آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:
اتاق اصناف ایران در اطلاعیهای فوری و همزمان با هفته ملی بدون دخانیات (۴ تا ۱۰ خرداد)، فروش سیگار نخی و هرگونه محصول دخانی خارج از بستهبندی اصلی را در تمام واحدهای صنفی کشور ممنوع اعلام کرد. این ممنوعیت که از امروز لازمالاجراست، شامل سوپرمارکتها، خواربارفروشیها، بقالیها، کیوسکها و هر صنفی که مجوز عرضه دخانیات دارد، میشود. دیگر خبری از فروش تکی نخ سیگار یا بستههای باز شده نخواهد بود. اگر شما هم در محله خود فروشندگانی میبینید که سیگار را به صورت نخی (تعدادی) میفروشند یا بستههای باز شده دخانی عرضه میکنند، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات نوع تخلف، مبلغ جریمه و نحوه گزارش مردمی در ادامه آمده است.
اتاق اصناف تأکید کرده که عرضه محصولات دخانی در بستههای باز شده یا فاقد بستهبندی استاندارد، علاوه بر تهدید سلامت عمومی، زمینهساز فروش محصولات قاچاق و تاریخگذشته نیز هست؛ به همین دلیل با متخلفان بدون اغماض برخورد میشود. همزمانی این ممنوعیت با هفته ملی بدون دخانیات، پیام روشنی به واحدهای صنفی دارد: دولت و اصناف مصمم به کاهش دسترسی آسان به دخانیات هستند، چرا که فروش نخی سیگار، قیمت هر نخ را کاهش میدهد و مصرف را در نوجوانان و اقشار کمدرآمد افزایش میدهد. بر اساس آمار وزارت بهداشت، بیش از ۴۰ درصد نوجوانان سیگاری اولین نخ خود را به صورت «تکی» و بدون بستهبندی خریداری کردهاند؛ فروش نخی سیگار، یکی از دروازههای ورود به اعتیاد طولانیمدت محسوب میشود. اتحادیههای صنفی موظف شدهاند از امروز با ارسال بخشنامه، پیامک و بازدیدهای میدانی، این ممنوعیت را به تمام واحدهای زیرمجموعه ابلاغ کنند؛ همچنین سامانه ۱۲۴ و سامانه اصناف برای دریافت گزارشهای مردمی فعال شده است.
تعریف دقیق «سیگار نخی» و «خارج از بستهبندی اصلی» از منظر قانون
در اطلاعیه اتاق اصناف، «سیگار نخی» به فروش سیگار به صورت تکنخ یا چند نخ بدون بستهبندی کارخانهای گفته میشود. این شیوه فروش معمولاً در سوپرمارکتهای کوچک و بقالیها دیده میشود که بسته ۲۰ عددی سیگار را باز کرده و هر نخ را بین ۳ تا ۵ هزار تومان میفروشند. همچنین «خارج از بستهبندی اصلی» یعنی هرگونه محصول دخانی (از سیگار و تنباکو تا پیپ و کاغذ سیگار) که بسته اولیه کارخانه را نداشته باشد یا بسته آن مخدوش، پاره یا فاقد هشدار بهداشتی باشد. این ممنوعیت حتی فروش سیگارهای قاچاقی را که اصلاً بستهبندی استاندارد ندارند، در بر میگیرد.
ارتباط ممنوعیت با هفته ملی بدون دخانیات و اهداف کلان سلامت
هفته ملی بدون دخانیات از ۴ تا ۱۰ خرداد هر سال با هدف آگاهسازی مردم از مضرات مصرف دخانیات و فشار بر نهادهای قانونگذار برای سختتر کردن دسترسی به دخانیات برگزار میشود. اتاق اصناف با صدور این اطلاعیه در چنین بازه زمانی، مستقیماً به مطالبه وزارت بهداشت پاسخ داده که همواره فروش نخی سیگار را یکی از موانع اصلی کنترل مصرف دخانیات معرفی میکرد. مطالعه سال ۱۴۰۲ دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان داد که ۶۷ درصد نوجوانان معتاد به سیگار، اولین نخ را به صورت تکی و اغلب از فروشگاههای محل سکونت خود خریداری کردهاند. حذف فروش نخی، هزینه شروع مصرف را حداقل ۵ برابر میکند و میتواند سالانه از شروع مصرف ۲۰۰ هزار نوجوان جدید جلوگیری کند.
سازوکار نظارت و جریمه متخلفان؛ نقش سامانه ۱۲۴ و بازرسیهای میدانی
اتاق اصناف اعلام کرده که اتحادیههای صنفی موظفند ظرف ۷۲ ساعت آینده، این ممنوعیت را به تمام واحدهای صنفی دارای پروانه عرضه دخانیات ابلاغ کنند. ابلاغ از سه طریق انجام میشود:
- ۱) بخشنامه کتبی به واحدهای صنفی
- ۲) پیامک همگانی به شماره تلفن همراه کسبه ثبتشده
- ۳) بازدیدهای میدانی توسط بازرسان اتحادیه
در صورت مشاهده تخلف، مراتب در سامانه جامع اصناف ثبت و پرونده به کمیسیون بدوی ارجاع میشود. جریمه نقدی برای بار اول بین ۵۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان، برای بار دوم دو برابر و برای بار سوم علاوه بر جریمه، پروانه کسب واحد صنفی به مدت یک ماه تعلیق میشود. مردم نیز میتوانند با سامانه ۱۲۴ (سامانه مدیریت عملکرد و پاسخگویی به شکایات) موارد تخلف را گزارش دهند که ظرف ۴۸ ساعت بررسی میشود.
پیامدهای اقتصادی این ممنوعیت برای سوپرمارکتهای کوچک
فروش سیگار نخی معمولاً حاشیه سود بسیار بالایی (بین ۳۰ تا ۵۰ درصد) برای سوپرمارکتهای کوچک دارد؛ در حالی که فروش بستهای سیگار سود ناخالص کمتر از ۱۰ درصد است. بسیاری از بقالیها و خواربارفروشیهای محلههای کمدرآمد، بخش قابل توجهی از درآمد روزانه خود را از فروش نخی سیگار به نوجوانان و کارگران روزمزد تأمین میکنند. با اجرای این ممنوعیت، پیشبینی میشود حدود ۱۵ درصد از این واحدهای صنفی با کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی سود خود مواجه شوند که احتمالاً برخی از آنها به سمت فروش قاچاق یا سایر تخلفات کشیده خواهند شد. اتاق اصناف در اطلاعیه خود وعده داده که به واحدهایی که کاملاً فروش دخانیات را کنار بگذارند، تسهیلات کمبهره برای تغییر کاربری صنف (مثلاً تبدیل به میوهفروشی یا خشکبار) ارائه خواهد داد.
تجربه کشورهای موفق در حذف فروش تکی سیگار و درسهایی برای ایران
کشور ترکیه از سال ۲۰۱۹ فروش نخسیگار به صورت تکی را به طور کامل ممنوع کرد و طی سه سال، مصرف سیگار در میان نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ سال ۳۷ درصد کاهش یافت. الگوی ترکیه مبتنی بر جریمههای سنگین (حدود ۱۰۰۰ لیر به ازای هر نخ فروخته شده) و همچنین ممنوعیت فروش دخانیات در فاصله ۱۰۰ متری مدارس بود. در ایران، این ممنوعیت گام اول محسوب میشود؛ اما کارشناسان معتقدند تا زمانی که فروش سیگار از طریق دستفروشان در خیابانها و کنار ایستگاههای مترو رایج است، ممنوعیت صنفی در مغازهها تأثیر محدودی خواهد داشت. گام بعدی که در دست بررسی است، ممنوعیت فروش هرگونه دخانیات در واحدهای صنفی زیر ۲۰ متر مربع و نیز الزام به دریافت کارت شناسایی برای خرید سیگار (حداقل سن ۲۱ سال) خواهد بود.