آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
دقایقی پیش زمین لرزهای نسبتاً شدید استان لرستان را لرزاند و ساکنان مناطق مختلف را راهی خیابانها کرد. بر اساس گزارش مرکز لرزهنگاری کشور، این زلزله به بزرگی ۴.۶ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین به وقوع پیوست. مرکز این زمین لرزه، شهر نورآباد در استان لرستان اعلام شده است؛ منطقهای که در سالهای اخیر چندین بار شاهد زمین لرزههای مخرب بوده است. عمق کم این زلزله (تنها ۸ کیلومتر) میتواند باعث شود که شدت لرزش در سطح زمین بیشتر از زلزلههای با عمق زیاد احساس شود.
هنوز گزارشی دقیق از خسارتهای احتمالی (جانی، مالی، تخریب ساختمانها) منتشر نشده است. تیمهای ارزیابی و امدادی به منطقه اعزام شدهاند و در حال بررسی وضعیت روستاها و شهرهای نزدیک به مرکز زلزله هستند. استان لرستان از مناطق زلزلهخیز کشور محسوب میشود و مردم این منطقه همواره در معرض این بلای طبیعی قرار دارند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این زمین لرزه، آخرین وضعیت مناطق زلزلهزده و توصیههای ایمنی را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات لرزهشناختی زلزله نورآباد
زمین لرزه امروز در استان لرستان با مشخصات فنی خاصی همراه بوده است. بزرگی ۴.۶ ریشتر در مقیاس امواج درونی (ریشتر) یک زلزله «متوسط» محسوب میشود. این امواج به طور معمول باعث لرزش شدید اشیا، حرکت مبلمان، و ترک خوردن دیوارهای غیرسازهای میشوند. اما نکته مهم، «عمق کم» این زلزله (تنها ۸ کیلومتر) است. در زلزلههای کم عمق، انرژی لرزهای با فاصله کمتری به سطح زمین میرسد و بنابراین «شدت لرزش» در سطح بیشتر از زلزلههای با عمق زیاد (مثلاً ۳۰ یا ۴۰ کیلومتر) است. مرکز زلزله، «شهر نورآباد» در استان لرستان اعلام شده است. نورآباد در منطقهای کوهستانی و با جمعیت نسبتاً بالا قرار دارد. اطراف آن روستاهای متعددی نیز وجود دارند که برخی از آنها در مناطق صعبالعبور قرار گرفتهاند. ممکن است شدت لرزش در برخی روستاهای نزدیک به مرکز زلزله (منطقه اپیسنتر) به مراتب بیشتر از خود شهر نورآباد بوده باشد. تیمهای ارزیابی در حال بررسی دقیق این روستاها هستند. نوع گسل مسبب این زلزله نیز هنوز مشخص نیست. لرستان در منطقه زاگرس چینخورده قرار دارد که یکی از لرزهخیزترین مناطق ایران است. گسلهای اصلی (مانند گسل زاگرس، گسل دنا، گسل کازرون) در این منطقه فعال هستند. زلزله ۴.۶ ریشتری امروز ممکن است یک «پس لرزه» از زلزلههای بزرگتر قبلی (مثلاً زلزله ۷.۳ ریشتری ازگله در سال ۱۳۹۶) یا یک «پیشلرزه» برای زلزله بزرگتر احتمالی باشد. لرزهنگاران در حال بررسی دادههای ثانویه هستند.
سابقه لرزهخیزی لرستان؛ از بم تا سرپل ذهاب
لرستان و مناطق همجوار (کرمانشاه، ایلام) در زمره مناطق «پرخطر» از نظر زلزله در ایران قرار دارند. تاریخ لرزهخیزی این منطقه بسیار غنی و گاه غم انگیز است. مهمترین زلزله اخیر، «زلزله ۷.۳ ریشتری ازگله-سرپل ذهاب» در آبان ۱۳۹۶ بود که نزدیک به ۶۰۰ کشته و بیش از ۱۰ هزار مجروح بر جای گذاشت و دهها هزار واحد مسکونی را تخریب کرد. شهر نورآباد لرستان نیز در آن زلزله لرزید، اما خسارت عمدهای ندید. پیش از آن، زلزله ۶.۴ ریشتری «دورود» در فروردین ۱۳۸۵، دهها کشته و صدها مجروح بر جای گذاشت. استان لرستان به طور میانگین هر ۳ تا ۵ سال یک بار زلزلهای با بزرگی بیش از ۵ ریشتر را تجربه میکند. این آمار نشان میدهد که فشارهای تکتونیکی در این منطقه به طور مداوم در حال انباشته شدن است و گسلهای متعدد فعال، پتانسیل لرزهخیزی بالایی دارند. نکته قابل توجه، «تمرکز زلزلهها در نیمه غربی لرستان» (شهرستانهای کوهدشت، رومشکان، ازنا، و نورآباد) است. دلیل آن، قرارگیری این مناطق در نزدیکی گسل «اصلی زاگرس» (Main Zagros Thrust) است. این گسل مرز بین زاگرس مرتفع و زاگرس چینخورده است و در طول تاریخ، زلزلههای مخرب متعددی را ایجاد کرده است. بنابراین، زلزله امروز ۴.۶ ریشتری نورآباد یک رویداد غیرمنتظره نیست، بلکه بخشی از فعالیت طبیعی گسلهای این منطقه به حساب میآید. اما به دلیل تراکم جمعیت و وجود روستاهای بسیار، هر زلزلهای (حتی با بزرگی ۴.۶) نیازمند بررسی دقیق خسارت است.
آسیبپذیری مناطق روستایی در برابر زلزله
- یکی از مهمترین چالشها در زلزلههای ایران، «آسیبپذیری بالای مناطق روستایی» است. خانههای روستایی غالباً به جای استفاده از اسکلت بتنی یا فلزی و دیوارهای مصالح بنایی (آجر و سیمان، بلوک سیمانی، یا خشت و گل) ساخته میشوند. چنین سازههایی در برابر نیروهای افقی زلزله بسیار ضعیف هستند و تمایل به «فروپاشی کامل» یا «آسیب جدی» دارند. در زلزله ۴.۶ ریشتری، انتظار فروپاشی خانههای روستایی با مصالح ضعیف وجود دارد، به ویژه اگر تمرکز زلزله در زیر همان روستا باشد.
- علاوه بر مسکن، «راههای دسترسی» نیز یک چالش اساسی است. مناطق زلزلهزده لرستان غالباً کوهستانی و صعبالعبور هستند. در فصول بارانی، راههای روستایی صعبالعبورتر نیز میشوند. اگر خسارتی رخ داده باشد، تیمهای امدادی ممکن است با تأخیر به مناطق دوردست برسند. ارتباطات (تلفن همراه، اینترنت) نیز ممکن است قطع شود. بنابراین، «امداد رسانی سریع» به روستاهای کوهستانی همیشه یکی از دغدغههای مدیریت بحران در لرستان بوده است.
- سومین چالش، «فرسودگی زیرساختها» است. لرستان جزو استانهای محروم کشور محسوب میشود. جادهها، پلها، خطوط انتقال آب و برق و گاز در برخی مناطق فرسوده هستند. زلزله ۴.۶ میتواند در این زیرساختهای فرسوده ترکخوردگی، شکستگی و نشتی ایجاد کند. مأموران شرکت گاز و برق در حال بررسی خطوط هستند. تا اعلام وضعیت کامل، از هرگونه روشن کردن شعله یا استفاده از کبریت و فندک در مناطق زلزلهزده (به دلیل خطر نشتی گاز) باید خودداری کرد.
واکنش نهادهای مسئول و مدیریت بحران
پس از وقوع زلزله، ستاد مدیریت بحران استانداری لرستان بلافاصله فعال شده است. تیمهای ارزیابی هلال احمر (متشکل از نجاتگران و امدادگران) به همراه تیمهای فنی بنیاد مسکن (برای ارزیابی خسارت ساختمانها) به منطقه نورآباد و روستاهای اطراف اعزام شدهاند. همچنین اورژانس و نیروهای انتظامی در حالت آماده باش کامل قرار دارند. استاندار لرستان در تماس تلفنی با فرماندار نورآباد، خواستار گزارش دقیق از وضعیت مناطق مختلف شده است. تا لحظه تنظیم این گزارش، گزارشی از تلفات جانی منتشر نشده است، اما اخبار از ترک خوردگی دیوار تعدادی از منازل مسکونی در روستاهای نزدیک به مرکز زلزله حکایت دارد. در خود شهر نورآباد، تاکنون گزارش خاصی از تخریب جدی اعلام نشده است. برخی مدارس و ادارات در شهر نورآباد و روستاهای اطراف تعطیل اعلام شدهاند تا تیمهای ارزیابی کار خود را انجام دهند. یکی از اقدامات مثبت، «ارسال پیامک هشدار» توسط سامانه مدیریت بحران کشور به تلفنهای همراه ساکنان استان لرستان (و استانهای همجوار) بوده است. این پیامک حاوی توصیههایی مانند «حفظ آرامش»، «خروج از ساختمانهای فرسوده»، «قطع جریان گاز و برق»، و «همراه داشتن مدارک شناسایی» بود. با این حال، این سامانه هنوز کامل نیست (به دلیل مشکلات زیرساختی و تحریمها). برخی از ساکنان روستاهای دورافتاده این پیامک را دریافت نکردهاند. همچنان نیاز به «شبکههای هشدار سریع محلی» (مثل بوقهای زلزله یا بلندگوهای مساجد) وجود دارد که با بودجه مدیریت بحران استان در حال تجهیز هستند.
توصیههای ایمنی به شهروندان در زمان وقوع زلزله
هر زلزلهای (حتی با بزرگی کم) یک یادآوری برای رعایت اصول ایمنی است:
- اول، در زمان وقوع زلزله، «واقعیت را دست کم نگیرید». حتی اگر زلزله خفیف به نظر میرسد، ممکن است پیشلرزه زلزله بزرگتری باشد. فوراً به پناهگاه امن (زیر میز یا تخت محکم) بروید یا در راهروها و گوشههای داخلی ساختمان قرار بگیرید. از پنجرهها، آینهها، قفسههای بلند و لوسترها دوری کنید.
- دوم، پس از پایان لرزشها، «با احتیاط از ساختمان خارج شوید». از آسانسور استفاده نکنید (ممکن است برق قطع شود و در آن گیر کنید). در راهپلهها، دیوارهای داخلی را لمس کنید و سریع به بیرون بروید. در خیابان، از ساختمانها، تیرهای چراغ برق، درختان بزرگ و پلها دوری کنید. اگر در خودرو هستید، در گوشه خیابان یا فضای باز توقف کنید و از توقف روی پلها، زیر پلها، یا کنار ساختمانهای بلند خودداری کنید.
- سوم، «کمکهای اولیه و مدیریت بحران خانگی». در منزل، جعبه کمکهای اولیه، چراغ قوه، رادیوی باتری خور، آب آشامیدنی، غذای کنسروی و مدارک شناسایی را در یک کوله پشتی (کیسه اضطراری) همیشه آماده نگه دارید. پس از زلزله، شایعات را باور نکنید و فقط به رادیو یا تلویزیون محلی (یا خبرگزاریهای رسمی) توجه کنید. از تماسهای تلفنی غیرضروری بپرهیزید تا خطوط برای امدادگران و اورژانس باز بماند. به مسئولان اعتماد کنید و از مناطق زلزلهزده دوری کنید تا راه برای تیمهای امدادی بسته نشود. آرامش خود را حفظ کنید؛ وحشت بدترین دشمن در زمان بحران است.