آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
شهرداری تهران نرخهای جدید طرح ترافیک و محدوده کنترل آلودگی هوا برای سال ۱۴۰۵ را اعلام کرد. بر این اساس، هزینه ورود به محدوده طرح ترافیک نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. بر اساس نرخهای اعلام شده، هزینه رزرو روزانه طرح ترافیک برای خودروهایی که دارای معاینه فنی برتر هستند، ۲۷۸ هزار و ۴۰۰ تومان تعیین شده است. خودروهایی که معاینه فنی عادی (معمولی) دارند، باید برای هر روز تردد در محدوده طرح ترافیک، مبلغ ۳۴۸ هزار تومان پرداخت کنند. این نرخ نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است.
جریمه ورود به محدوده طرح ترافیک بدون رزرو قبلی (ورود غیرمجاز) نیز ۵۲۲ هزار تومان تعیین شده است. این جریمه برای خودروهایی است که بدون تهیه طرح ترافیک روزانه وارد محدوده شوند. شهرداری تهران برای تشویق به استفاده از خودروهای پاک، تخفیفهای ویژهای در نظر گرفته است. خودروهای تمام برقی (الکتریک) مشمول ۹۵ درصد تخفیف در هزینه طرح ترافیک هستند. خودروهای هیبرید (برقی-بنزینی) نیز از ۹۰ درصد تخفیف بهرهمند میشوند. ساکنان محدوده طرح ترافیک نیز شرایط ویژهای دارند. آنان میتوانند پس از ثبت مشخصات واحد مسکونی خود، روزانه یک تردد رایگان قبل از ساعت ۹ صبح و پس از ساعت ۱۶ بعدازظهر داشته باشند. همچنین تردد بین ساعات ۹ تا ۱۶ برای ساکنان با ۵۰ درصد تخفیف محاسبه میشود.
خودروهای دارای پلاک تهران در هر فصل (سه ماه) ۲۰ روز سهمیه تردد رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا (بدون نیاز به پرداخت هزینه) دارند. این سهمیه برای خودروهای با پلاک شهرستان (غیرتهران) ۱۵ روز در هر فصل تعیین شده است. کارشناسان معتقدند افزایش نرخ طرح ترافیک با هدف کاهش ترافیک و تشویق شهروندان به استفاده از حمل و نقل عمومی و خودروهای پاک طراحی شده است. با این حال، برخی نگران تأثیر این افزایش بر هزینههای زندگی شهروندان تهرانی هستند.
تحلیل نرخهای جدید و مقایسه با سال گذشته
نرخهای اعلام شده برای سال ۱۴۰۵ نشان از افزایش قابل توجه هزینه ورود به محدوده طرح ترافیک نسبت به سال گذشته دارد. در سال ۱۴۰۴، هزینه رزرو روزانه برای خودروهای دارای معاینه فنی برتر حدود ۲۳۰ هزار تومان بود که اکنون به ۲۷۸ هزار و ۴۰۰ تومان رسیده است (افزایش حدود ۲۱ درصدی). برای خودروهای با معاینه فنی عادی، این نرخ از حدود ۲۹۰ هزار تومان در سال قبل به ۳۴۸ هزار تومان در سال جاری افزایش یافته است (افزایش حدود ۲۰ درصدی). جریمه ورود بدون رزرو نیز از حدود ۴۳۵ هزار تومان به ۵۲۲ هزار تومان رسیده است (افزایش ۲۰ درصدی).
یکی از نکات قابل توجه در نرخهای امسال، اختلاف قیمت میان خودروهای دارای معاینه فنی برتر و عادی است. خودروهایی که معاینه فنی برتر دریافت میکنند (معمولاً خودروهای جدیدتر با استاندارد آلایندگی یورو ۴ و بالاتر) حدود ۷۰ هزار تومان کمتر از خودروهای با معاینه فنی عادی پرداخت میکنند. این اختلاف قیمت، یک مشوق اقتصادی قوی برای مالکان خودروهای فرسوده است تا نسبت به تعویض خودرو یا ارتقای سیستم کاتالیست و کاهش آلایندگی اقدام کنند. همچنین افزایش ۲۰ درصدی جریمه ورود بدون رزرو (به ۵۲۲ هزار تومان) بسیار قابل توجه است. این جریمه اکنون بیش از ۱.۵ برابر هزینه رزرو روزانه برای خودروهای با معاینه عادی است. هدف از این جریمه سنگین، جلوگیری از ورود غیرمجاز به محدوده و اجبار رانندگان به رزرو قانونی طرح ترافیک است. این سیاست در سالهای گذشته موفق بوده و تعداد خودروهای متخلف را کاهش داده است.
تخفیفهای ویژه برای خودروهای پاک و برقی
شهرداری تهران با در نظر گرفتن تخفیفهای بسیار بالا (۹۵ درصد برای خودروهای برقی و ۹۰ درصد برای خودروهای هیبرید)، قصد دارد به سرعت ناوگان حمل و نقل شهری را به سمت خودروهای پاک سوق دهد. خودروهای برقی عملاً با پرداخت تنها ۵ درصد هزینه طرح ترافیک (حدود ۱۷ هزار و ۴۰۰ تومان در روز برای خودرو با معاینه عادی و ۱۳ هزار و ۹۰۰ تومان برای معاینه برتر) میتوانند تردد کنند. این یک مشوق بسیار قوی است. خودروهای هیبرید (مانند تویوتا پریوس، کیا نیرو، هیوندای آیونیک و...) نیز با پرداخت تنها ۱۰ درصد هزینه (حدود ۳۴ هزار و ۸۰۰ تومان در روز برای خودروهای با معاینه عادی و ۲۷ هزار و ۸۰۰ تومان برای خودروهای با معاینه برتر) میتوانند تردد کنند. این تخفیفها، هزینه تردد در مرکز شهر را برای مالکان خودروهای پاک به شدت کاهش میدهد و میتواند انگیزه بالایی برای خرید این خودروها ایجاد کند.
با این حال، تعداد خودروهای تمام برقی در تهران هنوز بسیار محدود است (احتمالاً کمتر از چند هزار دستگاه). زیرساخت شارژ خودروهای برقی (ایستگاههای شارژ سریع و نیمه سریع) نیز هنوز به اندازه کافی توسعه نیافته است. بنابراین، تأثیر کوتاهمدت این تخفیف بر کاهش ترافیک و آلودگی هوا ناچیز خواهد بود، اما در بلندمدت (۵ تا ۱۰ سال آینده) میتواند بسیار مؤثر باشد. شهرداری باید همزمان با اعمال تخفیف، تعداد ایستگاههای شارژ را افزایش دهد و خودروهای برقی را به ناوگان تاکسیرانی و حمل و نقل عمومی وارد کند.
سهمیه رایگان و شرایط ویژه برای ساکنان محدوده
یکی از مهمترین بخشهای این مصوبه، مربوط به ساکنان محدوده طرح ترافیک است. شهرداری برای ساکنان (افرادی که ملک مسکونی آنها در محدوده طرح ترافیک قرار دارد) شرایط ویژهای در نظر گرفته است. آنان میتوانند با ثبت مشخصات واحد مسکونی خود در سامانه شهروندی شهرداری، روزانه یک تردد رایگان قبل از ساعت ۹ صبح و پس از ساعت ۱۶ بعدازظهر داشته باشند. این یعنی ساکنان میتوانند برای خروج از منزل در صبح یا ورود به منزل در عصر، بدون پرداخت هیچ هزینهای از محدوده خارج یا وارد شوند.
همچنین تردد ساکنان در ساعات اوج ترافیک (۹ صبح تا ۱۶ بعدازظهر) با ۵۰ درصد تخفیف محاسبه میشود. یعنی ساکنی که مجبور است در میانه روز (مثلاً برای انجام کار اداری) تردد کند، تنها ۵۰ درصد هزینه عادی (حدود ۱۷۴ هزار تومان برای خودرو با معاینه عادی) را پرداخت خواهد کرد. این تخفیف، فشار مالی را بر ساکنان محدوده که چارهای جز تردد در محدوده ندارند، کاهش میدهد. علاوه بر تخفیف ساکنان، شهرداری برای همه شهروندان (اعم از ساکن و غیرساکن) سهمیه رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا در نظر گرفته است. خودروهای با پلاک تهران، هر فصل ۲۰ روز تردد رایگان دارند و خودروهای با پلاک شهرستان، ۱۵ روز تردد رایگان. این سهمیه برای سفرهای ضروری و گاه به گاه (مانند مراجعه به پزشک، ادارات دولتی و...) در نظر گرفته شده است و نیاز به خرید طرح ترافیک روزانه را برای بسیاری از شهروندان کاهش میدهد.
تأثیر افزایش نرخ بر ترافیک و آلودگی هوا
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که افزایش نرخ طرح ترافیک، تأثیر مستقیم و فوری بر کاهش حجم ترافیک در محدوده مرکزی تهران دارد. هر زمان که نرخ افزایش یافته، تعداد خودروهای ورودی به محدوده کاهش یافته است. دلیل آن ساده است: هزینه ۳۴۸ هزار تومانی در روز، برای بسیاری از شهروندان غیراقتصادی است و آنها را مجبور میکند تا به جای استفاده از خودروی شخصی، از حمل و نقل عمومی (مترو، اتوبوس، بیآرتی) استفاده کنند. پیشبینی میشود امسال نیز شاهد کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی تردد خودروهای شخصی در محدوده طرح ترافیک باشیم.
کاهش ترافیک، به طور مستقیم به کاهش آلودگی هوا کمک میکند. خودروها در ترافیک سنگین، بیشترین میزان سوخت را مصرف میکنند و بیشترین آلاینده (مونوکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن، ذرات معلق) را تولید میکنند. با کاهش تعداد خودروها و روانتر شدن ترافیک، میزان مصرف سوخت و انتشار آلایندهها کاهش مییابد. همچنین با کاهش تردد خودروهای فرسوده (که معمولاً معاینه فنی عادی یا نامعتبر دارند)، کیفیت هوا بهبود بیشتری خواهد یافت. با این حال، برخی کارشناسان هشدار میدهند که افزایش بیش از حد نرخ طرح ترافیک میتواند منجر به «تغییر مسیر ترافیک» به مناطق اطراف محدوده شود. رانندگانی که نمیخواهند هزینه بالا بپردازند، از خیابانهای اطراف محدوده (مانند خیابان کارگر، خیابان انقلاب، خیابان شریعتی) استفاده میکنند و ترافیک این مناطق را سنگینتر میکنند. بنابراین، شهرداری باید همزمان با افزایش نرخ طرح ترافیک، کیفیت و ظرفیت حمل و نقل عمومی در این مناطق را نیز افزایش دهد.
توصیههای عملی به شهروندان برای کاهش هزینهها
شهروندان تهرانی برای کاهش هزینههای تردد خود در محدوده طرح ترافیک، میتوانند راهکارهای زیر را دنبال کنند:
- اول: از خودروهای پاک (برقی یا هیبرید) استفاده کنید. با تخفیف ۹۰ تا ۹۵ درصدی، هزینه تردد روزانه شما به کمتر از ۳۵ هزار تومان کاهش مییابد. خرید یک خودروی هیبرید دست دوم ممکن است در کوتاهمدت هزینه اولیه بالایی داشته باشد، اما در بلندمدت (۳ تا ۵ سال) از نظر هزینه سوخت و طرح ترافیک صرفه اقتصادی دارد.
- دوم: از سهمیه رایگان (۲۰ روز در فصل برای پلاک تهران و ۱۵ روز برای پلاک شهرستان) استفاده کنید. سفرهای خود را برنامهریزی کنید تا از این سهمیه بهینه استفاده کنید. برای مثال، اگر در یک ماه مجبور به ۸ بار تردد در محدوده هستید، سعی کنید همه آنها را در قالب سهمیه رایگان انجام دهید. میتوانید سهمیه رایگان را به صورت روزانه و پلکانی (هر روز یک بار) یا متمرکز (چند روز پشت سر هم) استفاده کنید. هیچ محدودیتی از این بابت وجود ندارد.
- سوم: از حمل و نقل عمومی استفاده کنید. هزینه یک سفر رفت و برگشت با مترو یا اتوبوس حداکثر ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان است، در حالی که هزینه طرح ترافیک روزانه حدود ۳۵۰ هزار تومان است. اگر خودروی خود را در حاشیه محدوده (مثلاً در پارکینگهای خط ۱ مترو در میدان آزادی، تئاتر شهر، یا پارکینگهای اطراف ایستگاههای مترو) پارک کنید و با مترو وارد محدوده شوید، هم در هزینه طرح ترافیک صرفهجویی میکنید و هم از استرس رانندگی در ترافیک سنگین رها میشوید.
- چهارم: اگر ساکن محدوده هستید، حتماً مشخصات واحد مسکونی خود را در سامانه شهروندی ثبت کنید تا از تخفیف ساکنان بهرهمند شوید. فراموش نکنید که تردد رایگان فقط قبل از ساعت ۹ و پس از ساعت ۱۶ مجاز است. پنجم: خودروی خود را به معاینه فنی برتر برسانید. اگر خودروی شما استاندارد یورو ۴ یا بالاتر دارد و آلایندگی آن پایین است، میتوانید معاینه فنی برتر دریافت کنید و هزینه تردد خود را حدود ۷۰ هزار تومان در روز کاهش دهید (۲۷۸ هزار تومان به جای ۳۴۸ هزار تومان).