آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پس از حدود ۳ ماه محدودیت و قطعی گسترده اینترنت بینالملل، از شب گذشته (چهارشنبه ۶ خرداد ۱۴۰۵) کاربران ایرانی دوباره توانستند بدون نیاز به ابزارهای جانبی به فروشگاههای اپ استور اپل و گوگلپلی دسترسی پیدا کنند. اگر شما هم جزو آن دسته از کاربرانی هستید که ماهها از بهروزرسانی اپلیکیشنهای بانکی، پیامرسانها، شبکههای اجتماعی و بازیهای خود محروم بودید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات فنی رفع فیلتر، وضعیت فعلی دسترسی و نکات مهم درباره امنیت گوشی در ادامه آمده است.
به دنبال اقدامات فنی صورت گرفته در روند بازگشایی اینترنت بینالملل (که از ۵ خرداد آغاز شد)، حالا دو فروشگاه بزرگ نرمافزاری جهان بدون فیلتر و بدون نیاز به ویپیان در دسترس کاربران ایرانی قرار گرفتهاند. این خبر در حالی منتشر میشود که طی روزهای اخیر، کاربران بسیاری از عدم امکان دانلود یا بهروزرسانی برنامههای ضروری گلایه داشتند؛ به ویژه اپلیکیشنهای بانکی که نسخههای قدیمی آنها دیگر پاسخگوی نیاز مشتریان نبود. اپ استور اپل که از دیماه ۱۴۰۴ با اختلال شدید مواجه شده بود، حالا بدون مشکل باز میشود و کاربران آیفون و آیپد در ایران میتوانند هر برنامهای را که پیشتر خریداری کرده بودند یا قصد نصب آن را دارند، دانلود کنند. گوگلپلی نیز که تقریباً همزمان با اپ استور دچار اختلال شده بود، از شب گذشته به حالت عادی بازگشته و کاربران اندرویدی میتوانند اپلیکیشنهای خود را به آخرین نسخه بهروز کنند. کارشناسان فناوری معتقدند رفع فیلتر از این دو پلتفرم، گام مهمی در بازگشت تدریجی اینترنت بینالملل به روال عادی است؛ هرچند هنوز برخی سرویسهای دیگر مانند برخی شبکههای اجتماعی با محدودیت مواجه هستند.
علت فنی رفع فیلتر؛ چه تغییری در زیرساخت اینترنت ایجاد شد؟
طی سه ماه گذشته، محدودیت دسترسی به اپ استور و گوگلپلی عمدتاً از طریق دو روش اعمال میشد: مسدودسازی دامنه (Domain Blocking) و اختلال در پروتکلهای امن (TLS Interception). اپراتورها با شناسایی درخواستهای ارسالی به سرورهای اپل و گوگل، آنها را به صفحه خطا هدایت میکردند. اما از شب گذشته، پایشهای فنی نشان میدهد که هر دو دامنه (apple.com و google.com) و زیردامنههای مربوط به فروشگاههای نرمافزاری (itunes.apple.com و play.google.com) بدون اعمال مسدودسازی پاسخگو هستند. به عبارت سادهتر، رکوردهای دیاناس (DNS) این سرویسها به درستی رزولوشن میشوند و ترافیک آنها دیگر در مسیر قطع نمیگردد. کارشناسان شبکه معتقدند این تغییر نشاندهنده یک تصمیم هماهنگ در لایه حاکمیتی اینترنت (احتمالاً از سوی مرکز ملی فضای مجازی) بوده و یک خطای سیستمی یا رفع موقت نیست.
تأثیر بر امنیت کاربران؛ چرا بروزرسانی اپلیکیشنها ضروریست؟
طی سه ماه قطعی اپ استور و گوگلپلی، میلیونها کاربر ایرانی از دریافت بهروزرسانیهای امنیتی محروم شدند. این بهروزرسانیها شامل وصلههای امنیتی برای رفع حفرههای بحرانی در مرورگرها، پیامرسانها، برنامههای بانکی و سیستمعامل میشود. به عنوان مثال، در بهمن ۱۴۰۴، یک حفره امنیتی در نسخههای قدیمی واتساپ کشف شد که به هکرها اجازه میداد از راه دور به پیامهای کاربران دسترسی پیدا کنند. اما کاربران ایرانی به دلیل قطعی گوگلپلی قادر به نصب نسخه بهروز نبودند. حالا با بازگشت دسترسی، کاربران باید در اولین فرصت تمام اپلیکیشنهای خود را بهروز کنند؛ به ویژه آنتیویروسها، مرورگرها، برنامههای بانکی (مثل همراه بانک، ایرانسل بانک، وام بانک) و پیامرسانهای پرکاربرد. کارشناسان توصیه میکنند حتماً گزینه «بهروزرسانی خودکار» را در تنظیمات هر دو فروشگاه فعال کنید.
واکنش کاربران و گزارشهای اولیه از سرعت و پایداری
از شب گذشته تا صبح امروز (پنجشنبه ۷ خرداد)، هزاران کاربر ایرانی در شبکههای اجتماعی از بازگشت دسترسی به اپ استور و گوگلپلی خبر دادهاند. بررسیهای اولیه نشان میدهد که سرعت دانلود از هر دو فروشگاه نسبت به دوران قبل از قطعی، تغییری نکرده و در محدوده ۲ تا ۵ مگابایت بر ثانیه (بسته به اپراتور و منطقه) است. کاربران همراه اول و ایرانسل در شهرهای بزرگ (تهران، اصفهان، مشهد، شیراز) گزارش دادهاند که بدون نیاز به ویپیان، فروشگاهها باز میشوند و نصب برنامهها بدون خطا انجام میگیرد. اما برخی کاربران در شهرهای مرزی و مناطق روستایی همچنان از اختلال جزئی (تایماوت در باز کردن صفحه فروشگاه) خبر میدهند که احتمالاً به دلیل بهروز نشدن کش DNS محلی است. پیشنهاد میشود این کاربران گوشی خود را یکبار ریستارت کرده یا از دیاناسهای جایگزین (مانند ۴.۲.۲.۲) استفاده کنند.
وضعیت سایر سرویسهای مسدود شده؛ چه خبر از شبکههای اجتماعی؟
با وجود رفع فیلتر اپ استور و گوگلپلی، هنوز بسیاری از سرویسهای پرکاربرد دیگر مانند اینستاگرام، واتساپ، تلگرام، توییتر و یوتیوب با محدودیت مواجه هستند. کاربران برای دسترسی به این پلتفرمها همچنان نیاز به ابزارهای تغییر آیپی (ویپیان یا پروکسی) دارند. کارشناسان معتقدند رفع فیلتر از فروشگاههای نرمافزاری به دلیل ضرورت امنیتی و نیاز عمومی به بروزرسانی اپلیکیشنهای بانکی و دولتی بوده است؛ در حالی که رفع فیلتر از شبکههای اجتماعی نیازمند تصمیمات فراتر و احتمالاً هماهنگی با نهادهای نظارتی است. برخی گمانهزنیها از احتمال بازگشایی تدریجی واتساپ (به دلیل کاربرد تجاری) در هفتههای آینده خبر میدهد، اما این موضوع هنوز تأیید نشده است.
راهنمای عملی بهروزرسانی امن برای کاربران آیفون و اندروید
- کاربران آیفون: به بخش Settings > General > Software Update بروید و مطمئن شوید آیاواس شما به آخرین نسخه بهروز است. سپس اپ استور را باز کنید، روی آیکون پروفایل در بالای صفحه ضربه بزنید و تمام اپلیکیشنهایی که علامت «Update» دارند را یکجا بهروز کنید. در صورت مشاهده خطای «Cannot Connect to App Store»، گوشی را ریستارت کرده و شبکه وایفای یا همراه خود را قطع و وصل کنید.
- کاربران اندروید: گوگلپلی را باز کنید، روی آیکون پروفایل (بالا سمت راست) ضربه بزنید و گزینه «Manage apps & device» را انتخاب کنید. سپس روی «Update all» کلیک کنید. اگر فروشگاه باز نمیشود، به Settings > Apps > Google Play Store بروید و حافظه کش (Clear Cache) و داده (Clear Data) را پاک کنید. همچنین تاریخ و ساعت گوشی را روی حالت «تنظیم خودکار از شبکه» قرار دهید. توصیه میشود بلافاصله پس از بهروزرسانی، یک بار گوشی خود را خاموش و روشن کنید تا تمام تغییرات اعمال شود.