آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازار خودرو، این روزها بیش از همیشه شبیه به یک تابلوی نوسانساز شده است. یک روز خبر از کاهش قیمت میآید، روز دیگر یک نامه رسمی، آرامش را بر هم میزند. امروز، ایرانخودرو با انتشار یک نامه خطاب به سازمان بورس، بار دیگر بازار را به تعلیق درآورد. حسن قرهئی، مدیرعامل این شرکت، خواستار توقف فوری نماد معاملاتی شد. دلیل؟ اعلام قیمتهای جدید. یعنی به زبان ساده، گرانی در راه است. نامهای که میگوید «به منظور حفظ صرفه و صلاح سهامداران»، نماد معاملاتی متوقف میشود. اما این جمله، برای بسیاری از خریداران، نه یک اقدام بورسی، که یک هشدار اقتصادی است. وقتی ایرانخودرو قیمتهای جدید را اعلام کند، بازار آزاد نیز دچار موج جدیدی از افزایش قیمت خواهد شد. و این یعنی، جیب مردم یک بار دیگر خالیتر میشود.
قیمتهای جدید ایرانخودرو در حالی اعلام میشود که تورم خودرو در ماههای اخیر، از تورم عمومی پیشی گرفته است. سورن پلاس با موتور XU7P، از ۱۲ میلیارد و ۹۶۴ میلیون ریال به ۱۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون ریال رسیده است. تارا اتوماتیک V4 LX، ۲۱ میلیارد و ۴۳۸ میلیون ریال قیمت خورده است. و دنا پلاس توربوشارژ اتوماتیک، با قیمت ۲۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون ریال، در صدر جدول قیمتها قرار گرفته است. اینها قیمتهای کارخانهای است. در بازار آزاد، این ارقام چندین برابر میشود. اما نگرانی اصلی، فقط افزایش قیمت نیست. نگرانی، روشی است که این افزایش صورت میگیرد. ایرانخودرو که با دیوار بلند واردات، از هرگونه رقابت خارجی در امان است، حالا با یک نامه بورسی، دست به افزایش قیمت میزند. در حالی که در بازارهای جهانی، خودروسازان برای جلب مشتری، کیفیت را بالا میبرند و قیمت را رقابتی میکنند، ایرانخودرو با اتکا به انحصار، جیب مردم را هدف گرفته است.
سوال اینجاست: چرا این افزایش قیمتها در حالی رخ میدهد که ایرانخودرو همچنان با پروندههای قضایی باز و مدیران فراری دست و پنجه نرم میکند؟ چرا باید هزینه مدیریت یک شرکت با انحصار مطلق، بر دوش مردم و نظام بار شود؟ اینها سوالاتی است که در روزهای آینده، پاسخ آنها را باید از مسئولان جویا شد. نامه ایرانخودرو، در واقع یک هشدار امنیتی-اقتصادی است. وقتی شرکتی با این حجم از نفوذ در بازار، هر زمان که اراده کند، قیمتها را بالا میبرد و بازار را به تعلیق درمیآورد، یعنی این شرکت، بیش از آنکه یک واحد تولیدی باشد، یک ابزار فشار اقتصادی شده است. این یعنی نظام باید هرچه سریعتر، دیوار بلند واردات را بشکند و به انحصار ایرانخودرو پایان دهد.
با این حال، ایرانخودرو مدعی است که این افزایش قیمتها، به دلیل افزایش هزینههای تولید (مواد اولیه، دستمزد، انرژی و...) است. اما کارشناسان معتقدند که با توجه به سودآوری بالای این شرکت (در سال مالی گذشته، ایرانخودرو بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان سود خالص کسب کرد)، این افزایش قیمتها موجه نیست. حالا، در حالی که بازار خودرو در انتظار اعلام رسمی قیمتهای جدید است، خریداران و سرمایهگذاران با نگرانی به آینده نگاه میکنند. آیا ایرانخودرو با این اقدام، بار دیگر بازار را به هم میریزد؟ یا اینکه سازمان بورس با مخالفت با افزایش قیمت، از سهامداران و مصرفکنندگان حمایت خواهد کرد؟ پاسخ این سوالات، در روزهای آینده مشخص خواهد شد.
چرا ایرانخودرو قیمتها را افزایش میدهد؟
شرکت ایرانخودرو در سال های اخیر، بارها دست به افزایش قیمت محصولات خود زده است. دلایل مختلفی برای این افزایش قیمتها وجود دارد: افزایش هزینههای تولید (مواد اولیه، دستمزد کارگران، هزینه انرژی، و...)، افزایش نرخ ارز، و همچنین افزایش هزینههای سربار. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که این افزایش قیمتها، بیش از آنکه ناشی از افزایش هزینههای تولید باشد، ناشی از انحصار ایرانخودرو در بازار است. ایرانخودرو، به عنوان بزرگترین خودروساز ایران، با بهرهگیری از دیوار بلند واردات، از هرگونه رقابت خارجی در امان است. در چنین شرایطی، این شرکت میتواند هر زمان که اراده کند، قیمتهای خود را افزایش دهد و بازار را به تعلیق درآورد. این یعنی مصرفکننده، چارهای جز پرداخت قیمتهای بالا ندارد و نمیتواند به گزینههای جایگزین روی آورد. با این حال، ایرانخودرو ادعا میکند که افزایش قیمتها، به دلیل افزایش هزینههای تولید است. اما با توجه به سودآوری بالای این شرکت در سال مالی گذشته، این ادعا چندان قابل قبول نیست. به نظر میرسد که ایرانخودرو، با سوءاستفاده از انحصار خود، به دنبال کسب سود بیشتر است.
تأثیر بر بازار آزاد و مصرفکننده
افزایش قیمتهای کارخانهای ایرانخودرو، به طور مستقیم بر بازار آزاد نیز تأثیر میگذارد. وقتی قیمت کارخانه افزایش مییابد، دلالان و واسطهها نیز قیمتهای خود را افزایش میدهند و در نتیجه، قیمت نهایی خودرو برای مصرفکننده، به طور قابل توجهی افزایش مییابد. این موضوع، به ویژه برای کسانی که قصد خرید خودرو دارند، یک ضربه سنگین است. در حال حاضر، اختلاف قیمت بین قیمت کارخانه و بازار آزاد، در برخی مدلها به بیش از ۱۰۰ درصد میرسد. به عنوان مثال، قیمت کارخانه تارا اتوماتیک V4 LX حدود ۲۴ میلیارد و ۷۰۰ میلیون ریال است، در حالی که قیمت آن در بازار آزاد، به بیش از ۵۰ میلیارد ریال نیز میرسد. این اختلاف قیمت، نشاندهنده حاشیه سود بالای دلالان و واسطهها است و نشان میدهد که بازار خودرو، به شدت تحت تأثیر سفتهبازی قرار دارد. با افزایش قیمت کارخانه، این اختلاف نیز افزایش مییابد و بازار خودرو، بیش از پیش به یک بازار سفتهبازی تبدیل میشود. این موضوع، به نفع مصرفکننده نیست و تنها به جیب دلالان و واسطهها میرود.
نقش سازمان بورس و سهامداران
سازمان بورس، به عنوان ناظر بازار سرمایه، وظیفه دارد که از منافع سهامداران و سرمایهگذاران محافظت کند. در این میان، ایرانخودرو با انتشار نامهای به سازمان بورس، خواستار توقف نماد معاملاتی خود شده است. سازمان بورس باید تصمیم بگیرد که آیا با این درخواست موافقت کند یا نه. اگر سازمان بورس با توقف نماد موافقت کند، این اقدام میتواند به نفع سهامداران باشد، زیرا از نوسانات شدید قیمت سهام جلوگیری میکند. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که این اقدام، میتواند به ضرر سهامداران نیز تمام شود، زیرا ممکن است باعث کاهش ارزش سهام در بلندمدت شود. از سوی دیگر، سازمان بورس باید بررسی کند که آیا افزایش قیمتهای ایرانخودرو، با قوانین بازار سرمایه و رعایت انصاف و عدالت در قیمتگذاری همخوانی دارد یا نه. اگر سازمان بورس تشخیص دهد که این افزایش قیمتها ناعادلانه است، میتواند با آن مخالفت کند.
پروندههای قضایی ایرانخودرو و مدیران فراری
ایرانخودرو در سالهای اخیر، با پروندههای قضایی متعددی روبرو بوده است. برخی از مدیران سابق این شرکت، با اتهامات سنگین مالی و فساد مواجه هستند و برخی دیگر نیز از کشور فراری شدهاند. این موضوع، نشاندهنده یک سیستم مدیریتی ناکارآمد و فاسد است که با سوءاستفاده از انحصار خود، به دنبال کسب سود بیشتر است. با وجود این پروندههای قضایی، ایرانخودرو همچنان به عنوان بزرگترین خودروساز ایران، به فعالیت خود ادامه میدهد. این یعنی نظام، نتوانسته است به طور جدی با این فساد برخورد کند و شرکتهای خودروسازی، همچنان در یک فضای بدون رقابت و با نظارت اندک، به فعالیت خود ادامه میدهند. سوال اینجاست که چرا باید مردم هزینه این مدیریت ناکارآمد و فساد را بپردازند؟ چرا باید با افزایش قیمتهای بیرویه، جیب مردم خالی شود، در حالی که مدیران شرکت، همچنان از امتیازات و پاداشهای کلان برخوردار هستند؟
راهکارهای برونرفت از بحران خودرو
برای برونرفت از بحران خودرو و کاهش فشار بر مصرفکننده، چند راهکار وجود دارد:
- اول، شکستن انحصار ایرانخودرو و سایپا و ایجاد رقابت در بازار خودرو. این کار، با واردات خودروهای خارجی (با تعرفههای مناسب) و همچنین حمایت از تولیدکنندگان داخلی جدید، امکانپذیر است.
- دوم، افزایش شفافیت و نظارت بر عملکرد خودروسازان. سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان، باید به طور جدی بر قیمتگذاری خودروسازان نظارت کند و از افزایش بیرویه قیمتها جلوگیری کند. همچنین، خودروسازان باید ملزم به انتشار اطلاعات مالی خود باشند و عملکرد آنها به طور شفاف در معرض دید عموم قرار گیرد.
- سوم، مقابله با فساد و سوءمدیریت در خودروسازی. سازمان بازرسی کل کشور و دستگاه قضایی، باید با جدیت با فساد در خودروسازی برخورد کنند و مدیران متخلف را به مجازات برسانند. همچنین، باید سیستم مدیریتی خودروسازان اصلاح شود و افراد توانمند و شایسته، جایگزین مدیران نالایق شوند. تا آن زمان، مردم همچنان تاوان ناکارآمدی انحصار را پرداخت خواهند کرد.