آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
فرآیند ادغام نیروهای «سرایا السلام» (وابسته به مقتدی صدر) در نیروهای مسلح عراق وارد مرحله اجرایی شده و کمیته ویژه کار خود را برای جداسازی بخش نظامی از ساختار سیاسی این جریان آغاز کرده است. اگر شما دنبالکننده تحولات سیاسی و امنیتی عراق و آینده گروههای مسلح در این کشور هستید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات طرح ادغام، واکنشها و چالشهای پیش رو در ادامه آمده است. بر اساس گزارش وبگاه العربی الجدید، در حالی که نزدیکان مقتدی صدر از ارائه جزئیات مربوط به سازوکار اجرایی این تصمیم خودداری کردهاند، نهادهای دولتی در بغداد همزمان پیگیری این پرونده را آغاز کردهاند.
«سرایا السلام» شاخه نظامی جریان صدر است که در نبرد با داعش (۲۰۱۴-۲۰۱۷) نقش مهمی ایفا کرد و پس از آن به عنوان یکی از قدرتمندترین گروههای مسلح غیردولتی عراق باقی ماند. تصمیم به ادغام این نیروها در نیروهای مسلح عراق، یکی از خواستههای اصلی دولت سودانی (نخستوزیر عراق) برای تحقق «انحصار سلاح در دست دولت» بوده است. با این حال، تحلیلگران تأکید میکنند که اجرای طرحی با این گستردگی در مدت کوتاه و صرفاً از مسیر اداری و امنیتی امکانپذیر نیست و نیازمند زمان، هماهنگی گسترده و بسترهای سیاسی و اجتماعی مناسب است. یکی از چالشهای اصلی، وضعیت نیروهای سرایا السلام در مناطق غیردولتی (به ویژه استانهای جنوبی عراق) است که نفوذ ارتش عراق در آنها محدود میباشد.
سرایا السلام؛ تاریخچه، قدرت و نفوذ
«سرایا السلام» (گردانهای صلح) در سال ۲۰۱۴ به دستور مقتدی صدر و در پی فتاوای جهاد کافی (مبارزه با داعش) تشکیل شد. این نیروها در نبردهای آزادسازی تکریت، فلوجه، موصل و سایر مناطق عراق نقش کلیدی ایفا کردند و به عنوان یکی از کارآمدترین گروههای مسلح غیردولتی (در کنار حشد الشعبی) شناخته میشدند. پس از شکست داعش، سرایا السلام به یک بازیگر مهم سیاسی-نظامی در عراق تبدیل شد؛ با بودجه اختصاصی، آکادمی نظامی ویژه، و پایگاههای متعدد در استانهای جنوبی (بصره، میسان، ذی قار، نجف). تخمین زده میشود این نیروها بین ۲۰ تا ۵۰ هزار نفر عضو مسلح داشته باشند. برخلاف سایر گروههای حشد شعبی که بیشتر وابسته به ایران هستند، سرایا السلام کاملاً تابع مقتدی صدر بوده و از حمایت مالی و تسلیحاتی مستقیم از سوی ایران برخوردار نبوده است (هرچند روابطی وجود داشته است).
چرا مقتدی صدر تصمیم به ادغام گرفت؟
مقتدی صدر، رهبر جریان صدر، در ماههای اخیر چندین بار از «انحصار سلاح در دست دولت» سخن گفته و خواستار تبدیل شدن سرایا السلام به بخشی از نیروهای مسلح رسمی عراق شده بود. سه دلیل اصلی برای این تصمیم وجود دارد.
- دلیل اول: فشار دولت سودانی از قبل و اکنون فشار دولت علی الزیدی دولت عراق به شدت تحت فشار آمریکا و کشورهای عربی برای خلع سلاح گروههای مسلح غیردولتی است و مقتدی صدر نمیخواهد در این فرآیند عقب بماند.
- دلیل دوم: رقابت با سایر گروهها. با ادغام سرایا السلام، مقتدی صدر میتواند به عنوان یک «سیاستمدار مسئول» و نه «فرمانده شبهنظامی» شناخته شود و در انتخابات آینده موقعیت بهتری داشته باشد.
- دلیل سوم: کاهش هزینهها. نگهداری یک ارتش خصوصی دهها میلیون دلار در ماه هزینه دارد. با ادغام در نیروهای مسلح، این هزینهها به دوش دولت میافتد.
سازوکار پیشنهادی برای ادغام؛ رتبهبندی و غربالگری
بر اساس برنامه پیشنهادی دولت عراق، فرآیند ادغام در سه مرحله انجام خواهد شد.
-
مرحله اول (ثبتنام و احراز هویت)
تمام اعضای سرایا السلام به پایگاههای تعیین شده مراجعه کرده و مدارک خود را ثبت میکنند. سازمانهای اطلاعاتی عراق و آمریکا (به عنوان ناظر) غربالگری امنیتی انجام میدهند تا افرادی که سابقه جنایت جنگی یا ارتباط با گروههای تروریستی دارند، حذف شوند.
-
مرحله دوم (آموزش و رتبهبندی)
نیروهای تأیید شده، آموزشهای یکپارچه را زیر نظر وزارت دفاع عراق میبینند و بر اساس سابقه و توانمندی، رتبه نظامی (از سرباز تا سرهنگ) به آنها اعطا میشود.
-
مرحله سوم (انتقال تجهیزات)
سلاحهای سنگین (موشک، خمپاره، تانک) تحویل دولت میشود و سلاحهای سبک (تفنگ، مهمات) در انبارهای نظامی ذخیره میگردد. برآورد میشود این فرآیند حداقل ۱۸ ماه طول بکشد.
واکنش گروههای رقیب و بازیگران منطقهای
واکنش گروههای مسلح دیگر در عراق (به ویژه کتائب حزبالله، عصائب اهل الحق و جنبش النجبا) به این تصمیم مقتدی صدر، عمدتاً منفی بوده است. این گروهها که اغلب تحت حمایت جمهوری السلامی هستند، ادغام سرایا السلام را «خنجر از پشت» به مقاومت اسلامی توصیف کرده و تأکید کردهاند که هرگز سلاح خود را زمین نخواهند گذاشت. البته جمهوری اسلامی نیز به طور رسمی اظهارنظری نکرده، اما تحلیلگران معتقدند تهران از این تصمیم ناراضی است؛ چرا که سرایا السلام یکی از نیروهای ذخیره مهم در برابر نفوذ آمریکا و اسرائیل به شمار میرفت. از سوی دیگر، آمریکا و کشورهای عربی از این تصمیم استقبال کرده و آن را «گامی در جهت حاکمیت قانون و ثبات عراق» توصیف کردهاند. دولت ترکیه نیز به عنوان ناظر، آمادگی خود را برای کمک به فرآیند ادغام اعلام کرده است.
چالشهای پیش رو و چشمانداز آینده
با وجود اراده سیاسی، اجرای کامل این طرح با چالشهای بزرگی روبروست:
- چالش اول: مقاومت میدانی برخی فرماندهان سرایا السلام که حاضر به پذیرش فرماندهی ارتش عراق نیستند و ممکن است با بخشی از نیروها به گروههای دیگر بپیوندند.
- چالش دوم: تفاوت حقوق و مزایا. حقوق یک سرباز ارتش عراق حدود ۷۰۰ دلار در ماه است، در حالی که مبارزان سرایا السلام گاهی تا ۱۵۰۰ دلار دریافت میکردند. کاهش ناگهانی حقوق ممکن است باعث نارضایتی شود.
- چالش سوم: جایگاه جغرافیایی. بیشتر نیروهای سرایا السلام در مناطق شیعهنشین جنوب (دور از پایتخت) مستقر هستند و ارتش عراق نفوذ کمی در این مناطق دارد.
- چالش چهارم: آینده سیاسی مقتدی صدر. پس از ادغام، او دیگر فرمانده نظامی نیست و قدرت چانهزنی سیاسیاش کاهش مییابد. پیشبینی میشود در کوتاهمدت (۶ ماه آینده)، بخشی از نیروهای سرایا السلام (حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار نفر) جذب ارتش شوند و مابقی یا به گروههای دیگر بپیوندند یا غیرنظامی شوند. در بلندمدت، موفقیت این طرح الگویی برای سایر گروههای مسلح عراق (به ویژه حشد الشعبی) خواهد شد.