آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سفارت روسیه در تهران روز چهارشنبه ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ از سرقت اموال کلیسای ارتدوکس روسیه در تهران خبر داد. این کلیسا با نام «سنت نیکولای» یکی از قدیمیترین عبادتگاههای مسیحی در ایران است. این سفارتخانه با انتشار مطلبی در کانال تلگرامی خود اعلام کرد که سرقت از این کلیسا امروز (۲۰ خرداد) رخ داده است. کلیسای سنت نیکولای تنها کلیسای ارتدوکس روسی در پایتخت ایران محسوب میشود. بر اساس بیانیه سفارت روسیه، این کلیسا از جنگ جهانی دوم، جنگ ایران و عراق، تجاوزهای اخیر آمریکا و اسرائیل در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ و بسیاری از دورانهای دشوار دیگر عبور کرده و همواره از تعرض مصون مانده است.
سفارت روسیه با اشاره به پیشینه این کلیسا تأکید کرده است که این مکان مذهبی تنها در نتیجه حمله آمریکا به محوطه سفارت سابق ایالات متحده در نزدیکی آن، دچار خساراتی شده بود. این بیانیه تصریح کرده است که مصون ماندن کلیسا در برابر تعرض در طول دهههای متمادی، «نشاندهنده احترامی است که در ایران نسبت به مسیحیت وجود دارد.» سفارت روسیه در بیانیه خود از سارقان خواسته است که شمایلها و اشیای مقدس ربوده شده را به کلیسا بازگردانند. هنوز جزئیات دقیقی از اموال به سرقت رفته و ارزش آنها منتشر نشده است.
کلیسای سنت نیکولای در منطقهای از تهران واقع شده که پیش از این نیز شاهد رویدادهای تاریخی مهمی بوده است. نزدیکی این کلیسا به محوطه سفارت سابق آمریکا، آن را به یکی از نقاط نمادین در تاریخ معاصر ایران تبدیل کرده است. این حادثه در حالی رخ میدهد که روابط ایران و روسیه در سالهای اخیر به سطح راهبردی ارتقا یافته و همکاریهای نظامی و اقتصادی گستردهای میان دو کشور شکل گرفته است. انتظار میرود مقامات ایرانی با حساسیت ویژه به این پرونده رسیدگی کنند.
کلیسای سنت نیکولای؛ تاریخچه و اهمیت آن
کلیسای سنت نیکولای (Saint Nicholas Orthodox Church) یکی از قدیمیترین و مهمترین عبادتگاههای مسیحی ارتدوکس در ایران است. این کلیسا در منطقه خیابان فردوسی تهران (نزدیک به سفارت سابق ایالات متحده) واقع شده و قدمت آن به دوران قاجار بازمیگردد. این کلیسا عمدتاً محل عبادت جامعه روسهای ساکن تهران و همچنین ارمنیهای ارتدوکس (که با کلیسای ارمنی-رسولی تفاوت دارند) بوده است. اهمیت این کلیسا فراتر از یک مکان عبادت معمولی است. این کلیسا نماد حضور تاریخی روسیه در ایران (از دوران تزاری) است. در دوران جنگ جهانی دوم، این کلیسا محلی برای تجمع و عبادت سربازان روسی بود که در ایران مستقر بودند. در دوران جنگ ایران و عراق نیز، این کلیسا در منطقهای بود که گاهی در تیررس حملات موشکی قرار داشت، اما خوشبختانه آسیب جدی ندید. مصون ماندن این کلیسا در برابر تعرض، همانطور که سفارت روسیه تأکید کرده، نشاندهنده احترام ایرانیان به اماکن مذهبی اقلیتهای دینی است.
با این حال، این کلیسا در جریان حمله هوایی آمریکا به محوطه سفارت سابق ایالات متحده (که در نزدیکی آن قرار دارد) در حملات سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، دچار خساراتی شد (نظیر شکستن شیشهها و ترک خوردگی دیوارها). اما اکنون، برای اولین بار، این کلیسا هدف سرقت مستقیم قرار گرفته است. این حادثه یک زنگ خطر برای امنیت اماکن مذهبی اقلیتها دینی در ایران است.
واکنش سفارت روسیه؛ دیپلماسی عمومی یا هشدار سیاسی؟
سفارت روسیه در تهران با انتشار بیانیهای در کانال تلگرامی خود (که یک رسانه رسمی و مورد تأیید دولت روسیه است)، خبر این سرقت را به طور عمومی اعلام کرد. این روش، فراتر از یک اطلاعرسانی معمولی است. سفارتخانهها معمولاً چنین حوادثی را از طریق کانالهای دیپلماتیک (مثلاً یادداشت به وزارت امور خارجه کشور میزبان) پیگیری میکنند، نه از طریق اطلاعیه عمومی در شبکههای اجتماعی. با انتشار این بیانیه، سفارت روسیه در واقع یک «دیپلماسی عمومی» را به کار گرفته است. هدف از این کار، جلب توجه افکار عمومی (چه در ایران و چه در روسیه) به این حادثه و تحت فشار قرار دادن مقامات ایرانی برای رسیدگی سریع و جدی به پرونده است. روسیه میخواهد نشان دهد که امنیت شهروندان و اماکن مرتبط با این کشور در ایران برایش اهمیت بالایی دارد.
از سوی دیگر، این بیانیه حاوی یک «هشدار ظریف سیاسی» نیز هست. سفارت روسیه با اشاره به اینکه کلیسا از جنگ جهانی دوم، جنگ ایران و عراق و حملات آمریکا و اسرائیل عبور کرده و مصون مانده، عملاً میگوید: «این اولین بار است که چنین حادثهای رخ میدهد و این نشان از کاهش امنیت در تهران دارد.» این یک اتهام غیرمستقیم به نهادهای انتظامی و امنیتی ایران است. مقامات ایرانی باید با حساسیت به این موضوع رسیدگی کرده و هر چه سریعتر سارقان را شناسایی و دستگیر کنند تا به روسها اثبات کنند که امنیت در پایتخت برقرار است.
ماهیت اموال سرقت شده و ارزش آن ها
اگرچه جزئیات دقیق اموال به سرقت رفته هنوز منتشر نشده است، اما بر اساس ماهیت کلیساهای ارتدوکس، میتوان حدس زد که چه اشیایی به سرقت رفته است. مهمترین بخش، شمایلها (Icons) هستند. شمایلها تصاویر مذهبی از مسیح، مریم مقدس و قدیسان هستند که در کلیساهای ارتدوکس جایگاه بسیار بالایی دارند. برخی از شمایلهای موجود در کلیسای سنت نیکولای ممکن است قدمتی بیش از ۱۰۰ سال داشته باشند و از نظر تاریخی و هنری ارزشمند باشند. علاوه بر شمایل، اشیای مذهبی دیگری مانند صلیبهای مزین به سنگهای قیمتی، جامهای عشای ربانی (Chalice)، انجیلهای دستنویس قدیمی، شمعدانهای طلایی و نقرهای، و ظروف مربوط به برگزاری مراسم مذهبی ممکن است به سرقت رفته باشند. ارزش مادی این اشیاء (اگر طلا و نقره باشند) قابل توجه است، اما ارزش معنوی و تاریخی آنها بسیار بیشتر است. بازگرداندن این اشیاء به کلیسا برای جامعه ارتدوکس روس و ارامنه از اهمیت بالایی برخوردار است. سفارت روسیه در بیانیه خود مستقیماً خطاب به سارقان گفته است «اشیای مقدس ربوده شده را به کلیسا بازگردانید». این جمله نشان میدهد که سفارت احتمالاً از طریق منابع اطلاعاتی خود، ردپایی از سارقان دارد و میخواهد با این تهدید غیرمستقیم (یا درخواست عفو مشروط)، آنها را به بازگرداندن اموال ترغیب کند. در غیر این صورت، اگر سارقان دستگیر شوند، با مجازات سنگینی (به دلیل سرقت از مکان مذهبی و سرقت اموال تاریخی-فرهنگی) مواجه خواهند شد.
واکنش احتمالی پلیس و نهادهای امنیتی ایران
با توجه به حساسیت این پرونده (سرقت از یک کلیسای روسی در تهران، آن هم در شرایطی که روابط ایران و روسیه در بالاترین سطح است)، واکنش پلیس و نهادهای امنیتی قطعاً سریع و قاطع خواهد بود. چند اقدام محتمل است:
- اول، تشکیل تیم ویژه در پلیس آگاهی تهران. با توجه به ارزش بالای اموال سرقت شده، احتمالاً این پرونده به «پلیس آگاهی تهرآن» (که مسئول رسیدگی به جرائم مهم است) ارجاع داده میشود. کارآگاهان مجرب با بررسی صحنه جرم، فیلم دوربینهای مداربسته (در صورت وجود) و مصاحبه با شاهدان (نگهبانان، روحانیون کلیسا، ساکنان اطراف) سعی در شناسایی سارقان خواهند داشت.
- دوم، هماهنگی با وزارت امور خارجه. از آنجا که این حادثه ابعاد بینالمللی دارد، پلیس با هماهنگی وزارت امور خارجه اقدام خواهد کرد. وزارت خارجه موظف است گزارش دقیق تحقیقات را به سفارت روسیه ارائه دهد و از وخیمتر شدن روابط دیپلماتیک جلوگیری کند.
- سوم، نظارت بر بازار اموال عتیقه و آنلاین. پلیس امنیت اقتصادی و پلیس فتا (فتای) نیز وارد عمل میشوند. بازار فروش اشیای عتیقه و تاریخی (به ویژه شمایلها و صلیبهای قدیمی) در فضای مجازی (اینستاگرام، تلگرام، دیوار) و فیزیکی (بازار عتیقهفروشان تهران و اصفهان) به طور ویژه رصد میشود تا در صورت تلاش سارقان برای فروش اموال، رد آنها زده شود. با توجه به حساسیت پرونده، امید میرود که سارقان ظرف چند روز دستگیر شوند.
پیشینه احترام به اقلیتهای دینی در ایران در مقابل حوادث مشابه
سفارت روسیه در بیانیه خود به صراحت تأکید کرده که مصون ماندن کلیسای سنت نیکولای در طول دههها، «نشاندهنده احترامی است که در ایران نسبت به مسیحیت وجود دارد.» این جمله یک واقعیت تاریخی را بازتاب میدهد. جمهوری اسلامی ایران، علیرغم انتقادات بینالمللی در حوزه حقوق بشر، همواره به اقلیتهای دینی شناخته شده (مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان) احترام گذاشته و به آنها اجازه داده است که مراسم مذهبی خود را آزادانه برگزار کنند. نمایندگان اقلیتها نیز در مجلس شورای اسلامی دارای کرسی هستند.
با این حال، حوادث مشابه در گذشته نیز رخ داده است. به عنوان مثال، در سال ۱۳۹۶، کلیسای تادئوس (قره کلیسا) در چالدران (آذربایجان غربی) مورد سرقت قرار گرفت و اشیای تاریخی آن به سرقت رفت. سارقان دستگیر و اموال بازگردانده شد. همچنین در سال ۱۴۰۰، کلیسای وانک در اصفهان (که یکی از مهمترین کلیساهای ارامنه در جهان است) نیز مورد سرقت قرار گرفت. در تمام این موارد، پلیس ایران توانسته سارقان را شناسایی و دستگیر کند و اموال را بازگرداند. بنابراین، حادثه امروز نباید به عنوان «نقض احترام به مسیحیت» تعبیر شود، بلکه باید به عنوان یک «اقدام مجرمانه توسط افراد فرصتطلب» تلقی گردد که قطعاً با آن برخورد خواهد شد. انتظار میرود مقامات ایرانی هر چه سریعتر سارقان را دستگیر کرده و اموال مسروقه را به کلیسا بازگردانند تا هم اعتماد روسها جلب شود و هم تصویر ایران به عنوان کشوری محترم به اقلیتهای دینی، مخدوش نشود.