آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
جواد لگزیان - کتابفروشی جهاد دانشگاهی مشهد به مناسبت «روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی» نشست «بیابانزایی در ایران؛ از بحران تا احیا» را با حضور کامران داوری و مرتضی اکبری برگزار میکند. یکشنبه، ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ ساعت: ۱۸:۰۰ در نشست «بیابانزایی در ایران؛ از بحران تا احیا» کامران داوری (عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب دانشگاه فردوسی مشهد) درباره زیست اجتماعی در بیآبان و مرتضی اکبری (عضو هیئت علمی گروه مدیریت و کنترل بیابان دانشگاه فردوسی مشهد) درباره چشمانداز آینده سخن خواهند گفت. دبیر این نشست سرکار خانم رویا رخناره (دانشآموخته مدیریت و کنترل بیابان) است. علاقهمندان میتوانند برای شرکت در این جلسه به آدرس مشهد، میدان آزادی (فلکه پارک)، ضلع دانشگاه فردوسی، کتابفروشی جهاد دانشگاهی مشهد مراجعه فرمایند.
تحلیل بحران بیابانزایی در ایران و اهمیت روز جهانی مقابله با آن
بیابانزایی، به معنای تخریب اراضی در مناطق خشک، نیمهخشک و خشک نیمهمرطوب به دلیل عوامل اقلیمی و فعالیتهای انسانی است. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (واقع در کمربند خشک و نیمهخشک جهان)، یکی از کشورهای به شدت درگیر با این پدیده است. بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۸۰ درصد از مساحت کشور (بیش از ۱۳۰ میلیون هکتار) در مناطق خشک و نیمهخشک قرار دارد و سالانه حدود ۱ میلیون هکتار به اراضی بیابانی افزوده میشود. استانهای خراسان رضوی، یزد، اصفهان، سیستان و بلوچستان، کرمان و سمنان جزو مناطق بحرانی هستند. علل بیابانزایی در ایران دو دسته است:
- علل طبیعی و علل انسانی. علل طبیعی شامل کاهش بارندگی (خشکسالیهای پیاپی)، وزش بادهای شدید (بادهای ۱۲۰ روزه سیستان)، فرسایش بادی و آبی، و شوری طبیعی خاک است.
- علل انسانی اما بسیار مهمتر و جدیتر هستند: برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی (برای کشاورزی و صنعت)، تغییر کاربری اراضی (تخریب مراتع و جنگلها برای تبدیل به زمین کشاورزی یا مسکونی)، چرای بیرویه دام (باعث تخریب پوشش گیاهی)، کشاورزی ناپایدار (کشت محصولات پرآببر در مناطق خشک)، و ساخت و سازهای غیرمجاز در حاشیه کویرها. این عوامل دست به دست هم دادهاند تا ایران به یکی از کانونهای بحران بیابانزایی در جهان تبدیل شود.
روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی (۱۷ ژوئن / ۲۷ خرداد) توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۴ (۱۳۷۳) و همزمان با تصویب کنوانسیون مقابله با بیابانزایی (UNCCD) نامگذاری شد. شعار امسال (۲۰۲۶) «احیای اراضی، تابآوری بیشتر» (Land Restoration, More Resilience) است. هدف این روز، آگاهیبخشی به افکار عمومی در مورد خطرات بیابانزایی و ترویج راهکارهای پایدار برای احیای اراضی تخریب شده است. برگزاری نشستهایی مانند این رویداد در مشهد، گامی مهم در جهت تحقق همین هدف است.
معرفی سخنرانان و موضوعات تخصصی نشست
نشست «بیابانزایی در ایران؛ از بحران تا احیا» با حضور دو تن از برجستهترین متخصصان حوزه آب و بیابان در ایران برگزار میشود.:
- «کامران داوری» عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب دانشگاه فردوسی مشهد و مدیر قطب علمی مدیریت خشکسالی و بازیابی آبهای زیرزمینی است. او در این نشست درباره «زیست اجتماعی در بیآبی» سخنرانی خواهد کرد. این موضوع به بررسی تأثیر کمبود آب بر زندگی اجتماعی و اقتصادی جوامع محلی (به ویژه در مناطق روستایی و عشایری) میپردازد. داوری معتقد است که خشکسالی و کمبود آب، نه تنها یک بحران طبیعی، بلکه یک بحران انسانی و اجتماعی است که منجر به مهاجرت روستاییان، افزایش فقر، و تشدید تعارضات بر سر منابع آب میشود. راهکارهای او شامل مدیریت مشارکتی منابع آب، تغییر الگوی کشت، و توسعه کسب و کارهای جایگزین برای جوامع آسیب دیده است.
- «مرتضی اکبری» عضو هیئت علمی گروه مدیریت و کنترل بیابان دانشگاه فردوسی مشهد و مدیر گروه پژوهشی بیابان زایی و احیا است. تخصص اصلی او در زمینه احیای اراضی تخریب شده و بیابانزدایی (بیابانزدایی) است. او در این نشست درباره «چشمانداز آینده» بیابانزایی در ایران صحبت خواهد کرد. اکبری با بررسی روندهای فعلی (تداوم خشکسالی، برداشت بیرویه آب، تغییر اقلیم) و سناریوهای مختلف (خوشبینانه، بدبینانه، و واقعبینانه)، پیشبینی میکند که وضعیت بیابانزایی در ایران در ۲۰ سال آینده چگونه خواهد بود. او معتقد است که اگر اقدامات فوری و جدی (مانند مقابله با فرونشست زمین، ممنوعیت کشت محصولات پرآببر، و احیای پوشش گیاهی) انجام نشود، بحران بیابانزایی در ایران به یک فاجعه ملی و منطقهای تبدیل خواهد شد.
- «رویا رخناره» دبیر این نشست، دانشآموخته رشته مدیریت و کنترل بیابان از دانشگاه فردوسی مشهد است. او به عنوان یک پژوهشگر، نقش مهمی در برقراری ارتباط بین نسل قدیم (اساتید باسابقه) و نسل جدید (دانشجویان و علاقهمندان) ایفا میکند. او به خوبی میتواند بحث را مدیریت کند و سوالات حاضران را به صورت شفاف به اساتید منتقل کند.
اهمیت رویدادهای علمی عمومی در بحران زیستمحیطی
برگزاری نشستهای علمی عمومی مانند رویداد «بیابانزایی در ایران؛ از بحران تا احیا» در شرایط کنونی ایران ضرورتی حیاتی دارد. چرا؟
- اولاً، «افزایش آگاهی عمومی»: بسیاری از مردم از شدت بحران بیابانزایی و ارتباط آن با زندگی روزمره خود (کاهش کیفیت هوا، افزایش طوفانهای گرد و غبار، خشک شدن رودخانهها و قناتها، کاهش محصولات کشاورزی، و افزایش قیمت مواد غذایی) بیخبرند. این نشستها به زبان ساده و غیرتخصصی، این مفاهیم پیچیده را به مردم منتقل میکنند.
- ثانیاً، «ترویج راهکارهای عملی»: نشستهای علمی به جای القای احساس ناامیدی و یأس، راهکارهای امیدوارکننده و عملی را به مردم و مسئولان ارائه میدهند. شرکت کنندگان با الگوهای موفق داخلی و بینالمللی احیای اراضی آشنا میشوند و میتوانند در سطح محلی آنها را اجرا کنند.
- ثالثاً، «فشار بر سیاستگذاران و مسئولان»: وقتی صدای واحد و مستدل دانشگاهیان (اساتید و پژوهشگران) با حضور گسترده مردم همراه شود، مسئولان را مجبور میکند که به جای اولویت دادن به منافع کوتاهمدت اقتصادی (مانند کشت محصولات پرآببر صادراتی) به پایداری بلندمدت منابع آب و خاک توجه کنند. هر چه نشستهای بیشتری برگزار شود و صداها بلندتر شود، شانس تصویب قوانین سختگیرانهتر برای جلوگیری از تخریب محیط زیست بیشتر میشود.
در نهایت، به همه علاقهمندان به محیط زیست و منابع طبیعی توصیه میشود که حتماً در این نشست شرکت کنند. ورود رایگان است و فرصت پرسش و پاسخ با دو تن از برجستهترین متخصصان کشور وجود دارد. یکشنبه ۲۴ خرداد، ساعت ۱۸، کتابفروشی جهاد دانشگاهی مشهد. با هم برای احیای ایران تلاش کنیم.