آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
وزارت آموزش و پرورش با اعلام بخشنامه جدید، تکلیف ثبتنام دانشآموزان ایرانی فاقد مدارک هویتی را روشن کرد و اعلام نمود که این دانشآموزان میتوانند با ارائه «کارت حمایت تحصیلی» صادره از فرمانداریهای مربوط، در مدارس ثبتنام کنند. اگر شما والدین دانشآموزی هستید که فرزندتان به هر دلیلی فاقد شناسنامه، کارت ملی یا سایر مدارک هویتی است و نگران ثبتنام او در سال تحصیلی جدید هستید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات شرایط، مدارک مورد نیاز و نحوه اقدام در ادامه آمده است. بر اساس اعلام وزارت آموزش و پرورش، پیشثبتنام این دسته از دانشآموزان فقط از طریق مدیر مدرسه و به صورت حضوری قابل انجام است و والدین نمیتوانند به صورت آنلاین و شخصی در سامانه my.medu.ir اقدام کنند.
کارت حمایت تحصیلی که توسط فرمانداریهای سراسر کشور صادر میشود، سندی جایگزین برای شناسنامه و کارت ملی در فرآیند ثبتنام و همچنین دریافت خدمات آموزشی رایگان خواهد بود. همچنین وزارت آموزش و پرورش تأکید کرده است که ثبتنام دانشآموزانی که بر اساس مستندات کافی مشمول «طرح شهید محمودوند» (ویژه بازماندگان از تحصیل) باشند، در هر زمان از سال تحصیلی بلامانع است و محدودیت زمانی برای ثبتنام آنها وجود ندارد. این اقدام در راستای تحقق اصل «آموزش رایگان برای همه کودکان ایرانی» و جلوگیری از بازماندگی از تحصیل به دلیل کمبود مدارک هویتی صورت گرفته است که در سالهای گذشته یک معضل جدی به ویژه در مناطق مرزی و عشایری بود. به گفته مسئولان وزارت آموزش و پرورش، این بخشنامه پس از هماهنگی با وزارت کشور و سازمان ثبت احوال تدوین شده است تا هیچ کودکی به دلیل فقدان مدارک هویتی از حق تحصیل محروم نماند.
کارت حمایت تحصیلی چیست و چگونه صادر میشود؟
کارت حمایت تحصیلی یک سند جایگزین موقت برای دانشآموزانی است که به هر دلیل (مانند فقدان ثبتنام در سازمان ثبت احوال، مفقودی شناسنامه، مهاجرت و...) فاقد مدارک هویتی معتبر هستند. این کارت توسط فرمانداریها و بخشداریهای سراسر کشور و با هماهنگی ادارات کل ثبت احوال استان صادر میشود. فرآیند صدور آن حدود ۷ تا ۱۵ روز کاری طول میکشد و والدین باید با مراجعه به فرمانداری محل سکونت خود، درخواست خود را ثبت کنند. مدارک مورد نیاز برای صدور کارت حمایت تحصیلی شامل: گواهی تولد از بیمارستان (در صورت وجود)، تعرفه کتبی از دو نفر معتمد محله، و مدارک هویتی والدین (در صورت وجود) است. این کارت فاقد ارزش هویتی برای سایر امور (مانند دریافت گذرنامه، رأی دادن، ازدواج) است و صرفاً برای ثبتنام در مدارس و دریافت خدمات آموزشی کاربرد دارد.
چرا برخی کودکان ایرانی فاقد مدارک هویتی هستند؟
دلایل متعددی برای فقدان مدارک هویتی در میان کودکان ایرانی وجود دارد.
- نخست، کودکان متولد شده از مادران خارجی (به ویژه در مناطق مرزی سیستان و بلوچستان، کردستان و آذربایجان غربی) که پدر ایرانی دارند اما مادر فاقد اقامت قانونی است. در گذشته، ثبتاحوال این کودکان با مشکلاتی مواجه بود.
- دوم، کودکان متولد شده در مناطق عشایری و روستایی دورافتاده که به دلیل نبود دسترسی به مراکز ثبتاحوال، شناسنامه دریافت نکردهاند.
- سوم، کودکان بازمانده از مهاجران افغانستانی و پاکستانی که در ایران متولد شدهاند و والدین آنها مدارک اقامتی معتبر ندارند (این گروه نیز تحت پوشش طرحهای خاص آموزش و پرورش قرار میگیرند).
طبق آمار غیررسمی، سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار دانشآموز در ایران به دلیل فقدان مدارک هویتی با مشکل ثبتنام مواجه میشدند که با اجرای طرح کارت حمایت تحصیلی، این معضل تا حد زیادی حل شده است.
نقش مدیر مدرسه در فرآیند پیشثبتنام حضوری
یکی از نکات مهم در بخشنامه جدید وزارت آموزش و پرورش، تاکید بر این است که پیشثبتنام دانشآموزان فاقد مدارک هویتی فقط از طریق مدیر مدرسه و به صورت حضوری قابل انجام است. به عبارت دیگر، والدین نمیتوانند به صورت اینترنتی و شخصی در سامانه my.medu.ir اقدام کنند. فرآیند به این صورت است: والدین ابتدا کارت حمایت تحصیلی را از فرمانداری دریافت میکنند. سپس با همراه داشتن این کارت و یک قطعه عکس از دانشآموز، به مدرسه مورد نظر مراجعه میکنند. مدیر مدرسه پس از بررسی کارت، مشخصات دانشآموز را به صورت دستی در سامانه وارد میکند و کد رهگیری صادر میشود. این روش برای جلوگیری از سوءاستفاده و ثبتنام دانشآموزان غیرمجاز (اتباع خارجی فاقد مجوز) طراحی شده است.
طرح شهید محمودوند؛ ثبتنام در هر زمان از سال تحصیلی
«طرح شهید محمودوند» که نام خود را از یکی از شهدای فرهنگی گرفته است، ویژه دانشآموزانی است که به دلایل مختلف (اعم از فقر اقتصادی، مهاجرت، بیماری، مشکلات خانوادگی، بلایای طبیعی و جنگ) دچار «بازماندگی از تحصیل» شدهاند. بر اساس این طرح، ثبتنام این گروه از دانشآموزان در هر زمان از سال تحصیلی (حتی در نیمه دوم سال) بلامانع است و مدارس موظفند آنها را بدون قید و شرط پذیرش کنند. همچنین این دانشآموزان از کمک هزینه تحصیلی، کتاب رایگان و خدمات مشاوره رایگان بهرهمند میشوند. مدارک لازم برای اثبات مشمولیت شامل:
- معرفی نامه از کمیته امداد یا بهزیستی
- گواهی از مراکز درمانی (برای بیماریهای خاص)
- گواهی از بنیاد مسکن (برای بلایای طبیعی)
- گزارش از مددکار اجتماعی مدرسه منطقه است.
هدف از این طرح، «صفر کردن آمار بازماندگان از تحصیل» در سراسر کشور است.
چالشها و راهکارهای پیش روی اجرای طرح
اگرچه بخشنامه جدید وزارت آموزش و پرورش گامی بزرگ در جهت عدالت آموزشی است، اما با چالشهایی نیز مواجه است.
نخست، عدم آگاهی بسیاری از والدین در مناطق محروم از وجود کارت حمایت تحصیلی و نحوه دریافت آن.
- راهکار: رسانههای محلی، صدا و سیما و شبکه شاد میتوانند در اطلاعرسانی گسترده نقش داشته باشند.
دوم، طولانی بودن فرآیند صدور کارت توسط فرمانداریها (برخی والدین گزارش دادهاند که تا یک ماه هم معطل شدهاند).
- راهکار: ایجاد پنجره واحد خدمات در فرمانداریها با هماهنگی آموزش و پرورش و ثبتاحوال.
سوم، مقاومت برخی مدیران مدارس در پذیرش دانشآموزان بدون شناسنامه (به دلیل ناآگاهی یا ترس از بازرسی).
- راهکار: ابلاغ بخشنامه از سوی وزارت آموزش و پرورش به ادارات کل استانها و برگزاری دورههای توجیهی برای مدیران.
چهارم، احتمال سوءاستفاده از کارت حمایت تحصیلی برای ثبتنام اتباع خارجی غیرمجاز.
- راهکار: درج هولوگرام و بارکد اختصاصی روی کارت و امکان استعلام آنلاین از سامانه وزارت کشور.