آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ناصر غلامی هوجقان - در اقدامی کمنظیر و در اوج دردمندی، خانواده رضایی در تهران، با اهدای اعضای فرزند جوان خود، علی (۲۳ ساله) و سپس همسرشان، ماندانا، که بر اثر حادثه رانندگی دچار مرگ مغزی شده بودند، حیات را به بیماران نیازمند پیوند عضو بخشیدند. این عمل خداپسندانه، در آستانه هفته سلامت و روز ملی اهدای عضو، بار دیگر اهمیت و ضرورت ترویج فرهنگ اهدای عضو در جامعه را برجسته ساخت.
به گزارش آسیانیوز ایران، علی رضایی، پس از تحمل یک ماه و نیم بستری در بیمارستان به دلیل جراحات ناشی از سانحه رانندگی، متأسفانه دچار مرگ مغزی شد. در این مرحله حساس، خانواده رضایی با اتخاذ تصمیمی شجاعانه، رضایت به اهدای اعضای فرزندشان دادند. اما تقدیر، داستانی تلختر را برای این خانواده رقم زد: ماندانا، همسر مرحوم رضایی، در فراق فرزند، تاب نیاورد و او نیز دچار مرگ مغزی شد. این بار نیز، آقای رضایی با وجود اندوهی مضاعف، با ایثارگری مثالزدنی، اعضای ماندانا را نیز به بیماران نیازمند اهدا کرد.
حوادث رانندگی، طبق آمارها، اصلیترین عامل بروز مرگ مغزی در کشور محسوب میشود. سالانه حدود ۸۰۰۰ مورد مرگ مغزی در کشور اتفاق میافتد که از این میان، ظرفیت اهدای عضو در حدود ۴۰۰۰ نفر وجود دارد. با این وجود، آمار اهدای عضو، همچنان پایینتر از حد مطلوب است و سالانه حدود ۳۰۰۰ نفر در کشور به دلیل فقدان اعضای پیوندی، جان خود را از دست میدهند. در مقابل، بیش از ۲۵ هزار نفر در لیست انتظار پیوند عضو قرار دارند. آقای رضایی، در گفتوگو با خبرنگار ما، ضمن توصیف زندهیادان، به خصوصیات نیکوی همسر و فرزندش اشاره کرد. او ماندانا را خانهدار، مهربان و اجتماعی و علی را جوانی بشاش، شوخطبع و صندوقدار یک فروشگاه زنجیرهای در تهران توصیف نمود. این خانواده، با گذشت از عزیزان خود، معنایی فراتر از مرگ را به تصویر کشیدند و نشان دادند که چگونه میتوان در دل سختترین مصائب، چراغ امید را در دل دیگران روشن نگه داشت.
این اقدام ارزشمند، پاسخی کوبنده به آمار تلخ فقدان اعضا در کشور است و ضرورت اطلاعرسانی گسترده و ترویج فرهنگ اهدای عضو را بیش از پیش نمایان میسازد. خانواده رضایی، با ایثار خود، نه تنها زندگی را به بیماران نیازمند بخشیدند، بلکه الگویی ماندگار از عشق، فداکاری و انسانیت را در جامعه برجای گذاشتند.
اهدای عضو چیست و چه کسانی میتوانند اهدا کننده باشند؟
اهداى عضو به عمل جراحى گفته مىشود که طی آن، عضو یا بافت سالم از یک فرد (اهداکننده زنده یا deceased) برداشته شده و به فرد دیگر (گیرنده) که عضو مربوطه را از دست داده است، پیوند زده میشود. در ایران، اهدای عضو از دو طریق امکانپذیر است:
۱. اهدای عضو از فرد زنده: معمولاً کلیه (چون انسان با یک کلیه هم میتواند به زندگی عادی ادامه دهد) و گاهی کبد (بخشی از کبد). اهداکننده زنده باید داوطلب باشد و سلامت کامل داشته باشد.
۲. اهدای عضو از فرد دچار مرگ مغزی: فردی که به دلیل حادثه (تصادف، سکته مغزی، و...) دچار مرگ مغزی شده (یعنی ساقه مغز او از کار افتاده و هیچ گونه فعالیت مغزی ندارد، اما قلب و ریهها با دستگاه تنفس مصنوعی کار میکنند). در این حالت، با رضایت خانواده، میتوان اعضای حیاتی (قلب، ریه، کبد، کلیه، پانکراس، روده) و بافتها (قرنیه، تاندون، استخوان، پوست) را به بیماران نیازمند پیوند زد.
در مورد خانواده رضایی، هر دو عزیزشان (علی و ماندانا) دچار «مرگ مغزی» شده بودند. مرگ مغزی با کما (حالت اغما) متفاوت است. در کما، احتمال بیدار شدن وجود دارد، اما در مرگ مغزی، احتمال بیدار شدن صفر است و دستگاه تنفس مصنوعی فقط کار قلب و ریه را نگه میدارد. در چنین شرایطی، با رضایت خانواده، میتوان با قطع دستگاه تنفس مصنوعی، به زندگی فرد خاتمه داد و اعضای او را اهدا کرد.
آمار پیوند عضو در ایران؛ نیاز ۲۵ هزار نفری
بر اساس گزارشهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آمار پیوند عضو در ایران (نسبت به جمعیت) در مقایسه با کشورهای توسعهیافته پایینتر است. مهمترین آمار:
- سالانه حدود ۸۰۰۰ مورد مرگ مغزی در کشور اتفاق میافتد.
- از این میان، ظرفیت اهدای عضو در حدود ۴۰۰۰ نفر وجود دارد (یعنی وضعیت جسمانی آنها (سلامت کلیهها، کبد، ریه، و...) برای اهدا مناسب است).
- اما متأسفانه، تنها حدود ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ خانواده به اهدای عضو رضایت میدهند (مابقی یا رضایت نمیدهند یا با فرصتسوزی (تأخیر در تصمیمگیری) باعث میشوند که اعضا غیرقابل استفاده شوند).
- در نتیجه، سالانه حدود ۳۰۰۰ نفر در کشور به دلیل فقدان اعضای پیوندی، جان خود را از دست میدهند.
- بیش از ۲۵ هزار نفر (۲۵,۰۰۰) در لیست انتظار پیوند عضو قرار دارند. این افراد روزها، ماهها، و حتی سالها منتظر یک عضو مناسب هستند. برخی از آن ها (به ویژه بیماران نیازمند کلیه و قلب) ممکن است پیش از رسیدن نوبت، جان خود را از دست بدهند.
خانواده رضایی با اهدای اعضای علی و ماندانا، حداقل ۴ تا ۸ بیمار (با فرض اهدای کلیه، کبد، قلب، قرنیه، و...) را از مرگ نجات دادند. این یک اقدام قهرمانانه و الهامبخش است.
دلایل پایین بودن آمار اهدای عضو در ایران
چرا با وجود نیاز شدید به عضو، آمار اهدای عضو در ایران پایین است؟
۱. عدم آگاهی خانوادهها
بسیاری از خانوادهها مفهوم «مرگ مغزی» را به درستی نمیشناسند. آن ها فکر میکنند که فرد بیمار ممکن است «بیدار شود» و با اهدای عضو، «مرتکب قتل» میشوند. در حالی که پزشکان قانونی و متخصصان مغز و اعصاب به طور قطع مرگ مغزی را تأیید میکنند. اقدامات آموزشی و رسانهای (مانند گزارشهای آگاهبخش) میتواند به افزایش آگاهی کمک کند.
۲. باورها و خرافات
برخی خانوادهها معتقدند که «بدن فرد باید سالم دفن شود». در حالی که فقها و مراجع تقلید، اهدای عضو را (در شرایط مرگ مغزی) جایز (مجاز) دانستهاند (چون جان یک انسان را نجات میدهد).
۳. نبود کارت اهدای عضو
در حال حاضر، حدود ۲ میلیون ایرانی «کارت اهدای عضو» دارند (که نشان میدهد فرد در زمان حیات خود رضایت به اهدای عضو داده است). اما این رقم (۲ میلیون از ۸۵ میلیون جمعیت) بسیار پایین است. در کشورهای توسعهیافته (مانند اسپانیا، اتریش، بلژیک)، بیش از ۵۰ درصد مردم کارت اهدای عضو دارند.
۴. فقدان نظام تشویقی
دولت برای خانوادههایی که رضایت به اهدای عضو میدهند، هیچ گونه حمایت مالی یا معنوی (به جز تقدیرنامه) در نظر نمیگیرد (به جز پرداخت هزینههای کفن و دفن). در حالی که در برخی کشورها، به خانوادههای اهداکننده، کمک هزینه تحصیلی، معافیت از خدمت سربازی (برای فرزندان)، و یا وام کمبهره تعلق میگیرد.
کارت اهدای عضو؛ چگونه ثبتنام کنیم؟
کارت اهدای عضو، یک کارت سبز رنگ است که نشان میدهد فرد در زمان حیات خود، رضایت آگاهانه به اهدای اعضای بدنش (پس از مرگ مغزی) داده است. این کارت توسط «انجمن اهدای عضو ایرانیان» (تحت نظارت وزارت بهداشت) صادر میشود. مراحل ثبتنام:
۱. مراجعه به سایت انجمن اهدای عضو ایرانیان به نشانی www.ehda.ir
۲. کلیک بر روی گزینه «عضویت در سامانه» و تکمیل فرم (نام، نام خانوادگی، کد ملی، شماره تلفن همراه، آدرس).
۳. مطالعه «تعهدنامه» و پذیرش شرایط (اهدا پس از مرگ مغزی و تأیید پزشک قانونی).
۴. دریافت کد رهگیری و سپس کارت اهدای عضو (پس از چند هفته، کارت به آدرس شما ارسال میشود).
توجه: حتی اگر کارت اهدای عضو نداشته باشید، در زمان مرگ مغزی، پزشکان با خانواده شما صحبت میکنند و در صورت رضایت آن ها، اهدا انجام میشود. اما داشتن کارت، نشان از «تصمیم آگاهانه» شما دارد و فشار روانی بر خانواده را کاهش میدهد (چون میدانند که شما خودتان این کار را میخواستید).