آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سازمان هواشناسی کشور با صدور هشدارهای سطح نارنجی و زرد، از تشدید فعالیت سامانه بارشی از روز چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت خبر داد. این سامانه که از امروز سهشنبه وارد کشور شده، قرار است بارشهای سیلآسا، رعد و برق و وزش باد شدید را برای ۱۰ استان به ارمغان بیاورد. شهروندان تهرانی نیز باید منتظر رگبار باران و رعد و برق در روزهای آینده باشند. بر اساس آخرین تحلیل نقشههای هواشناسی، امروز سهشنبه ۲۲ اردیبهشت، آذربایجان شرقی، شمال آذربایجان غربی، زنجان، نیمه شرقی کردستان و غرب قزوین در وضعیت هشدار نارنجی قرار دارند. این یعنی احتمال جاری شدن سیلاب، طغیان رودخانهها و آبگرفتگی معابر در این مناطق بسیار بالاست. شهروندان این استانها باید از تردد در حاشیه رودخانهها و مسیلها خودداری کنند.
فردا چهارشنبه دامنه فعالیت سامانه بارشی گستردهتر میشود. قزوین، البرز، شمال آذربایجان شرقی و غربی، دامنه و ارتفاعات تهران، مازندران، شرق گیلان و شمال استان مرکزی درگیر بارشهای شدید خواهند شد. هشدار نارنجی برای این مناطق به معنای خطر جدی سیلاب و اختلال در حمل و نقل است. رانندگان جادههای کوهستانی البرز و زاگرس باید با احتیاط کامل رانندگی کنند. هشدار هواشناسی سطح زرد نیز امروز برای ۱۸ استان صادر شده است. آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، کردستان، کرمانشاه، همدان، مرکزی، ایلام، لرستان، شمال خوزستان، زنجان، قزوین، البرز، تهران، قم، نیمه غربی سمنان و نیمه شمالی اصفهان در این وضعیت قرار دارند. در این مناطق، رگبار پراکنده باران و رعد و برق پیشبینی میشود و به شهروندان توصیه میشود از سفرهای غیرضروری پرهیز کنند.
کارشناس سازمان هواشناسی در گفتگو با همشهری آنلاین تأکید کرده است که سامانه بارشی تا پایان هفته فعال خواهد بود. روز پنجشنبه بارشها در شمال شرق، شرق سواحل دریای خزر و ارتفاعات البرز شرقی ادامه مییابد. روز جمعه نیز یک سامانه بارشی جدید از شمال غرب وارد کشور میشود که پیشبینی میشود بارشهای قابل توجهی را به همراه داشته باشد. یکی از نکات قابل توجه در این مقوله، امکان بارش تگرگ در مناطق مستعد است. تگرگ میتواند خسارت سنگینی به محصولات کشاورزی، باغات و حتی خودروها وارد کند. کشاورزان و باغداران در استانهای غربی و شمال غربی باید تمهیدات لازم را برای محافظت از محصولات خود در برابر تگرگ بیندیشند. همچنین وزش باد شدید موقتی احتمال شکستن درختان کهنسال و فرسوده را افزایش داده است.
در سوی دیگر کشور، دریای عمان، تنگه هرمز و خلیج فارس امروز مواج و متلاطم است. هشدار سطح زرد برای فعالیتهای دریایی در استان سیستان و بلوچستان صادر شده است. صیادان و شناورهای سبک از تردد در مناطق ساحلی خودداری کنند، زیرا خطر غرق شدن شناگران و آسیب به تورهای صیادی وجود دارد. افزایش ارتفاع امواج میتواند اختلال جدی در ترددهای دریایی ایجاد کند. در شبانهروز گذشته، ماسوله در استان گیلان با دمای صفر درجه سردترین منطقه کشور بود و قصر قند در سیستان و بلوچستان با دمای ۴۵ درجه گرمترین نقطه ایران معرفی شد. این اختلاف دمای ۴۵ درجهای، نشاندهنده تنوع اقلیمی بالای کشور است. همچنین میانگین دمای کشور در یک هفته اخیر نسبت به بلندمدت ۲.۳ درجه افزایش یافته که زنگ خطری برای تغییرات اقلیمی محسوب میشود. شهروندان تهرانی نیز امروز هوایی با نوسان دمای ۱۸ تا ۲۹ درجه را تجربه میکنند.
تحلیل هشدارهای نارنجی و زرد؛ درک سطوح خطر و وظایف شهروندان
سازمان هواشناسی ایران با استفاده از سامانه سهرنگ (زرد، نارنجی، قرمز) شدت مخاطرات جوی را به مردم و مسئولان اعلام میکند. هشدار زرد به معنای وجود پدیده جوی با شدت متوسط است که ممکن است اختلال جزئی در زندگی عادی ایجاد کند، اما نیاز به آمادهباش عمومی ندارد. در مقابل، هشدار نارنجی سطح دوم و بسیار جدیتر است. این رنگ به معنای وقوع پدیده جوی شدید، پیشبینی شده و گسترده است و احتمال خسارت، تلفات و اختلال جدی در زندگی وجود دارد. امروز و فردا، پنج استان در هشدار نارنجی قرار دارند؛ یعنی باید منتظر سیلاب ناگهانی، طغیان رودخانهها، آبگرفتگی شدید معابر و قطع راههای ارتباطی باشیم. تفاوت این دو سطح هشدار در نوع واکنش مورد انتظار است. در هشدار زرد، توصیه میشود «احتیاط کنید». در هشدار نارنجی، توصیه میشود «آماده باشید و اقدام کنید». به عنوان مثال، در هشدار زرد برای استان تهران، شهروندان میتوانند فعالیتهای عادی خود را انجام دهند اما از سفرهای غیرضروری پرهیز کنند. در هشدار نارنجی اما، سازمان مدیریت بحران باید وارد فاز عملیاتی شود، راهداری تجهیزات خود را در نقاط حساس مستقر کند و شهرداریها کانالها و مسیلها را لایروبی کنند. متأسفانه تجربه نشان داده که برخی شهروندان و حتی مسئولان، هشدارهای نارنجی را هم جدی نمیگیرند، در حالی که این هشدارها بر اساس مدلهای دقیق عددی صادر میشوند.
از نظر فنی، صدور هشدار نارنجی برای یک منطقه بر اساس معیارهایی مثل میزان بارش پیشبینی شده (بیش از ۳۰ میلیمتر در ۲۴ ساعت)، سرعت باد (بیش از ۷۰ کیلومتر بر ساعت) و شاخصهای ناپایداری جو (مانند CAPE بالای ۱۵۰۰ ژول بر کیلوگرم) است. در شرایط فعلی، مدلهای هواشناسی برای مناطق شمال غرب و دامنههای البرز مرکزی، بارش ۴۰ تا ۶۰ میلیمتری در ۲۴ ساعت و سرعت باد تا ۹۰ کیلومتر را پیشبینی کردهاند. این ارقام قطعاً برای سیلاب و خسارت کافی است. شهروندان باید هشدارها را دست کم نگیرند؛ اگر هواشناسی میگوید «از حاشیه رودخانه توقف نکنید»، یعنی رودخانهای که الان خشک است نیم ساعت بعد میتواند سیلابی به ارتفاع ۲ متر ایجاد کند.
استانهای درگیر و مناطق پرخطر سیلاب و آبگرفتگی
بر اساس هشدارهای صادر شده، استانهای آذربایجان غربی و شرقی، زنجان، کردستان، کرمانشاه، همدان، مرکزی، ایلام، لرستان، خوزستان (شمال)، قزوین، البرز، تهران، قم، سمنان (غرب) و اصفهان (شمال) تحت تأثیر این سامانه بارشی قرار دارند. در میان این استانها، مناطق کوهستانی و دامنهای زاگرس و البرز بیشترین خطر سیلاب را دارند. در استان آذربایجان غربی، حاشیه رودخانه ارس و دریاچه ارومیه، در کردستان، حاشیه رودخانه سیروان و زرینهرود، در لرستان و ایلام، درهها و مسیلهای زاگرس میانی، در استان تهران، مسیلهای شمالی (ولنجک، درکه، فرحزاد، کن) و رودخانه کرج و جاجرود، و در مازندران و گیلان، تمامی حاشیه رودخانههایی که از البرز سرازیر میشوند، جزو مناطق پرخطر محسوب میشوند.
برای استان تهران که جمعیتی بیش از ۱۳ میلیون نفر دارد، بارشهای رگباری میتواند به سرعت به آبگرفتگی معابر منجر شود. تهران به دلیل آسفالت گسترده، نفوذپذیری پایین خاک و گرفتگی مکرر کانالهای آبهای سطحی، حتی با ۲۰ میلیمتر بارش در یک ساعت دچار بحران میشود. مناطق شمالی و غربی تهران (سعادتآباد، ولنجک، الهیه، تجریش، کن، شهرک غرب، پونک) به دلیل شیب تند و وجود مسیلهای طبیعی، بیشترین آسیب را میبینند. همچنین اتوبانهای شهید چمران، نیایش، حقانی، همت و زینالدین در هنگام بارش شدید به شدت لغزنده شده و خطر تصادف را افزایش میدهند. شهروندان تهرانی باید از رانندگی در آبگرفتگی عمیق جداً خودداری کنند.
در استانهای شمالی (مازندران و گیلان)، وضعیت حادتر است. این استانها در دامنه شمالی البرز قرار دارند و بارشهای سامانههای غربی معمولاً در این مناطق حداکثر شدت را دارد. جادههای هراز، چالوس، فیروزکوه و سوادکوه در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه به شدت لغزنده و خطرناک خواهند بود و احتمال ریزش سنگ و رانش زمین وجود دارد. به مسافران توصیه اکید میشود که از سفر به این مناطق خودداری کنند. همچنین عشایر و دامداران در مناطق ییلاقی البرس و زاگرس باید هرچه سریعتر نسبت به جابجایی به مکان امن اقدام کنند، چرا که صاعقه و رعد و برق در این مناطق تهدید جدی محسوب میشود.
تگرگ؛ تهدید جدی برای کشاورزی و خودروها
یکی از مخاطراتی که در هشدار هواشناسی به آن اشاره شده، «احتمال تگرگ در نقاط مستعد» است. تگرگ زمانی تشکیل میشود که جریانهای قوی صعودی در ابرهای کومولونیمبوس، قطرات آب را به لایههای فوقانی و بسیار سرد جو (منفی ۳۰ درجه) ببرند. در آنجا قطرات یخ زده و با سقوط و صعود مجدد، لایههای بیشتری بر آنها یخ میبندد. هر چه جریان صعودی قویتر باشد، دانههای تگرگ بزرگتر خواهند بود. در این سامانه، به دلیل تلاقی هوای گرم و مرطوب از جنوب با هوای سرد شمالی، ناپایداری شدید جو پیشبینی میشود که میتواند دانههای تگرگ به اندازه نخود تا گردو تولید کند.
برای کشاورزان و باغداران، تگرگ یک کابوس واقعی است. اردیبهشت ماه، فصل گل دهی و تشکیل میوه در باغات سیب، زردآلو، گیلاس، گردو و هلو در استانهای آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، کردستان، همدان و قزوین است. حتی یک تگرگ کوتاه مدت پنج دقیقهای میتواند ۱۰۰ درصد محصول یک باغ را نابود کند. تگرگ علاوه بر کوبیدن میوه، به برگها و شاخهها آسیب میزند و درخت را برای سالهای بعد هم ضعیف میکند. غلات (گندم و جو) نیز در این فصل در حال سنبلهدهی هستند و تگرگ میتواند سنبلهها را بشکند. برآورد خسارت تگرگ در یک استان میتواند به راحتی به هزاران میلیارد تومان برسد. کشاورزان باید در صورت امکان از تورهای ضدتگرگ یا پوشش پلاستیکی موقت استفاده کنند.
برای شهروندان شهری، تگرگ تهدیدی جدی برای خودروها، پشت بامها و تأسیسات است. تگرگ به اندازه گردو میتواند شیشه خودرو را بشکند، بدنه را چکاندازی کند و به پنلهای خورشیدی و آنتنها آسیب بزند. توصیه هواشناسی برای پارک نکردن خودرو کنار درختان فرسوده از این جهت است که درختان شکسته شده بر اثر تگرگ و باد، روی خودرو سقوط میکنند. بهترین راهکار برای حفاظت از خودرو در شرایط هشدار تگرگ، پارک در پارکینگ سرپوشیده یا استفاده از پوشش ضخیم خودرو است. همچنین شهروندان باید از خروج غیرضروری در زمان تگرگ خودداری کنند، چرا که برخورد دانههای تگرگ با سرعت نهایی (که میتواند به ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت برسد) به سر انسان آسیب جدی وارد میکند.
وضعیت دریایی و هشدار برای صیادان و شناورها
دریای عمان، تنگه هرمز و خلیج فارس امروز و فردا مواج و متلاطم هستند. سازمان هواشناسی برای استان سیستان و بلوچستان (مناطق ساحلی و دور از ساحل) هشدار سطح زرد صادر کرده است. افزایش سرعت وزش باد و افزایش ارتفاع امواج تا بیش از ۱.۵ متر، مخاطرات جدی برای فعالیتهای دریایی ایجاد میکند. قایقهای صیادی و شناورهای سبک باید از تردد در این مناطق خودداری کنند، چرا که احتمال واژگونی و غرق شدن وجود دارد. غواصان و شناگران نیز باید از ورود به آب پرهیز کنند. علاوه بر این، تورهای صیادی و قفسهای پرورش ماهی در معرض آسیب هستند. امواج بلند و وزش باد شدید میتواند تأسیسات آبزیپروری را تخریب کند و خسارت اقتصادی سنگینی به فعالان این بخش وارد نماید. همچنین تردد شناورهای مسافربری با اختلال مواجه خواهد شد و ممکن است برخی مسیرها لغو شوند. مسافران قصد سفر دریایی به جزایر خلیج فارس (مانند کیش، قشم، لاوان) دارند، بهتر است برنامه خود را به روزهای آرامتر موکول کنند. سازمان بنادر و دریانوردی باید تمهیدات لازم برای جلوگیری از ورود شناورهای غیرمجاز به دریا را به کار بندد.
نکته مهم اینکه مواج بودن دریا میتواند باعث اختلال در فعالیتهای فراساحلی مانند سکوهای نفتی و حفاریهای دریایی نیز شود. اگرچه در هشدار فعلی به طور خاص به خسارت به سکوهای نفتی اشاره نشده، اما شرکتهای نفتی فعال در خلیج فارس باید تمهیدات ایمنی را افزایش دهند. هشدار دریایی تا روز پنجشنبه ادامه دارد و روز جمعه نیز ممکن است مجدداً دریا مواج شود. صیادان محلی و فعالان اقتصادی در سواحل مکران باید آخرین وضعیت را از ادارات هواشناسی استان پیگیری کنند. همچنین شهروندان ساکن در مناطق ساحلی از نزدیک شدن به ساحل در زمان مواج بودن دریا خودداری کنند.
توصیههای عملی و ضرورت آمادهباش دستگاههای امدادی
با توجه به هشدارهای نارنجی و زرد صادر شده، دستگاههای اجرایی و مدیریت بحران استانهای درگیر باید در حالت آمادهباش کامل قرار گیرند. وظایف مشخص است: شهرداریها باید کانالها، مسیلها و دهانه پلها را لایروبی و بازگشایی کنند. راهداری باید تجهیزات برفروبی و نمکپاشی (برای جادههای کوهستانی که احتمال بارش برف در ارتفاعات وجود دارد) و ماشینآلات سنگین را در نقاط حساس مستقر کند. اورژانس و هلال احمر باید آماده واکنش سریع به حوادث احتمالی (مانند سیلاب، رانش زمین و تصادفات جادهای) باشند. همچنین شرکتهای توزیع برق باید برای مقابله با قطعی ناشی از وزش باد شدید و سقوط درختان آماده شوند.
برای شهروندان، مهمترین توصیهها عبارتند از:
- یک) خودداری کامل از سفرهای غیرضروری به ویژه در جادههای کوهستانی البرز و زاگرس.
- دو) عدم توقف و اتراق در حاشیه رودخانهها، مسیلها، کانالهای آب و پلها.
- سه) پارک نکردن خودرو در کنار درختان کهنسال و فرسوده و ساختمانهای نیمهکاره.
- چهار) خودداری از طبیعتگردی، کوهنوردی و چرای دام در مناطق مرتفع.
- پنج) کشاورزان و باغداران تمهیدات لازم برای محافظت از محصولات در برابر تگرگ و باد شدید.
- شش) احتیاط در عبور و مرور از جادههای لغزنده و کاهش سرعت.
- هفت) بستن در و پنجرهها برای جلوگیری از خسارت باد.
- هشت) همراه داشتن تجهیزات ایمنی و سوخت کافی در صورت ناگزیر به سفر.
سازمان هواشناسی همچنین تأکید کرده است که سامانه بارشی تا پایان هفته فعال خواهد بود و روز جمعه یک سامانه جدید نیز وارد کشور میشود. بنابراین وضعیت جوی تا روز شنبه پایدار نخواهد بود و احتمال تمدید هشدارها وجود دارد. شهروندان باید به طور مستمر اخبار هواشناسی را از منابع رسمی دنبال کنند و از باور کردن شایعات در فضای مجازی خودداری کنند. در صورت وقوع سیلاب یا حادثه، سریعاً با شمارههای امدادی (۱۱۲، ۱۱۵، ۱۲۵، ۱۲۳) تماس بگیرند و خونسردی خود را حفظ کنند. تجربه نشان داده که بسیاری از تلفات انسانی در سیلابها به دلیل عدم توجه به هشدارها و اصرار بر ماندن در مناطق پرخطر رخ میدهد. لطفاً هشدارها را جدی بگیرید.