سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران نصف استاندارد جهانی: سالانه ۸ کیلو به ازای هر نفر!

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

اگر فکر می‌کنید سفره ایرانیان همچنان پر از گوشت قرمز است، آمارهای جدید خلاف این را نشان می‌دهد. یک فعال حوزه دامپروری با اعلام آماری نگران‌کننده گفت: «مصرف گوشت قرمز در کشور پایین‌تر از استاندارد جهانی است.» بر اساس اعلام این کارشناس، «سرانه مصرف گوشت قرمز در کشور حدود ۸ تا ۱۰ کیلوگرم در سال» است. این رقم در حالی است که استاندارد جهانی (توصیه شده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و سازمان جهانی بهداشت (WHO)) حدود ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم در سال (برای هر نفر) است. به عبارت دیگر، ایرانیان حدود نصف یا کمتر از نصف استاندارد جهانی، گوشت قرمز مصرف می‌کنند.

وی «مغفول‌ماندن دام سبک» و «تداوم مدیریت سنتی» را از مهم‌ترین چالش‌های این بخش در تأمین پایدار گوشت قرمز عنوان کرد. بر اساس آمار ارائه شده، «سالانه به‌طور میانگین حدود ۸۰۰ هزار تن گوشت قرمز در کشور تولید می‌شود» و «میزان واردات گوشت قرمز نیز به‌طور میانگین حدود ۱۰۰ هزار تن در سال» است. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این آمار، علل کاهش مصرف و راهکارهای بهبود وضعیت را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.

مقایسه آمار ایران با جهان و منطقه

بر اساس آخرین گزارش فائو (سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد)، میانگین مصرف سرانه گوشت قرمز در جهان حدود ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم در سال است (بسته به منطقه). بالاترین میزان مصرف متعلق به آمریکای جنوبی (به ویژه آرژانتین و اروگوئه با ۶۰-۷۰ کیلوگرم در سال) و استرالیا (۵۰ کیلوگرم) است. پایین‌ترین میزان مصرف مربوط به جنوب آسیا (هند و پاکستان با ۵-۱۰ کیلوگرم) و آفریقا (۱۰-۱۵ کیلوگرم) است. با این حساب، ایران با ۸-۱۰ کیلوگرم در سال، در رده کشورهای کم‌مصرف (همراه با پاکستان و برخی کشورهای آفریقایی) قرار دارد.

مقایسه با کشورهای همسایه و منطقه

• ترکیه: ۳۵ کیلوگرم در سال (بیش از ۳ برابر ایران)
• عربستان سعودی: ۲۵ کیلوگرم در سال (۲.۵ برابر ایران)
• امارات متحده عربی: ۲۲ کیلوگرم در سال (۲.۲ برابر ایران)
• پاکستان: ۱۵ کیلوگرم در سال (۱.۵ برابر ایران)
• عراق: ۱۲ کیلوگرم در سال (۱.۲ برابر ایران)

این فاصله قابل توجه نشان می‌دهد که سفره ایرانیان از نظر پروتئین حیوانی (گوشت قرمز) فقیرتر از همسایگان است. به گفته کارشناسان، «فقر پروتئینی» می‌تواند منجر به سوءتغذیه، کوتاهی قد در کودکان، و کاهش بهره‌وری نیروی کار شود.

علل کاهش تولید و مصرف گوشت قرمز

سه عامل اصلی در کاهش تولید و مصرف گوشت قرمز در سال‌های اخیر نقش داشته‌اند:

۱. گرانی خوراک دام و افزایش هزینه‌های تولید

حدود ۷۰ درصد هزینه‌های دامداری مربوط به «خوراک دام» (جو، یونجه، ذرت، کنسانتره) است. به دلیل خشکسالی‌های اخیر، قیمت علوفه (یونجه و کاه) تا ۳ برابر افزایش یافته است. همچنین نوسانات ارز، قیمت نهاده‌های دامی وارداتی (ذرت و کنسانتره) را به شدت افزایش داده است. در نتیجه، دامداران مجبور به افزایش قیمت گوشت قرمز (هر کیلو ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان) شده‌اند و تقاضا کاهش یافته است.

۲. مغفول‌ماندن دام سبک (گوسفند و بز)

در ایران، اکثر دامداری‌ها بر «پرورش دام سنگین» (گاو) متمرکز هستند (به دلیل تولید شیر بالا). اما گوشت دام سبک (گوسفند) که در فرهنگ غذایی ایرانیان محبوبیت بیشتری دارد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. به دلیل عدم حمایت از مراتع و نژادهای بومی، جمعیت گوسفندان و بزها در سال‌های اخیر کاهش یافته است.

۳. مدیریت سنتی و عدم استفاده از فناوری

اکثر دامداری‌های ایران (به ویژه در مناطق روستایی) هنوز از روش‌های سنتی (چرای آزاد در مراتع) استفاده می‌کنند که بهره‌وری پایینی دارد. در مقابل، در کشورهای پیشرفته، از «سیستم‌های صنعتی و نیمه صنعتی» (آغل‌های بسته با خوراک خودکار، کنترل دما، و واکسیناسیون منظم) استفاده می‌شود که بازدهی را تا ۳ برابر افزایش می‌دهد.

واردات گوشت قرمز؛ ۱۰۰ هزار تن در سال

بر اساس آمار ارائه شده، ایران سالانه حدود ۱۰۰ هزار تن گوشت قرمز وارد می‌کند (در مقابل تولید داخلی ۸۰۰ هزار تن). سهم واردات حدود ۱۱ درصد از کل مصرف است.

کشورهای مبدأ واردات

• برزیل: ۴۰ درصد (گوشت گاو منجمد)
• هند: ۳۰ درصد (گوشت گاو و گوسفند)
• روسیه: ۱۵ درصد (گوشت گوسفند)
• قزاقستان و پاکستان: ۱۵ درصد (گوشت گوسفند و بز)

با این حال، واردات گوشت نیز با مشکلاتی مواجه است:

• تحریم‌ها: انتقال ارز به کشورهای فروشنده (به ویژه برزیل و روسیه) به دلیل تحریم‌های بانکی با اختلال مواجه است.
• هزینه حمل و نقل: قیمت تمام شده گوشت وارداتی (با احتساب حمل دریایی و عوارض گمرکی) حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد گران‌تر از گوشت داخلی است.
• کیفیت پایین: گوشت وارداتی از هند و برزیل معمولاً از نوع «گوشت منجمد» است (نه گوشت تازه) و کیفیت پایین‌تری دارد.
• برخی کارشناسان معتقدند که ایران می‌تواند با اصلاح روش‌های دامداری و استفاده از فناوری، نیاز خود را به واردات گوشت قرمز به صفر برساند.

تأثیر کاهش مصرف بر سلامت عمومی

کاهش مصرف گوشت قرمز (پروتئین حیوانی) می‌تواند عواقب جدی برای سلامت عمومی داشته باشد:

• سوءتغذیه پروتئینی

  گوشت قرمز منبع غنی از «پروتئین کامل» (حاوی تمام اسیدهای آمینه ضروری) و همچنین «آهن هم» (آهن قابل جذب) است. کمبود پروتئین منجر به «کاهش توده عضلانی»، «ضعف سیستم ایمنی»، و «تأخیر در بهبود زخم‌ها» می‌شود.

• کم خونی (آنمی)

  حدود ۴۰ درصد زنان ایرانی (به ویژه زنان باردار) و ۲۵ درصد کودکان زیر ۵ سال دچار کم خونی ناشی از فقر آهن هستند. کاهش مصرف گوشت قرمز، این آمار را بدتر می‌کند.

• کوتاهی قد در کودکان

  کمبود پروتئین و آهن در سال‌های اول زندگی (۲-۵ سال) می‌تواند منجر به «کوتاهی قد جبران‌ناپذیر» و «کاهش بهره هوشی» شود.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) و وزارت بهداشت ایران مصرف هفته‌ای ۲ تا ۳ وعده گوشت قرمز (هر وعده ۱۰۰-۱۵۰ گرم) را توصیه می‌کنند. اما با توجه به قیمت بالای گوشت (هر کیلو بالای 1،500،000 تومان)، بسیاری از خانواده‌ها توانایی خرید ندارند.

راهکارهای بهبود وضعیت

کارشناسان و فعالان دامپروری برای افزایش تولید و مصرف گوشت قرمز، راهکارهای زیر را پیشنهاد می‌دهند:

۱. حمایت از دامداری‌های صنعتی و نیمه صنعتی

دولت می‌تواند با ارائه «تسهیلات بانکی کم‌بهره» و «یارانه خوراک دام»، دامداران را به سمت روش‌های صنعتی تشویق کند. همچنین باید «فناوری‌های نوین» (سیستم‌های خوراک خودکار، خنک کننده‌ها، و واکسیناسیون منظم) را در اختیار دامداران قرار دهد.

۲. اصلاح نژاد دام و توسعه مراتع

با واردات اسپرم دام‌های پربازده (از کشورهای اروپایی) و تلقیح مصنوعی، می‌توان نژاد گوسفندان و بزهای ایرانی را بهبود بخشید. همچنین باید از «مراتع طبیعی» (که به دلیل خشکسالی و چرای بی‌رویه تخریب شده‌اند) با قرق و کشت مجدد علوفه، محافظت کرد.

۳. مدیریت واردات و تنظیم بازار

دولت باید از ورود بی‌رویه گوشت وارداتی (که به تولید داخلی آسیب می‌زند) جلوگیری کند. در عین حال، با توزیع «گوشت منجمد با قیمت مصوب» در فروشگاه‌های زنجیره‌ای (در ماه مبارک رمضان و ایام محرم)، از افزایش قیمت جلوگیری نماید.

۴. فرهنگ‌سازی برای مصرف بهینه

بسیاری از خانواده‌ها به دلیل گرانی، گوشت قرمز را به طور کامل حذف کرده‌اند. در حالی که می‌توان با مصرف «گوشت چرخ کرده مخلوط با سویا» یا «گوشت بوقلمون» (که نسبتا ارزان‌تر است) بخشی از پروتئین مورد نیاز را تأمین کرد. سازمان غذا و دارو باید استانداردهای «گوشت‌های ترکیبی» را تدوین و نظارت کند. در مجموع، کاهش مصرف گوشت قرمز یک «زنگ خطر» برای سلامت عمومی و امنیت غذایی کشور است. امیدواریم که دولت و مجلس با تصویب قوانین حمایتی و تخصیص بودجه کافی، این بحران را مهار کنند.