نخستین زن افغان بر قله اورست ایستاد: تاریخ‌سازی یک پناهنده به استرالیا

آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:

در روزهایی که اخبار تلخ از افغانستان و محدودیت‌های طالبان بر زنان به گوش می‌رسد، یک زن افغان با ایستادن بر بلندترین نقطه جهان، نام خود را در تاریخ کوهنوردی ثبت کرد. این کوهنورد شجاع که پس از بازگشت طالبان به قدرت (۲۰۲۱) از کشورش گریخته و به استرالیا پناهنده شده بود، موفق شد به عنوان نخستین زن افغان بر قله اورست (۸,۸۴۸ متر) بایستد. صعود به اورست، بلندترین قله جهان، یکی از دشوارترین چالش‌های کوهنوردی است که سالانه ده‌ها نفر در مسیر آن جان خود را از دست می‌دهند.

این زن افغان با غلبه بر کمبود اکسیژن، سرمای شدید (تا منفی ۴۰ درجه)، و ارتفاع‌زدگی، توانست پرچم افغانستان را در قله جهان به اهتزاز درآورد. او پیش از این نیز سابقه صعود به قله‌های مرتفع دیگر (از جمله قله دماوند در ایران و قله کلیمانجارو در تانزانیا) را در کارنامه داشت. این موفقیت در حالی به دست می‌آید که پس از بازگشت طالبان، زنان افغان از حقوق اولیه خود (تحصیل، کار، و حتی حضور در فضاهای عمومی) محروم شده‌اند. رسانه‌های بین‌المللی از این پیروزی به عنوان «نماد مقاومت زنان افغان» و «پیام امید به تمام زنان جهان» یاد کرده‌اند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این صعود تاریخی، زندگینامه این کوهنورد شجاع و چالش‌های پیش روی او را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.

دشواری‌های صعود به اورست (۸,۸۴۸ متر)

قله اورست (ساگارماتا در نپالی، چومولانگما در تبتی) بلندترین قله جهان است. اولین صعود موفقیت‌آمیز به این قله در سال ۱۹۵۳ توسط «ادموند هیلاری» (نیوزیلندی) و «تنزینگ نورگای» (شرپای نپالی) انجام شد. تا کنون (۲۰۲۶) حدود ۶,۰۰۰ نفر به قله اورست صعود کرده‌اند و حدود ۳۰۰ نفر نیز در مسیر آن جان خود را از دست داده‌اند. صعود به اورست با چالش‌های زیر همراه است:

۱. ارتفاع بالا و کمبود اکسیژن

در قله اورست، فشار اکسیژن فقط یک سوم سطح دریاست. بدن انسان نمی‌تواند به طور طبیعی با این کمبود اکسیژن سازگار شود. بنابراین، کوهنوردان مجبور به استفاده از «کپسول اکسیژن» هستند. بدون کپسول، هوشیاری انسان پس از چند دقیقه از بین می‌رود.

۲. سرمای شدید

دمای هوا در قله اورست در فصل بهار (اردیبهشت و خرداد، بهترین زمان صعود) به منفی ۳۰ تا منفی ۴۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. در فصل زمستان، به منفی ۶۰ درجه نیز می‌رسد. سرمای شدید می‌تواند باعث «یخ زدگی» (فروست بایت) انگشتان دست و پا و حتی بینی و گوش شود.

۳. بیماری ارتفاع (Altitude Sickness)

در ارتفاعات بالای ۲,۵۰۰ متر، بدن انسان دچار سردرد، تهوع، بی‌خوابی، و کاهش اشتها می‌شود. در ارتفاعات بالای ۸,۰۰۰ متر (منطقه "منطقه مرگ" (Death Zone))، ریه‌ها و مغز دچار تورم می‌شوند (ادم ریوی یا مغزی) که اگر درمان نشود، کشنده است.

۴. بهمن و ریزش سنگ

مسیر صعود اورست از میان یخچال‌های طبیعی (مانند یخچال خومبو) عبور می‌کند که همواره در معرض شکاف‌های عمیق و ریزش بهمن است. هر ساله چندین کوهنورد در اثر سقوط در شکاف‌ها یا بهمن جان خود را از دست می‌دهند.

۵. ازدحام جمعیت

در فصل بهار، صدها کوهنورد از سراسر جهان در مسیر اورست صف می‌بندند. این ازدحام باعث ایجاد «ترافیک» در نقاط حساس (مانند «هیلاری استپ»، یک دیواره عمودی ۱۲ متری یخی) می‌شود. در سال ۲۰۱۹، ۱۱ کوهنورد در ترافیک قله جان خود را از دست دادند (به دلیل اتمام اکسیژن و خستگی).

این زن افغان با وجود تمام این موانع، موفق شد به قله برسد. یک پیروزی بزرگ!

پیشینه کوهنوردی زنان افغان

پیش از این، هیچ زن افغانی موفق به صعود به قله اورست نشده بود. اما چندین زن افغان پیش از این، قله‌های مرتفع دیگری را فتح کرده‌اند:

• نسرین صالحی (Nasrin Salehi): اولین زن افغانی که در سال ۲۰۱۶ قله دماوند (۵,۶۱۰ متر) را فتح کرد. او همچنین به قله کلیمانجارو (۵,۸۹۵ متر) نیز صعود کرده است.
• رقیه سادات (Roghayeh Sadat): در سال ۲۰۱۸ قله دماوند را فتح کرد.
• فرزانه رحیمی (Farzaneh Rahimi): در سال ۲۰۲۰ قله دماوند را فتح کرد.

اما صعود به اورست (بلندترین قله جهان) یک سطح بالاتر است و نیاز به بودجه بالا (حدود ۵۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ دلار برای مجوز، تجهیزات، شرپا، و...) دارد. این زن افغان (که نامش هنوز توسط خانواده محفوظ مانده) توانست با حمایت مالی یک موسسه خیریه بین‌المللی این هزینه را تأمین کند. او پس از سه سال تمرین فشرده (صعود به قله‌های کلیمانجارو، آکونکاگوا (آمریکای جنوبی)، و دنا (ایران))، خود را برای صعود اورست آماده کرد.

شرایط زنان افغان پس از بازگشت طالبان

پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان (اوت ۲۰۲۱) و بازگشت طالبان به قدرت، وضعیت زنان افغان به شدت وخیم شده است. مهم‌ترین محدودیت‌ها:

• ممنوعیت تحصیل

  دختران بالای ۱۲ سال اجازه رفتن به مدرسه را ندارند. زنان اجازه ورود به دانشگاه را ندارند.

• ممنوعیت کار

  زنان اجازه کار در ادارات دولتی و غیردولتی را ندارند. بسیاری از مشاغل (مانند معلمی، پرستاری، وکالت، و...) به طور کامل از زنان گرفته شده است.

• ممنوعیت حضور در فضاهای عمومی

  زنان اجازه ورود به پارک‌ها، باشگاه‌های ورزشی، حمام‌های عمومی، و حتی سالن‌های زیبایی را ندارند.

• اجباری بودن حجاب کامل (برقع)

  زنان باید هنگام خروج از خانه، تمام بدن خود (حتی صورت) را بپوشانند. در غیر این صورت، با ضرب و شتم و حتی بازداشت مواجه می‌شوند.

در چنین شرایطی، بسیاری از زنان و دختران افغان، کشور خود را ترک کرده‌اند. برخی به پاکستان و ایران و سپس به ترکیه و اروپا رفته‌اند. برخی دیگر (مانند این کوهنورد) به استرالیا پناهنده شده‌اند. استرالیا یکی از کشورهایی است که از سال ۲۰۲۱، برنامه «حمایت از پناهندگان افغان» را اجرا کرده و هزاران زن و دختر افغان را پذیرفته است.

واکنش طالبان به این موفقیت

هنوز تروریست های طالبان واکنش رسمی به صعود تاریخی این زن افغان نشان نداده است. اما به احتمال قریب به یقین، آنها این موفقیت را نادیده خواهند گرفت یا حتی آن را «ضد ارزش‌های اسلامی» تلقی خواهند کرد. زیرا تحت حاکمیت طالبان، زنان به هیچ وجه مجاز به انجام ورزش‌های رقابتی (به ویژه در سطح بین‌المللی) نیستند. چندین ورزشکار زن افغان (مانند تیم ملی کریکت زنان افغانستان) پس از بازگشت طالبان، از کشور گریخته و به استرالیا پناهنده شدند. برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی (به ویژه در توییتر) از این کوهنورد به عنوان «قهرمان جدید افغانستان» یاد کرده و خواستار «محکومیت طالبان» شده‌اند. هشتگ #AfghanWomanOnEverest در فضای مجازی ترند شده است. در مقابل، برخی از حامیان طالبان (عمدتاً در توییتر) این موفقیت را «تبلیغات رسانه‌ای دشمنان اسلام» دانسته و آن را نادیده گرفته‌اند.

اهمیت نمادین این صعود برای زنان جهان

فراتر از یک موفقیت ورزشی، صعود این زن افغان به قله اورست یک «پیام سیاسی» قدرتمند دارد:

• نماد مقاومت در برابر ظلم

  این صعود نشان می‌دهد که زنان افغان، حتی در تبعید و با وجود موانع بی‌شمار، به مبارزه برای حقوق خود ادامه می‌دهند. آنها هرگز رویاهای خود را رها نمی‌کنند.
• نماد امید برای دختران افغان: دختران جوانی که در افغانستان از تحصیل و کار محروم هستند، با دیدن این موفقیت، امید خود را از دست نمی‌دهند. آنها یاد می‌گیرند که «هرگز تسلیم نشوند».

• نماد همبستگی بین‌المللی

  این صعود با حمایت مالی یک موسسه خیریه بین‌المللی (از استرالیا) انجام شده است. این نشان می‌دهد که جهان، زنان افغان را تنها نگذاشته است. خود این کوهنورد در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «وقتی به قله رسیدم، فقط به دختران افغان فکر می‌کردم که آرزوهایشان در زیر یخ‌های ظلم طالبان مدفون شده است. من برای آن ها صعود کردم. برای آن ها گریه کردم. برای آن ها دعا کردم.» او همچنین تأکید کرد که قصد دارد «بنیاد خیریه‌ای» برای حمایت از تحصیل دختران افغان تأسیس کند. این یک پیروزی بزرگ برای کل بشریت است. تبریک!