آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
جایزه «شجاعت در روزنامهنگاری» بنیاد بینالمللی زنان رسانه (IWMF) در سال ۲۰۲۶ به چهار روزنامهنگار زن از سه کشور مختلف تعلق گرفت. الهه و الناز محمدی، دو خواهر روزنامهنگار حوزه اجتماعی از ایران، در کنار جورجیا فورت از آمریکا و نای مین نی از میانمار، مشترکاً این جایزه معتبر را دریافت کردند. بنیاد بینالمللی زنان رسانه در بیانیه خود آورده است: «الهه و الناز محمدی به دلیل شجاعت در مستندسازی خشونت علیه زنان در ایران، شایسته دریافت این جایزه هستند. این دو خواهر با وجود خطرات فراوان، صدای زنان قربانی خشونت را به گوش جهانیان رساندهاند و از هیچ تهدیدی نهراسیدهاند.» جورجیا فورت، خبرنگار تلویزیونی از ایالات متحده، در جریان پوشش اعتراضات ضد مهاجرتی دستگیر شده و با اتهامات فدرال مواجه است. نای مین نی از میانمار نیز به دلیل گزارشهایش از نقض حقوق بشر در این کشور، مجبور به مخفی شدن شده و زندگی مخاطرهآمیزی دارد. این دو نیز به همراه خواهران محمدی، این جایزه را دریافت کردند.
علاوه بر جایزه اصلی «شجاعت در روزنامهنگاری»، این بنیاد هر ساله دو جایزه دیگر نیز اهدا میکند. امسال، فرنچی می کومپیو از فیلیپین موفق به دریافت جایزه «عدالت برای زنان روزنامهنگار والیس آننبرگ» شد. این جایزه به خبرنگارانی تعلق میگیرد که به ناحق بازداشت یا زندانی شدهاند. او از سال ۲۰۲۰ در زندان به سر میبرد، چرا که گزارشهایش از خشونتهای دولتی در فیلیپین، خشم مقامات را برانگیخته بود. بنیاد بینالمللی زنان رسانه (IWMF) یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در واشنگتن دیسی است که در سال ۱۹۹۰ توسط جمعی از روزنامهنگاران زن آمریکایی تأسیس شد. هدف این بنیاد، توانمندسازی زنان روزنامهنگار در سراسر جهان و حمایت از آنهایی است که در شرایط خطرناک و با تهدید مواجه هستند. مبلغ جایزه «شجاعت در روزنامهنگاری» حدود ۲۰ هزار دلار آمریکا است. الهه و الناز محمدی پیش از این نیز به دلیل فعالیتهای روزنامهنگاری خود در ایران با مشکلات و فشارهای متعددی مواجه شده بودند. آنها در سالهای اخیر گزارشهای مستندی از وضعیت زنان در زندانهای ایران، خشونت خانگی، و اعتراضات اجتماعی منتشر کردهاند. برخی از این گزارشها منجر به احضار و بازداشت موقت آنها شده بود. با این حال، این دو خواهر هرگز از ادامه کار خود دست نکشیدهاند.
در سالهای اخیر، برندگان این جوایز چهرههای مختلفی بودهاند. در سال ۲۰۲۵، صنع عاطف (افغانستان)، یوسرا البگیر (سودان-بریتانیا) و ماریتزا ال. فلیکس (آمریکا-مکزیک) برندگان بودند. در سال ۲۰۲۴، لورن چولیجان (آمریکا) و مونیکا ولاسکز ویلاسیس (اکوادور) و در سال ۲۰۲۳، مریم ترزا مونتانیو دلگادو (مکزیک)، یلدا معیری (عکاس ایرانی)، آینور (جمهوری آذربایجان) و گروهی از خبرنگاران روزنامه واشنگتن پست، این جایزه را دریافت کرده بودند. حضور نام یلدا معیری (عکاس ایرانی) در سال ۲۰۲۳ و حالا خواهران محمدی در سال ۲۰۲۶، نشان از توجه ویژه بنیاد به وضعیت روزنامهنگاری زنان در ایران دارد. واکنشها به اعطای این جایزه به خواهران محمدی در داخل ایران متفاوت بوده است. برخی رسانهها و فعالان مدنی از این اتفاق استقبال کرده و آن را «افتخاری برای روزنامهنگاری ایران» دانستهاند. اما برخی دیگر، این جایزه را «دستاورد یک نهاد خارجی» و «اقدامی سیاسی» تلقی کردهاند. خود الهه محمدی در پیامی پس از دریافت جایزه نوشت: «این جایزه را به تمام زنانی تقدیم میکنم که صدایشان نادیده گرفته میشود. روزنامهنگاری شجاعت میخواهد، نه شهرت.» همچنین الناز محمدی نیز در اینستاگرام خود از همکاران روزنامهنگار در داخل ایران تشکر کرد.
بررسی جایزه «شجاعت در روزنامهنگاری» و بنیاد بینالمللی زنان رسانه
بنیاد بینالمللی زنان رسانه (IWMF) یک سازمان غیرانتفاعی و غیردولتی است که در سال ۱۹۹۰ توسط روزنامهنگاران زن آمریکایی تأسیس شد. دفتر مرکزی آن در واشنگتن دیسی قرار دارد و بودجه خود را از طریق کمکهای مالی مؤسسات خیریه (مثل بنیاد فورد)، کمکهای دولتی (از جمله از طریق وزارت خارجه آمریکا) و کمکهای افراد خصوصی تأمین میکند. هدف اعلام شده این بنیاد، «ارتقای امنیت و توانمندسازی زنان روزنامهنگار در سراسر جهان» است. جایزه «شجاعت در روزنامهنگاری» (Courage in Journalism Award) یکی از معتبرترین جوایز این بنیاد است که از سال ۱۹۹۰ هر ساله به زنان روزنامهنگاری اهدا میشود که در شرایط خطرناک و با تهدید مواجه بودهاند. این جایزه به برندگان کمک مالی ۲۰ هزار دلاری نیز ارائه میدهد. برندگان توسط هیأت داوران متشکل از روزنامهنگاران برجسته بینالمللی انتخاب میشوند. در سالهای اخیر، این بنیاد توجه ویژهای به وضعیت روزنامهنگاری در ایران داشته است. در سال ۲۰۲۳، «یلدا معیری» (عکاس ایرانی) به دلیل مستندسازی اعتراضات ۱۴۰۱ ایران، این جایزه را دریافت کرد. اکنون در سال ۲۰۲۶، خواهران محمدی (الهه و الناز) به دلیل «مستندسازی خشونت علیه زنان» برنده شدهاند. برخی منتقدان معتقدند که این بنیاد با اعطای جوایز به روزنامهنگاران ایرانی، به دنبال «برجستهسازی» مشکلات حقوق بشری در ایران و فشار بر دولت ایران است.
سوابق کاری و خطراتی که خواهران محمدی متحمل شدند
الهه و الناز محمدی هر دو فارغالتحصیل رشته روزنامهنگاری از دانشگاههای تهران هستند. آنها فعالیت حرفهای خود را از اواسط دهه ۱۳۹۰ با کار در روزنامههای اصلاحطلب (مثل «شرق» و «اعتماد») آغاز کردند. در سالهای اخیر، آنها بر روی موضوعات زنان، خشونت خانگی، و حقوق زندانیان زن تمرکز کردهاند. برخی از مهمترین گزارشهای آنها عبارتند از:
-
مستندسازی خشونت علیه زنان در زندانهای ایران
این سند شامل مصاحبه با زنان زندانی (از طریق وکیل و خانوادهها) و افشای موارد آزار جسمی و روانی بود. این گزارش که در سال ۱۴۰۳ منتشر شد، باعث احضار آنها به دادسرا و تفهیم اتهام «تبلیغ علیه نظام» شد.
-
تحقیق درباره قتلهای ناموسی در استان خوزستان
آنها با پوشش ۵ پرونده قتل ناموسی (که معمولاً توسط رسانههای داخلی پوشش داده نمیشود)، توانستند توجه افکار عمومی را جلب کنند. پس از انتشار این گزارش، الناز محمدی به مدت ۲ هفته در بازداشت بود.
-
پوشش اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
آن ها در اعتراضات اخیر (که به دلیل گرانی کالاهای اساسی رخ داد) حاضر شدند و تصاویر و مصاحبههایی را منتشر کردند. این بار نیز الهه محمدی مورد ضرب و شتم قرار گرفت و مدت ۱ ماه در زندان بود.
با وجود این خطرات، خواهران محمدی تاکنون از ایران مهاجرت نکردهاند و به کار خود ادامه میدهند. آنها در مصاحبهای گفته بودند: «اگر از ایران برویم، چه کسی صدای زنان باقی مانده را بشنود؟» این شجاعت، دلیل اصلی اعطای جایزه به آنهاست.
واکنشها و چالشهای این جایزه در ایران
خبر اعطای جایزه به خواهران محمدی در ایران با واکنشهای متفاوتی همراه شد:
-
واکنش مثبت
«انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران» نیز در بیانیهای از «شجاعت و استقامت» آنها تقدیر کرد. برخی کاربران فضای مجازی این جایزه را «افتخاری برای روزنامهنگاری ایران» دانستند.
-
چالش قانونی برای خواهران محمدی
پس از اعطای این جایزه، احتمال احضار آنها به دادگاه و اتهام جدید «همکاری با رسانههای خارجی» وجود دارد. وکلای آنه ا در حال آمادهسازی دفاعیه هستند. الناز محمدی در مصاحبه با یکی از خبرگزاریهای داخلی گفت: «ما از هیچکس جز وجدانمان دستور نمیگیریم. جایزه را برای ادامه راهمان میگیریم، نه برای فرار از ایران.» با این حال، مشخص نیست که آن ها بتوانند در آرامش به کار خود ادامه دهند.
-
اهمیت بینالمللی
اعطای این جایزه به خواهران محمدی، بار دیگر توجه رسانههای بینالمللی را به وضعیت روزنامهنگاری و حقوق زنان در ایران جلب کرده است. شبکههای CNN، بیبیسی، و گاردین این خبر را پوشش دادهاند. این میتواند فشار بر دولت ایران را برای اصلاح قوانین مربوط به مطبوعات و حقوق زنان افزایش دهد. با این حال، بعید است که دولت ایران در کوتاه مدت تغییر محسوسی در سیاستهای خود ایجاد کند.