آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از اختصاص قطعی سهمیه ویژه به داوطلبان آسیبدیده جنگ اخیر در کنکور سراسری ۱۴۰۵ خبر داد. این تصمیم در راستای حمایت از قشرهای آسیبپذیر جامعه در بحرانهای ملی اتخاذ شده است. حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، با اعلام این خبر گفت: داوطلبانی که در جریان حملات اخیر (اسفند ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) دچار آسیبهای جسمی، روانی یا مالی شدهاند، میتوانند از سهمیه ویژه کنکور استفاده کنند. هنوز جزئیات دقیق این سهمیه (از جمله درصد تأثیر، تعداد سهمیههای تخصیصی و شرایط دقیق احراز) اعلام نشده است، اما وزیر علوم تأکید کرده که مراحل اجرایی و تعیین مرجع صدور گواهی (معتبر) در حال تدوین است.
این سهمیه احتمالاً شامل سه گروه خواهد بود: جانباختگان جنگ (خواهر، برادر، پدر یا مادر)، مجروحان و مصدومان شیمیایی، و افراد آواره و بیخانمان شده. همچنین ممکن است به فرزندان شهدای جنگ نیز سهمیه تعلق گیرد. کنکور سراسری ۱۴۰۵ در روزهای ۲۹ و ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ برگزار میشود. داوطلبانی که مشمول این سهمیه هستند، باید مدارک خود را تا ۱۰ روز قبل از آزمون (حداکثر ۱۹ مرداد) به سازمان سنجش تحویل دهند. مرجع صدور گواهی احتمالاً بنیاد شهید و امور ایثارگران (برای جانباختگان و مجروحان)، سازمان بهزیستی (برای آوارگان و بیخانمانها)، و وزارت بهداشت (برای مصدومان شیمیایی) خواهد بود. داوطلبان باید از هماکنون مدارک خود را آماده کنند. کارشناسان آموزشی معتقدند که اختصاص سهمیه جنگ به داوطلبان آسیبدیده، یک اقدام عادلانه و انسانی است، اما باید به گونهای اجرا شود که باعث تضییع حقوق سایر داوطلبان (که در جنگ آسیب ندیدهاند) نشود. درصد سهمیه نباید از ۵ درصد تجاوز کند. برخی نمایندگان مجلس نیز خواستار تعمیم این سهمیه به کل کشور (نه فقط مناطق جنگی) شدهاند، اما وزارت علوم تأکید کرده که سهمیه فقط به «آسیبدیدگان مستقیم جنگ» تعلق میگیرد، نه به کل ساکنان استانهای جنگی. جزئیات کامل در روزهای آینده اعلام میشود.
جزئیات سهمیه و مدارک مورد نیاز
سهمیه جنگ برای کنکور ۱۴۰۵، اولین سهمیه از این نوع پس از جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷) است. در جنگ هشت ساله، سهمیه ایثارگران (رزمندگان، جانبازان، آزادگان و خانواده شهدا) به طور گسترده به تمام داوطلبان وابسته به جنگ تعلق میگرفت. اما در جنگ اخیر (که فقط ۳ ماه طول کشید)، دولت تصمیم گرفته است فقط به «آسیبدیدگان مستقیم» سهمیه بدهد، نه به کل خانوادههای نظامیان یا ساکنان مناطق جنگی. بر اساس پیشنویس آییننامه (که هنوز نهایی نشده)، سهمیه به سه گروه تعلق میگیرد:
- گروه اول (جانباختگان): داوطلبانی که پدر، مادر، برادر یا خواهرشان در جنگ کشته شده باشد. مدرک: گواهی شهادت از بنیاد شهید.
- گروه دوم (مجروحان و مصدومان شیمیایی): داوطلبانی که خودشان دچار قطع عضو، سوختگی شدید، ترکش خوردگی، یا آسیبهای شیمیایی (ریه، چشم، پوست) شده باشند. مدرک: گواهی جانبازی (حداقل ۲۵ درصد) از بنیاد شهید یا گواهی وزارت بهداشت.
- گروه سوم (آوارگان و بیخانمانها): داوطلبانی که منزل مسکونی آنها به طور کامل تخریب شده و یا مجبور به ترک شهر خود شدهاند. مدرک: گواهی از سازمان بهزیستی یا کمیته امداد.
درصد سهمیه هنوز اعلام نشده است، اما بر اساس سابقه سهمیههای مشابه (مانند سهمیه ایثارگران که ۲۵ درصد است)، انتظار میرود این سهمیه نیز بین ۱۰ تا ۲۵ درصد باشد. یعنی داوطلب مشمول، ۱۰ تا ۲۵ درصد نمره کمتری نسبت به نمره قبولی رشته مورد نظر نیاز دارد. همچنین احتمالاً تعداد سهمیههای تخصیصی محدود (مثلاً حداکثر ۵ درصد ظرفیت هر رشته) خواهد بود تا به سایر داوطلبان لطمه وارد نشود.
فرآیند احراز صلاحیت و مدارک لازم
داوطلبانی که معتقدند مشمول این سهمیه هستند، باید از هماکنون مدارک خود را جمعآوری کنند. فرآیند احراز صلاحیت به صورت زیر خواهد بود:
- ۱) دریافت فرم مخصوص از سایت سازمان سنجش (از ۱ مرداد ۱۴۰۵).
- ۲) تکمیل فرم و امضای تعهد مبنی بر صحت اطلاعات.
- ۳) پیوست کردن مدارک (تصویر کارت ملی، تصویر شناسنامه، و مدرک آسیبدیدگی).
- ۴) ارسال مدارک به باجه پستی سازمان سنجش (یا بارگذاری در سامانه).
- ۵) بررسی مدارک توسط کمیته سهنفره (نماینده بنیاد شهید، نماینده وزارت بهداشت، و نماینده سازمان سنجش).
- ۶) اعلام نتیجه به داوطلب (حداکثر تا ۱۵ مرداد).
نکته مهم: مدارک جعلی (خرید گواهی از بنیاد شهید یا سازمان بهزیستی) به شدت پیگرد قانونی دارد. مجازات آن از محرومیت از کنکور تا حبس تعزیری (۶ ماه تا ۲ سال) متغیر است. سازمان سنجش با استفاده از سامانههای الکترونیکی، صحت مدارک را با بانک اطلاعاتی بنیاد شهید و وزارت بهداشت تطبیق میدهد. در چند سال گذشته، موارد متعددی از جعل مدرک ایثارگری شناسایی و با متخلفان برخورد شده است.
داوطلبانی که در مناطق جنگی (مانند تهران، اصفهان، کرمانشاه، خوزستان و هرمزگان) زندگی میکنند اما شخصاً آسیب ندیدهاند، مشمول این سهمیه نمیشوند. بلکه فقط کسانی که «مستقیماً» دچار خسارت شدهاند (خانه تخریب شده، مجروح شده، یا عضوی از خانواده را از دست دادهاند) میتوانند درخواست دهند. این محدودیت برای جلوگیری از «تورم سهمیهها» و حفظ عدالت است.
تأثیر سهمیه بر سایر داوطلبان و نقدهای وارد
اختصاص سهمیه جنگ در کنکور ۱۴۰۵، با واکنشهای متفاوتی روبرو شده است. موافقان (عمدتاً نمایندگان مجلس) معتقدند که این یک اقدام انسانی و ضروری است. دانشآموزانی که در اثر جنگ دچار شوک روحی شدهاند (PTSD)، ماهها نتوانستهاند درس بخوانند و تمرکز داشته باشند. رقابت آن ها با سایر دانشآموزانی که در آرامش کامل درس خواندهاند، ناعادلانه است. سهمیه میتواند تا حدی این نابرابری را جبران کند. مخالفان (عمدتاً داوطلبان عادی و برخی کارشناسان آموزشی) نگرانند که این سهمیه باعث «تورم نمرات قبولی» و «تضییع حقوق دیگران» شود. به عنوان مثال، اگر یک رشته پزشکی در دانشگاه تهران ۱۰۰ نفر ظرفیت داشته باشد و ۱۰ نفر از طریق سهمیه جنگ وارد شوند، عملاً ۱۰ نفر از داوطلبان عادی که نمرات بالاتری از آن ۱۰ نفر دارند، از قبولی بازمیمانند. این یک «بیعدالتی جدید» ایجاد میکند.
برای رفع این نگرانی، وزارت علوم باید دو اقدام انجام دهد:
- اول، «افزایش ظرفیت پذیرش» در رشتههای پرطرفدار به اندازه تعداد سهمیههای تخصیص یافته. به عنوان مثال، اگر ۲۰۰ نفر سهمیه جنگ در رشته پزشکی داشته باشیم، ظرفیت این رشته را ۲۰۰ نفر افزایش دهیم تا به داوطلبان عادی لطمه نخورد.
- دوم، «محدود کردن سهمیه به مناطق جنگی خاص» (مثلاً فقط شهرهایی که بمباران شدهاند) و «کاهش درصد سهمیه» (مثلاً از ۲۵ درصد به ۱۰ درصد). اگر این اقدامات انجام شود، میتوان بین حمایت از آسیبدیدگان و حفظ عدالت برای دیگران تعادل برقرار کرد.
مقایسه با سهمیههای مشابه در سایر کشورها
در سطح بینالمللی، اختصاص سهمیه به قربانیان جنگ و بلایای طبیعی در کنکور دانشگاهها سابقه دارد. به عنوان مثال، در ایالات متحده، مصوبه «GI Bill» به سربازان بازگشته از جنگ (و خانواده آنان) برای تحصیل رایگان در دانشگاههای دولتی سهمیه ویژه میدهد. در افغانستان، سهمیه ۲۰ درصدی به خانواده شهدای جنگ (جنگ با طالبان) تعلق میگیرد. در فلسطین اشغالی، سهمیه ۱۵ درصدی به خانواده شهدای انتفاضه (شهروندانی که توسط ارتش اسرائیل کشته شدهاند) تعلق میگیرد.
اما تفاوت مهم ایران با این کشورها در «مدت زمان جنگ» است. جنگ آمریکا در عراق و افغانستان یک دهه طول کشید و هزاران سرباز در آن شرکت داشتند. جنگ ایران و اسرائیل فقط ۳ ماه طول کشید و تلفات انسانی آن (بر اساس آمار رسمی) حدود 3500 نفر بود. بنابراین، تعداد مشمولان سهمیه جنگ در ایران بسیار محدودتر از سایر کشورهاست (احتمالاً کمتر از ۵۰۰۰ نفر). این بدان معناست که تأثیر این سهمیه بر سایر داوطلبان ناچیز خواهد بود (کمتر از ۱ درصد ظرفیت پذیرش). همچنین در کشورهای اروپایی (مانند آلمان و فرانسه) و کانادا، سهمیه قربانیان جنگ و پناهندگان وجود دارد. به عنوان مثال، پناهندگان جنگی سوری در آلمان میتوانند بدون شرکت در آزمون ورودی (کنکور) در دانشگاههای دولتی ثبتنام کنند (البته با رعایت محدودیت ظرفیت). ایران نیز میتواند از این تجربیات استفاده کند و سهمیه خود را به صورت «پذیرش بدون کنکور» (بر اساس معدل) برای داوطلبان آسیبدیده طراحی کند.
چشمانداز آینده و مراحل اجرایی
مراحل اجرایی این سهمیه به شرح زیر پیشبینی میشود:
- اواخر خرداد: تصویب نهایی آییننامه توسط هیأت وزیران (با اصلاحات احتمالی).
- اوایل تیر: اعلام جزئیات (درصد سهمیه، مدارک، مرجع صدور گواهی) توسط سازمان سنجش.
- مرداد: دریافت مدارک از داوطلبان (حداکثر تا ۱۹ مرداد).
- اواخر مرداد: برگزاری کنکور سراسری ۱۴۰۵ (۲۹ و ۳۰ مرداد).
- شهریور: اعلام نتایج اولیه (با احتساب سهمیه).
- مهر: ثبتنام نهایی پذیرفتهشدگان در دانشگاهها.
به داوطلبانی که احتمال میدهند مشمول این سهمیه شوند، توصیه میشود:
- از هماکنون مدارک خود را (به ویژه گواهی بنیاد شهید یا وزارت بهداشت) دریافت کنند.
- در صورت نداشتن مدرک رسمی (مثلاً خانه تخریب شده اما هنوز گواهی سازمان بهزیستی صادر نشده)، هر چه سریعتر به ادارات مربوطه مراجعه کنند.
- در فرم ثبتنام کنکور (که تیرماه منتشر میشود)، گزینه «مشمول سهمیه جنگ» را انتخاب کرده و کد مربوطه را وارد کنند.
- در روزهای منتهی به آزمون، سایت سازمان سنجش را به طور مرتب رصد کنند.
اگر به هر دلیلی داوطلبی مدارک خود را تا موعد مقرر تحویل ندهد، نمیتواند از سهمیه استفاده کند و فقط به عنوان داوطلب عادی در آزمون شرکت خواهد کرد. بنابراین، سرعت عمل بسیار مهم است. همچنین در صورت اعتراض به رد صلاحیت (کمیته احراز تشخیص دهد که آسیب داوطلب به اندازه کافی جدی نیست)، داوطلب میتواند ظرف ۱۰ روز پس از اعلام نتیجه، درخواست تجدیدنظر دهد. پرونده او دوباره در کمیته عالی (متشکل از معاون وزیر علوم و رئیس سازمان سنجش) بررسی خواهد شد.