آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
وبسایت آمریکایی «فریپرس» در گزارشی مبسوط مدعی شده است که وزارت خارجه ایالات متحده تحقیقات خود را درباره فعالیتهای تریتا پارسی، بنیانگذار و رئیس پیشین اندیشکده «نایاک» (شورای ملی ایرانیان آمریکا)، آغاز کرده است و ممکن است اقدامات لازم برای اخراج او از آمریکا را در دستور کار قرار دهد. تریتا پارسی یکی از شناختهشدهترین چهرههای ایرانیآمریکایی در عرصه دیپلماسی عمومی و حقوق شهروندی است. او سالها از مخالفان سرسخت سیاستهای تحریمی و تقابلجویانه آمریکا علیه ایران بود و در تلاش برای حفظ برجام و کاهش تنشها بین تهران و واشنگتن نقش فعالی ایفا کرد. بر اساس اسنادی که فریپرس به آن ها دسترسی یافته، نگرانیها درباره پیامدهای احتمالی تحقیقات وزارت خارجه علیه پارسی به حدی افزایش یافته که مؤسسه «کوئینسی» (مؤسسه کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه) اقدامات حقوقی پیشگیرانه را در دستور کار قرار داده است.
لورا لامپ، مدیرعامل مؤسسه کوئینسی، در یادداشتی خطاب به کارکنان و حامیان مالی این اندیشکده در ماه آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد که رئیس هیأتمدیره با تامین هزینههای حقوقی لازم به منظور مقابله با تلاش احتمالی برای اخراج پارسی موافقت کرده است. موسسه کوئینسی یکی از اندیشکدههای تأثیرگذار در واشنگتن است که به سیاست خارجی غیرمداخلهجویانه و کاهش تنشهای بینالمللی گرایش دارد. حمایت این مؤسسه از تریتا پارسی نشاندهنده اهمیت این پرونده در محافل سیاسی و حقوقی آمریکا است. اگر تحقیقات وزارت خارجه آمریکا منجر به اخراج تریتا پارسی شود، این اقدام پیامدهای گستردهای برای جامعه ایرانیان مقیم آمریکا و همچنین فعالان حقوق شهروندی و دیپلماسی عمومی خواهد داشت. این نخستین بار نیست که دولت آمریکا اتباع خارجی را به بهانه فعالیتهای سیاسی از خاک خود اخراج میکند.
تریتا پارسی که سالهاست به عنوان یکی از صداهای معتدل و منتقد سیاستهای خصمانه واشنگتن علیه تهران(و به نوعی طرفدار جمهوری اسلامی) شناخته میشود، در سالهای اخیر بارها مورد هجمه طیفهای تندرو و طرفداران فشار حداکثری علیه ایران قرار گرفته است. هنوز واکنش رسمی از سوی وزارت خارجه آمریکا یا تریتا پارسی به این گزارش منتشر نشده است. با این حال، با توجه به حساسیت موضوع، انتظار میرود در روزهای آینده شاهد واکنشهای بیشتری از طرفین باشیم.
تریتا پارسی کیست و چرا هدف قرار گرفته است؟
تریِتا پارسی (زاده 1353 در بهبهان) یکی از تأثیرگذارترین ایرانیانآمریکایی در عرصه سیاست خارجی آمریکا و روابط ایران و ایالات متحده است. او دکترای علوم سیاسی از دانشگاه یوسیالای (UCLA) دارد و در سال ۱۹۹۲ مؤسسه «نایاک» (شورای ملی ایرانیان آمریکا) را تأسیس کرد. این مؤسسه به عنوان یکی از معتبرترین سازمانهای مدافع حقوق ایرانیان مقیم آمریکا و ترویجگر گفتگوی سازنده میان تهران و واشنگتن شناخته میشود. پارسی در طول سه دهه فعالیت خود، همواره از مواضع انتقادی در قبال سیاستهای خصمانه و تحریمی آمریکا علیه ایران دفاع کرده است. او از منتقدان سرسخت سیاست «فشار حداکثری» دونالد ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری او بود و بارها تأکید کرد که تحریمهای اقتصادی نه تنها به حکومت ایران فشار نمیآورد، بلکه به مردم عادی و اقشار آسیبپذیر لطمه میزند.
با بازگشت مجدد ترامپ به کاخ سفید (پس از پیروزی در انتخابات ۲۰۲۴)، فضای سیاسی علیه چهرههای معتدل و منتقد سیاستهای خصمانه تشدید شده است. تریتا پارسی به عنوان یکی از چهرههای شاخص طیف «تغییر رژیم نیست، تغییر سیاست است» (No Regime Change, Just Policy Change) در تیررس تندروهای ضد ایرانی قرار گرفته است. این تحقیق وزارت خارجه، ادامه همان روند حذف صداهای معتدل در ساختار قدرت آمریکا است.
وزارت خارجه آمریکا با چه اتهامی میتواند پارسی را اخراج کند؟
قوانین مهاجرتی آمریکا (به ویژه قانون مهاجرت و ملیت - INA) به دولت این اختیار را میدهد که اتباع خارجی را به دلایل مختلف از جمله «فعالیتهای سیاسی که مغایر با منافع ملی آمریکا تلقی شود» از خاک این کشور اخراج کند. البته اثبات چنین اتهامی نیازمند مدارک قوی و فرآیند حقوقی پیچیده است. چه اتهامی ممکن است علیه تریتا پارسی مطرح شود؟ محتملترین سناریو، «ارتباط با دولتهای خارجی» (احتمالاً ایران) و «لابیگری بدون ثبت نام» است. قانون FARA (ثبت نام عوامل خارجی) الزام میکند که هر شخص یا سازمانی که به نمایندگی از یک دولت خارجی در آمریکا فعالیت لابیگری میکند، باید خود را در وزارت دادگستری ثبت کند. پارسی و مؤسسه نایاک همواره تأکید کردهاند که به عنوان یک سازمان مستقل و غیردولتی فعالیت میکنند و هیچ ارتباطی با دولت ایران ندارند. با این حال، مخالفان تندروی پارسی (از جمله برخی از گروههای طرفدار اسرائیل و مخالفان جمهوری اسلامی) مدعی هستند که او «هماهنگ با تهران» عمل میکند. آن ها بارها از وزارت دادگستری و وزارت خارجه خواستهاند که فعالیتهای پارسی را تحت قانون FARA بررسی کنند. اکنون به نظر میرسد که دولت ترامپ با جدیت بیشتری به این خواسته پاسخ میدهد.
نقش مؤسسه کوئینسی و واکنش به پرونده پارسی
مؤسسه کوئینسی (Quincy Institute for Responsible Statecraft) یکی از اندیشکدههای نسبتاً جدید اما تأثیرگذار در واشنگتن است که در سال ۲۰۱۹ با سرمایهگذاری راکفلر برادران (برادران راکفلر) و جرج سوروس (سرمایهدار مجار-آمریکایی) تأسیس شد. این مؤسسه به سیاست خارجی «غیرمداخلهجویانه» و «واقعگرایانه» گرایش دارد و از دیپلماسی به جای جنگ و تحریم حمایت میکند. تریتا پارسی یکی از اعضای ارشد این مؤسسه است.
حمایت مؤسسه کوئینسی از پارسی با تأمین هزینههای حقوقی، نشان میدهد که این پرونده نه فقط یک پرونده فردی، بلکه یک «آزمون» برای آزادی بیان و فعالیتهای سیاسی در آمریکا است. اگر دولت ترامپ موفق به اخراج پارسی شود، این پیام به همه فعالان سیاسی خارجی مقیم آمریکا (به ویژه آنهایی که با سیاستهای دولت مخالفند) ارسال میشود که «صدای مخالف خود را سانسور کنید یا اخراج میشوید». لورا لامپ، مدیرعامل مؤسسه کوئینسی، در یادداشت خود تأکید کرده که «دفاع از حقوق قانونی پارسی، دفاع از اصول دموکراسی و آزادی بیان در آمریکا است.» این موضع، مؤسسه کوئینسی را در تقابل مستقیم با دولت ترامپ قرار میدهد و ممکن است بر بودجه و تأمین مالی این اندیشکده (که تا حدی به کمکهای خصوصی وابسته است) تأثیر منفی بگذارد. با این حال، لامپ اعلام کرده که موسسه مصمم به مقابله با هرگونه تلاش برای اخراج پارسی است.
پیامدهای اخراج پارسی برای جامعه ایرانیان آمریکا
اگر تریتا پارسی از آمریکا اخراج شود، این اقدام یک پیامد روانی و حقوقی سنگین برای جامعه ۱.۵ میلیونی ایرانیان مقیم آمریکا خواهد داشت. بسیاری از ایرانیان ساکن آمریکا (از جمله اساتید دانشگاه، پزشکان، مهندسان، هنرمندان و فعالان سیاسی) با ترس و دلهره به این تحولات نگاه میکنند. آنها نگرانند که مبادا هر کدام از آنها نیز به بهانه «ارتباط با ایران» یا «فعالیتهای سیاسی» هدف اخراج قرار گیرند. از سوی دیگر، اخراج پارسی میتواند به «خودسانسوری» گسترده در میان ایرانیان آمریکا منجر شود. بسیاری از فعالان مدنی و سیاسی (حتی کسانی که با جمهوری اسلامی مخالفند) ممکن است از ترس اخراج، از ابراز عقاید خود در مورد مسائل مربوط به ایران خودداری کنند. این به نفع کسانی است که خواهان قطع کامل روابط بین ایرانآمریکا و تشدید نفرت بین دو ملت هستند.
با این حال، برخی کارشناسان حقوقی معتقدند که اخراج تریتا پارسی از نظر قانونی بسیار دشوار است و احتمال موفقیت دولت ترامپ کم است. قانون FARA به گونهای طراحی شده که اثبات «لابیگری ثبت نشده» نیازمند مدارک محکم (مانند ایمیلها، تماسهای تلفنی، شهادت شاهدان) است که دولت ممکن است آنها را نداشته باشد. همچنین پارسی از حمایت یک تیم حقوقی قوی برخوردار است و میتواند پرونده را تا دیوان عالی آمریکا پیگیری کند. این پرونده میتواند سالها طول بکشد.
چشمانداز آینده و تأثیر بر روابط ایران و آمریکا
پرونده تریتا پارسی نمادی از «فضای خصمانه» در روابط ایران و آمریکا در دوره دوم ترامپ است. در حالی که برخی از تحلیلگران امیدوار بودند که ترامپ پس از بازگشت به قدرت، رویکرد واقعگرایانهتری در قبال ایران اتخاذ کند (مانند توافق هستهای ۲۰۱۵ که خودش از آن خارج شد)، اما شواهد نشان میدهد که او همچنان بر سیاست «فشار حداکثری» و «تغییر رژیم» (از طریق فشار اقتصادی و دیپلماتیک) تأکید دارد.
اخراج تریتا پارسی (در صورت وقوع) یک «ضربه» به دیپلماسی عمومی و تلاشهای برای ایجاد پلهای ارتباطی بین مردم ایران و آمریکا خواهد بود. پارسی یکی از معدود چهرههای ایرانی-آمریکایی بود که هم در واشنگتن (در میان سیاستگذاران) و هم در تهران (در میان فعالان مدنی) از اعتبار و احترام برخوردار بود. حذف صدای او، فضای گفتگو و تفاهم را بیش از پیش محدود میکند. از سوی دیگر، ایران نیز ممکن است از این پرونده برای اثبات «خصومت آمریکا با ایرانیان» استفاده کند. رسانههای نزدیک به حاکمیت ایران احتمالاً این اقدام را نشانه «نژادپرستی و اسلامهراسی» دولت آمریکا و «تداوم سیاستهای خصمانه» علیه همه ایرانیان (صرف نظر از دیدگاه سیاسی) معرفی خواهند کرد. این روایت میتواند به تشدید سیاستهای مقابلهجویانه تهران در قبال واشنگتن دامن بزند. در مجموع، این پرونده آینده مبهمی دارد و باید منتظر تحولات بعدی بود.