آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
کیفیت هوای استان یزد در روزهای اخیر به شدت کاهش یافته است. غلظت بالای گرد و غبار و آلایندههای موجود در هوا، شرایط را برای ساکنان این استان بحرانی کرده است. مدیرکل مدیریت بحران استان یزد از تعطیلی ۹ شهرستان این استان در روز سهشنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ خبر داد. این تصمیم در کارگروه مدیریت شرایط اضطرار وقوع پدیده گرد و غبار اتخاذ شده است. بر اساس این مصوبه، تمام ادارات، دستگاههای اجرایی و بانکها (به جز شعب منتخب) در شهرستانهای اردکان، اشکذر، بافق، بهاباد، تفت، زارچ، مهریز، میبد و مرکز استان (یزد) تعطیل خواهند بود.
علت اصلی این تعطیلی، افزایش شدید غلظت گرد و غبار در هوای این شهرستانهاست. طوفانهای شن و گرد و غبار که از مناطق بیابانی اطراف به سمت استان یزد حرکت کردهاند، کیفیت هوا را به حد خطرناک رساندهاند. کارشناسان محیط زیست هشدار دادهاند که تنفس در چنین هوایی برای تمام گروههای سنی به ویژه کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران تنفسی و قلبی بسیار خطرناک است. استان یزد در منطقه خشک و نیمهخشک ایران قرار دارد و همجواری با کویر مرکزی و کویر لوت، آن را به یکی از کانونهای حساس به پدیده گرد و غبار تبدیل کرده است. خشکسالیهای پیاپی نیز بر شدت این پدیده افزوده است.
از شهروندان ساکن در این شهرستانها خواسته شده است تا حد امکان از منزل خارج نشوند و در صورت خروج حتمی، حتماً از ماسکهای استاندارد (N95 یا FFP2) استفاده کنند. همچنین به بیماران تنفسی و قلبی توصیه شده است که حتی الامکان در منزل بمانند و فعالیتهای ورزشی در فضای باز را به طور کامل تعطیل کنند. مدارس نیز در این شهرستانها تعطیل اعلام شده است.
علتشناسی آلودگی هوا و گرد و غبار در استان یزد
استان یزد به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، یکی از مستعدترین مناطق کشور برای وقوع پدیده گرد و غبار است. این استان در مجاورت دو کویر بزرگ ایران یعنی کویر مرکزی و کویر لوت قرار دارد. این کویرها که از کانونهای اصلی تولید گرد و غبار در کشور محسوب میشوند، در سالهای اخیر به دلیل خشکسالیهای پیاپی و کاهش بارندگی، خشکتر و مستعدتر شدهاند. بادهای شدید فصلی (مانند بادهای ۱۲۰ روزه سیستان و بادهای شمال غربی) ذرات ریز خاک را از این کویرها بلند کرده و به سمت استانهای همجوار از جمله یزد حمل میکنند. علاوه بر کانونهای طبیعی، عوامل انسانی نیز در تشدید این پدیده نقش دارند. برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی برای کشاورزی و صنعت، باعث خشک شدن تالابها و اراضی حاشیه کویر شده و به تشکیل کانونهای جدید گرد و غبار دامن زده است. همچنین ریزگردهای ناشی از فعالیتهای معدنی و صنعتی (مانند معادن شن و ماسه و کارخانههای سیمان) نیز بر غلظت آلایندهها میافزاید. در روزهای اخیر، وزش باد شدید از سمت شرق و جنوب شرق، حجم عظیمی از گرد و غبار را به سمت استان یزد هدایت کرده است. مدیرکل مدیریت بحران استان یزد تأکید کرده است که غلظت گرد و غبار در برخی از این شهرستانها به بالاتر از حد استاندارد (بیش از ۱۰ برابر حد مجاز) رسیده است. شاخص کیفیت هوا (AQI) در برخی ایستگاههای سنجش، عدد بالای ۳۰۰ (وضعیت بسیار ناسالم تا خطرناک) را نشان میدهد. در چنین شرایطی، تعطیلی ادارات و مدارس یک اقدام ضروری و پیشگیرانه برای حفظ سلامت شهروندان است.
تأثیر گرد و غبار بر سلامت شهروندان
ذرات گرد و غبار (به ویژه ذرات با قطر کمتر از ۱۰ میکرون که به نام PM10 شناخته میشوند) میتوانند به عمق ریهها نفوذ کرده و وارد جریان خون شوند. قرار گرفتن در معرض این ذرات، حتی برای چند ساعت، میتواند عوارض جدی ایجاد کند. شایعترین علائم شامل سوزش چشم و گلو، سرفه خشک، تنگی نفس، خس خس سینه و تشدید علائم آسم و برونشیت است. در افراد مبتلا به بیماریهای قلبی، تماس با گرد و غبار میتواند خطر حملات قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد. گروههای آسیبپذیر عبارتند از: کودکان زیر ۵ سال (به دلیل اینکه ریههایشان هنوز کامل رشد نکرده و سریعتر نفس میکشند)، سالمندان بالای ۶۵ سال (به دلیل ضعف سیستم ایمنی و شیوع بیشتر بیماریهای زمینهای)، زنان باردار (به دلیل خطر زایمان زودرس و کاهش وزن هنگام تولد)، و بیماران مبتلا به آسم، بیماری مزمن انسدادی ریه، نارسایی قلبی و دیابت. این گروهها باید نهایت احتیاط را به عمل آورند و تا حد امکان در منزل بمانند.
برای محافظت از خود در برابر گرد و غبار، استفاده از ماسکهای استاندارد (N95، FFP2 یا بالاتر) ضروری است. ماسکهای پارچهای و جراحی معمولی در برابر ذرات PM10 و PM2.5 مؤثر نیستند و فقط از ورود ذرات درشتتر (مانند شن و ماسه) جلوگیری میکنند. همچنین توصیه میشود درهای منزل را بسته نگه دارید، از دستگاه تصفیه هوا استفاده کنید و در صورت امکان، تهویه مطبوع خودرو را روی حالت چرخش داخلی (Recirculation) تنظیم کنید.
تعطیلی ادارات و بانکها؛ جزئیات و استثناها
بر اساس مصوبه کارگروه مدیریت شرایط اضطرار استان یزد، تمام ادارات و دستگاههای اجرایی در ۹ شهرستان اعلام شده تعطیل هستند. این تعطیلی شامل بانکها نیز میشود، با این استثنا که «شعب منتخب» بانکها (که معمولاً شعب اصلی یا شعب ویژه خدمات ضروری هستند) فعال خواهند بود. شهروندانی که نیاز به انجام تراکنشهای بانکی ضروری دارند، میتوانند با مراجعه به سایت بانکهای خود، آدرس شعب منتخب را پیدا کنند. مدارس نیز در این شهرستانها تعطیل اعلام شده است. آموزش در مدارس به صورت غیرحضوری (از طریق شبکه شاد یا سایر سامانههای آموزشی) پیگیری خواهد شد. مهدهای کودک و پیشدبستانیها نیز تعطیل هستند. دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی نیز بر اساس تصمیم رؤسای آنها، احتمالاً به آموزش مجازی روی خواهند آورد و امتحانات حضوری به زمان دیگری موکول خواهد شد.
خدمات ضروری مانند مراکز بهداشتی و درمانی، بیمارستانها، اورژانس، آتشنشانی، نیروی انتظامی، اداره برق، اداره آب و اداره گاز تعطیل نیستند و کادر درمان و خدمات رسان با حداکثر توان در حال فعالیت هستند. همچنین مراکز دیالیز، شیمی درمانی و سایر خدمات حیاتی درمانی طبق روال عادی ارائه میشود. کارمندانی که در روز تعطیلی موظف به حضور در محل کار هستند (مانند کادر درمان و خدمات رسان)، باید با تجهیزات ایمنی کامل (ماسک استاندارد و عینک محافظ) در محل کار حاضر شوند.
چالشهای بلندمدت استان یزد در مقابله با گرد و غبار
تعطیلی ۹ شهرستان استان یزد به دلیل گرد و غبار، یک رویداد نادر نیست. در سالهای اخیر، استان یزد به طور مکرر با پدیده گرد و غبار مواجه بوده و گاهی مجبور به تعطیلی ادارات و مدارس شده است. این نشان میدهد که مقابله با این پدیده نیازمند راهکارهای بلندمدت و ساختاری است، نه صرفاً اقدامات واکنشی و اضطراری (مانند تعطیلی ادارات). مشکل گرد و غبار در یزد ریشه در تغییرات اقلیمی و مدیریت نادرست منابع آب دارد. یکی از مهمترین راهکارهای بلندمدت، «مدیریت جامع حوزههای آبخیز» و «احیای پوشش گیاهی» در کانونهای بحرانی گرد و غبار است. کشت گیاهان مقاوم به خشکی (مانند تاغ، قره داغ و گز) در مناطق بیابانی اطراف یزد، میتواند سرعت بادهای سطحی را کاهش داده و از حرکت ذرات خاک جلوگیری کند. همچنین باید از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی جلوگیری شود تا تالابها و اراضی حاشیه کویر خشک نشوند. کشاورزی پایدار و استفاده از روشهای آبیاری نوین (قطرهای و بارانی) به جای آبیاری غرقابی، در کاهش مصرف آب و جلوگیری از خشک شدن زمینهای کشاورزی مؤثر است.
راهکار دیگر، همکاری منطقهای و بینالمللی است. بسیاری از کانونهای تولید گرد و غبار که استان یزد را تحت تأثیر قرار میدهند، خارج از مرزهای ایران و در کشورهای همسایه (مانند عراق، سوریه و عربستان سعودی) قرار دارند. مهار این کانونها نیازمند مذاکرات دیپلماتیک و همکاری منطقهای است. تا آن زمان، استان یزد و سایر استانهای مرکزی ایران همچنان در معرض طوفانهای گرد و غبار خواهند بود.
چشمانداز آینده و توصیههای ضروری به شهروندان
پیشبینی سازمان هواشناسی نشان میدهد که شرایط ناپایدار جوی و وزش باد شدید در استان یزد حداقل تا پایان هفته جاری ادامه خواهد داشت. بنابراین احتمال تعطیلی مجدد ادارات و مدارس در روزهای آینده (چهارشنبه و پنجشنبه) نیز وجود دارد. مدیرکل مدیریت بحران استان یزد اعلام کرده است که وضعیت هوا به صورت ساعتی پایش میشود و در صورت لزوم، اطلاعیههای جدید صادر خواهد شد. شهروندان اخبار را از منابع رسمی (صداوسیما، خبرگزاری ایرنا و سایت استانداری یزد) پیگیری کنند.
- به شهروندان ساکن در شهرستانهای آلوده توصیه میشود: از تردد غیرضروری در فضای باز خودداری کنند. در صورت خروج حتمی، حتماً از ماسک N95 و عینک محافظ استفاده کنند. درهای منزل را بسته نگه دارند و در صورت امکان، از دستگاه تصفیه هوا با فیلتر HEPA استفاده کنند. از انجام فعالیتهای ورزشی در فضای باز جداً خودداری کنند. بیماران تنفسی و قلبی داروهای خود را به همراه داشته باشند و در صورت تشدید علائم، فوراً به پزشک مراجعه کنند.
- به رانندگان نیز توصیه میشود: با سرعت مطمئنه حرکت کنند و از سبقت غیرمجاز خودداری کنند. چراغهای خودرو را روشن نگه دارند. تهویه مطبوع خودرو را روی حالت چرخش داخلی (Recirculation) تنظیم کنند تا هوای آلوده وارد کابین نشود. از توقف در کنار جاده (به ویژه در مناطق بیابانی) خودداری کنند. در صورت کاهش شدید دید افقی، خودرو را در یک جایگاه امن (نه شانه خاکی جاده) متوقف کرده و صبر کنند تا وضعیت بهبود یابد. سلامت مردم خط قرمز است و اقدامات پیشگیرانه (مانند تعطیلی ادارات) یک ضرورت است، نه یک امتیاز.