محکومیت شدید امارات در پی حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به بحرین و کویت

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

ساعاتی پیش و در تحولی بی‌سابقه در منطقه خلیج فارس، امارات متحده عربی حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به دو کشور بحرین و کویت را به شدت محکوم کرد. وزارت امور خارجه امارات با صدور بیانیه‌ای فوری این حملات را تروریستی خواند و تأکید کرد که هدف قرار گرفتن تأسیسات حیاتی و غیرنظامی دو کشور، خط قرمز حقوق بین‌الملل است. در این بیانیه که اولین واکنش رسمی یک کشور عربی به این رویداد محسوب می‌شود، آمده است: "ایران با این اقدام، حاکمیت بحرین و کویت را نقض کرده است. هنوز جزئیات دقیقی از شمار تلفات یا خسارت‌های مالی این حملات منتشر نشده، اما منابع محلی از هدف قرار داده شدن چندین منطقه مسکونی در بحرین خبر می‌دهند."

کویت نیز ضمن اعلام آماده باش کامل نیروهای دفاعی خود، درخواست جلسه فوری شورای همکاری خلیج فارس را ارائه کرده است. نکته قابل توجه، محکومیت همزمان امارات از هدف قرار گرفتن مراکز دیپلماتیک است؛ اقدامی که به گفته ابوظبی، ناقض کنوانسیون وین و مصونیت اماکن دیپلماتیک است. همزمان با این محکومیت، جلسه فوق‌العاده شورای امنیت سازمان ملل به درخواست بحرین و کویت برای چند ساعت دیگر تشکیل خواهد شد. در این گزارش اختصاصی، جزئیات بیانیه امارات، واکنش‌های بین‌المللی و تحلیل ابعاد حقوقی و سیاسی این رویداد تاریخی را بخوانید.

ابعاد حقوقی نقض حاکمیت و کنوانسیون وین

بیانیه امارات به صراحت به دو سطح نقض حقوق بین‌الملل اشاره کرده است. سطح اول، حمله به حاکمیت سرزمینی بحرین و کویت است که ماده ۲ منشور ملل متحد هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورها را ممنوع اعلام کرده است. سطح دوم، هدف قرار دادن مراکز دیپلماتیک است که کنوانسیون وین در مواد ۲۲ و ۳۰ خود مصونیت مطلق اماکن دیپلماتیک را تضمین می‌کند.

اگر اثبات شود که حملات، عمداً ساختمان‌های دیپلماتیک را هدف قرار داده، این اقدام می‌تواند به عنوان جنایت جنگی در دیوان کیفری بین‌المللی قابل پیگرد باشد. کنوانسیون وین حتی در زمان درگیری‌های مسلحانه نیز مصونیت سفارتخانه‌ها را الزامی می‌داند. از سوی دیگر، اتهام «تروریستی» خواندن حملات توسط امارات، سطح اتهام را فراتر از نقض حاکمیت برده و وارد ابعاد حقوقی تروریسم دولتی می‌کند. این اصطلاح در حقوق بین‌الملل تعریف دقیقی دارد و استفاده از آن توسط امارات نشان از عزم این کشور برای بین‌المللی کردن پرونده دارد.

تحلیل موقعیت ژئوپلیتیکی امارات در این بحران

امارات متحده عربی در سال‌های اخیر سیاست تنش‌زدایی با جمهوری اسلامی را در پیش گرفته بود. از سرگیری روابط دیپلماتیک و افزایش مبادلات تجاری نشان می‌داد که ابوظبی به دنبال نقش میانجی در منطقه است. اما ماجرای جنگ اخیر و این محکومیت شدید، چرخش آشکاری در سیاست خارجی امارات محسوب می‌شود. دلیل این موضع تند را باید در ماهیت حملات جستجو کرد. حمله به بحرین -که شریک استراتژیک امارات در ائتلاف دریایی خلیج فارس است- و کویت -که رابط تجاری مهم امارات با عراق و عربستان محسوب می‌شود- خط قرمز ابوظبی را رد کرده است. همچنین امارات نگران سرایت این حملات به حریم هوایی یا تأسیسات خود است. بحرین و کویت همسایگان نزدیک امارات هستند و هرگونه بی‌ثباتی در آنها مستقیماً امنیت ملی امارات را تهدید می‌کند. از این رو، محکومیت شدید امارات را باید هشداری مستقیم به تهران تلقی کرد.

پیامدهای این حمله بر روابط ایران با همسایگان عربی

حمله به بحرین و کویت را می‌توان نقطه پایان سیاست همسایگی محور دولت ایران در سال‌های اخیر دانست. عربستان، امارات، کویت و بحرین به احتمال قریب به یقین روابط خود با تهران را به پایین‌ترین سطح ممکن کاهش خواهند داد. این به معنای بازگشت تنش‌های اواخر دهه ۲۰۱۰ میلادی به خلیج فارس است. بحرین که جمعیت شیعه قابل توجهی دارد، پیش از این نیز ایران را به دخالت در امور داخلی خود متهم می‌کرد. این حمله می‌تواند بهانه تاریخی منامه برای سرکوب شدیدتر مخالفان و اتهام‌زنی مداوم به ایران باشد. کویت نیز که همواره نقش میانجی در بحران‌های منطقه را بازی می‌کرد، اکنون خود به یکی از طرف‌های درگیر تبدیل شده است. این به معنای از دست رفتن یک بازیگر بی‌طرف در منطقه است و می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای آینده دیپلماسی خلیج فارس داشته باشد.

تحلیل حقوقی اتهام «تروریستی» و مصونیت اماکن دیپلماتیک

واژه «تروریستی» در بیانیه امارات بی‌حساب و کتاب استفاده نشده است. بر اساس قطعنامه ۱۵۶۶ شورای امنیت و پروتکل‌های الحاقی کنوانسیون مبارزه با تروریسم، هرگونه حمله عمدی به غیرنظامیان یا تأسیسات غیرنظامی می‌تواند در چارچوب تروریسم تعریف شود. امارات با این انتخاب واژگانی، تلاش دارد پرونده را از سطح نقض حاکمیت به سطح جنایت علیه بشریت ارتقا دهد. در خصوص اماکن دیپلماتیک، کنوانسیون ۱۹۶۱ وین حتی در شرایط جنگ، هرگونه تعرض به سفارتخانه‌ها را ممنوع اعلام کرده است. ماده ۲۲ این کنوانسیون می‌گوید: «اماکن سفارت مصون از هرگونه تفتیش، توقیف، مصادره یا اقدامات اجرایی است.» اگر راستی‌آزمایی مستقل نشان دهد که حملات ایران عمداً ساختمان سفارت یا محل اقامت دیپلمات‌ها را هدف قرار داده، این اقدام نه تنها نقض کنوانسیون وین، بلکه مصداق جنایت جنگی بر اساس اساسنامه رم (مواد ۸ و ۲۵) خواهد بود. در این صورت، دیوان کیفری بین‌المللی صالح برای رسیدگی خواهد بود.

سناریوهای پیش رو؛ از شورای امنیت تا پاسخ نظامی

1. سناریوی اول: تشکیل جلسه فوری شورای امنیت. بحرین و کویت با استناد به ماده ۳۴ منشور ملل متحد، درخواست جلسه اضطراری داده‌اند. محتمل‌ترین خروجی، صدور بیانیه محکومیت و درخواست توقف فوری حملات است. احتمال قطعنامه با توجه به حق وتوی روسیه و چین بسیار کم است.
2. سناریوی دوم: پاسخ نظامی محدود از سوی بحرین و کویت با هماهنگی ائتلاف خلیج فارس. این سناریو در صورت تأیید تلفات سنگین غیرنظامی محتمل‌تر می‌شود. امارات نیز احتمال شرکت در هرگونه اقدام نظامی وجود دارد.
3. سناریوی سوم: پیگیری حقوقی در دیوان بین‌المللی دادگستری. بحرین و کویت می‌توانند ایران را به نقض کنوانسیون وین و منشور ملل متحد شکایت کنند. این روند طولانی اما از نظر سیاسی پراهمیت است.
4. سناریوی چهارم: واکنش دیپلماتیک سرد؛ قطع روابط یا کاهش سطح روابط. محتمل‌ترین سناریو در کوتاه‌مدت.