب دو بانک «ملت» و «تجارت» (لیست شعب در سایت بانکها منتشر میشود). سایر بانکها (ملی، صادرات، رفاه، مسکن و...) در این طرح مشارکت ندارند.
-
مدارک مورد نیاز
۱. کارت ملی (یا شناسنامه). ۲. بلیط هواپیما (رفت و برگشت) یا بلیط اتوبوس/قطار (برای سفرهای زمینی). ۳. ویزا (برای کشورهای مقصد که نیاز به ویزا دارند، مانند انگلستان، آمریکا، کانادا، استرالیا). ۴. مدارک هتلی یا دعوتنامه (در صورت نیاز). ۵. فرم تقاضای ارز (تکمیل شده در بانک).
نرخ توافقی یعنی چه؟ مقایسه با نرخ رسمی و آزاد
نرخ رسمی ارز در مرکز مبادله (نرخ دلار حواله) امروز ۱۴۶ هزار تومان است. این نرخ برای واردکنندگان کالاهای اساسی (دارو، گندم، روغن) و تجار است. نرخ بازار آزاد امروز حدود ۱۸۵ هزار تومان است. نرخ توافقی (که در این طرح اعلام شده) عددی بین این دو است و مذاکره بین بانک و مشتری تعیین میشود. تخمین زده می شود که نرخ توافقی حدود «۱۶۵ هزار تومان» تعیین شود. چون:
۱. بانکها نمیتوانند ارز را گرانتر از نرخ بازار آزاد (۱۸۵ هزارتومان) بفروشند، وگرنه مشتری به جای بانک به صرافی مراجعه میکند.
۲. بانکها نمیتوانند ارز را ارزانتر از نرخ مرکز مبادله (۱۴۶ هزار تومان) بفروشند، چون آن نرخ به واردکنندگان کالاهای اساسی اختصاص دارد و بانکها نباید با آن ها رقابت کنند.
برای یک مسافر، خرید ۱۰۰۰ دلار با نرخ ۱۶۵ هزار تومان (هزینه کل ۱۶۵ میلیون تومان) در مقایسه با نرخ بازار آزاد ۱۸۵ هزار تومان (هزینه ۱۸۵ میلیون تومان) باعث صرفهجویی ۲۰ میلیون تومانی میشود. این یک انگیزه قوی برای مسافران است که به جای مراجعه به بازار آزاد (دلالان) به بانکها مراجعه کنند.
تفاوت با سهمیه ارز مسافرتی قبلی (نمیسوزاند)
بسیاری از مسافران نگران این بودند که اگر از این طرح استفاده کنند، سهمیه ارز مسافرتی قبلی آنها (که قبلاً برای سفرهای قبلی تعریف شده بود) «سوزانده» میشود. بانک مرکزی صراحتاً اعلام کرده است که «سرفصل فروش ارز با کارت ملی (با قیمت توافقی) هیچ تداخلی با سهمیه ارز مسافرتی ندارد.» یعنی چه؟ یعنی هر شخص، دو نوع سهمیه ارز مسافرتی دارد. سهمیه اول: سهمیه قبلی که معمولاً از طریق صرافیهای مجاز و با نرخ نزدیک به نرخ بازار آزاد (۱۸۵ هزار تومان) عرضه میشد. این سهمیه هنوز پابرجاست و مسافران میتوانند از آن استفاده کنند (مثلاً ۲۰۰۰ یا ۳۰۰۰ دلار، بسته به مقصد). سهمیه دوم: طرح جدید (۱۰۰۰ دلار با نرخ توافقی ۱۶۵ هزار تومان). این سهمیه مستقل است و استفاده از آن، سهمیه اول را کاهش نمیدهد.
به عبارت دیگر: اگر شما امسال به خارج سفر میکنید، میتوانید هم ۱۰۰۰ دلار از بانک ملت/تجارت (با نرخ توافقی ۱۶۵ هزارتومان) دریافت کنید و هم ۲۰۰۰ دلار دیگر از صرافی (با نرخ بازار آزاد ۱۸۵ هزار تومان). این تصمیم هوشمندانه بانک مرکزی برای تأمین ارز مسافران با حداقل هزینه است.
شرایط دریافت (بلیط معتبر، ویزا، و ممنوعیتها)
شرایط سختگیرانهای برای دریافت ارز مسافرتی در نظر گرفته شده است تا از سوءاستفاده (خرید ارز و فروش در بازار آزاد برای سود) جلوگیری شود:
-
شرایط عمومی
سن بالای ۱۸ سال (برای افراد زیر ۱۸، والدین میتوانند با ارائه شناسنامه اقدام کنند).
-
شرط بلیط
باید بلیط هوایی یا زمینی (اتوبوس، قطار) با تاریخ پرواز معتبر (حداکثر تا ۳۰ روز آینده) ارائه شود. بلیطهای چارتری هم قبول است (در صورت ارائه رسید پرداخت).
-
شرط ویزا
برای کشورهای مقصد پرطرفدار (تایلند، مالزی، هند، چین، سریلانکا، قطر، امارات) ویزا لازم نیست (بدون ویزا هستند). برای کشورهای اروپایی (آلمان، فرانسه، ایتالیا، اسپانیا) و آمریکا و کانادا و استرالیا، ویزا الزامی است.
-
ممنوعیتها
۱. هر شخص فقط یک بار در سال (۳۶۵ روز) میتواند از این طرح استفاده کند.
۲. ارز باید به صورت حضوری (شخص متقاضی) دریافت شود (نمایندگی غیرمجاز نیست).
۳. ارز صرفاً به صورت اسکناس (دلار، یورو، پوند) و نه حواله بانکی ارائه میشود.
۴. ارائه مدارک جعلی (بلیط، ویزا) جرم است و متخلف به پلیس امنیت اقتصادی معرفی خواهد شد.
تأثیر بر بازار ارز و پیشبینی تقاضا
هدف اصلی بانک مرکزی از این طرح، «کاهش تقاضا در بازار آزاد ارز» است. در ماههای اخیر، بخشی از تقاضای ارز مربوط به مسافران (حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد) بود که به دلیل عدم توانایی در دریافت ارز از صرافیها، به بازار آزاد مراجعه میکردند و باعث افزایش نرخ دلار میشدند. با اجرای این طرح، بانک مرکزی امیدوار است که نرخ دلار در بازار آزاد (که امروز ۱۸۵ هزارتومان است) به تدریج کاهش یافته و به نرخ توافقی (۱۶۵ هزارتومان) نزدیک شود. این طرح یک موفقیت برای مسافران است (ارز ارزانتر از بازار آزاد)، یک موفقیت برای بانک مرکزی است (کاهش تقاضا در بازار آزاد)، اما یک شکست برای دلالان ارز است (زیرا مشتریان خود را از دست میدهند). انتظار میرود دلالان با تبلیغات منفی (مثلاً اینکه «این ارز تقلبی است» یا «مراحل اداری طولانی دارد»)، سعی در تضعیف طرح داشته باشند. اما به مسافران توصیه میشود که به این شایعات توجه نکنند و از فرصت استفاده کنند. پیشبینی میشود که در هفته اول اجرای طرح (از ۱۵ اردیبهشت)، حدود ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ مسافر از آن استفاده کنند و حدود ۵ تا ۱۰ میلیون دلار از بازار آزاد خارج شود. در بلندمدت (یک ساله)، ممکن است این رقم به ۵۰۰ میلیون دلار برسد که تأثیر قابل توجهی بر کاهش نرخ ارز خواهد داشت. امید است که این طرح ادامه یابد و به سایر بانکها نیز تعمیم داده شود.