آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
پس از ساعاتی نگرانی و سردرگمی برای میلیونها مشتری بانکی، اختلال گسترده در خدمات کارت محور بانکهای کشور برطرف شد و شبکه بانکی به وضعیت عادی بازگشت . این اختلال که از صبح روز سهشنبه دوم تیرماه در برخی بانکها از جمله ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات رخ داده بود، به دلیل افزایش ناگهانی تراکنشها و دادهها روی سرورهای بانکی و همچنین اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز ایجاد شد. شرکت خدمات انفورماتیک با اعلام اینکه ارائه خدمات مبتنی بر کارت را به صورت موقت از دسترس خارج کرده بود، هدف از این اقدام را صیانت از امنیت دادهها و داراییهای مشتریان عنوان کرد . این شرکت تأکید کرد که در پی بروز برخی اختلالات در سامانههای کارت محور بانکها، این اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از هرگونه دسترسی غیرمجاز صورت گرفته است.
بر اساس دادههای اتاق مانیتورینگ شبکه بانکی در بانک مرکزي، تمامی بانکها از جمله ملی، صادرات و تجارت به چرخه خدماتدهی بازگشتهاند و وضعیت ارائه خدمات بانکی از صبح امروز پایدار بوده است. طبق این دادهها، در نمودار مربوط به بانک ملی بهصورت جزئی خط قرمز دیده میشود که نشان میدهد اختلال این بانک همچنان به طور کامل برطرف نشده است و تیمهای فنی در حال رفع آن هستند. گزارشهای میدانی نیز حاکی از آن است که اگرچه بخش عظیمی از خدمات بانکی به حالت عادی بازگشته، اما برخی مشتریان همچنان در استفاده از همراهبانک و اینترنتبانک با مشکلاتی مواجه هستند و کندی و ناپایداری در برخی تراکنشها مشاهده میشود . بانکهای تجارت و صادرات توانستهاند خدمات کارتی را از طریق خودپردازها و شعب به وضعیت عادی بازگردانند، اما بانک ملی همچنان در بخش کارتی و همراهبانک با چالشهایی روبرو است .
با این حال، بانک مرکزی و مسئولان مربوطه اعلام کردهاند که اختلال باقیمانده در خدمات کارت محور بانکهای ملی، صادرات و تجارت تا پایان امشب به طور کامل برطرف میشود و تمامی خدمات بانکی به وضعیت عادی بازخواهد گشت. از مشتریان خواسته شده است که اخبار مربوط به وضعیت خدمات بانکی را تنها از کانالهای رسمی دنبال کنند تا از شایعات و اطلاعات نادرست جلوگیری شود. در کنار تلاش برای بازگرداندن سامانهها به وضعیت پایدار، تصمیماتی نیز برای کاهش آثار این اختلال بر فعالیت کسبوکارها اتخاذ شد . وجوه پذیرندگانی که در چهار بانک دچار اختلال حساب دارند، به حسابهای پشتیبان آنها واریز میشود تا فشار کمتری به کسبوکارها وارد آید.
ریشه یابی اختلال؛ حمله سایبری یا نقص فنی؟
شورای هماهنگی بانکها در اطلاعیهای رسمی، منشأ اختلال در بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات را "حمله سایبری محدود" به زیرساخت ارتباطی مشترک این چهار بانک اعلام کرد . با این حال، برخی گزارشها از داخل شبکه بانکی حکایت از آن دارد که منشأ اختلال به اجرای یک بسته نرمافزاری و فرآیندهای فنی مرتبط با شرکت خدمات انفورماتیک بازمیگردد. میثم ظهوریان، نماینده مجلس و عضو کمیسیون اقتصادی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مشکل ایجاد شده به واسطه حمله به زیرساخت و هسته خدماتی چهار بانک که توسط شرکت خدمات انفورماتیک ارائه میشود، اتفاق افتاده است . او همچنین تأکید کرد که علیرغم بررسیهای انجامشده توسط نهادهای مختلف، تاکنون منشأ و دلیل اصلی حمله مشخص نشده است و حتی تغییر سختافزار هم نتوانسته مشکل را حل کند. نکته قابل توجه این است که صرفنظر از منشأ دقیق اختلال، آنچه اکنون برای مشتریان اهمیت دارد، بازگشت کامل خدمات و دریافت توضیحی روشن و مستند درباره آنچه رخ داده است. مسئولان بانکی تأکید کردهاند که هیچگونه دسترسی غیرمجازی به اطلاعات مشتریان رخ نداده و اطلاعاتی حذف نشده است .
نحوه اطلاعرسانی و عملکرد بانک مرکزی
با گستردگی اختلال و تأثیر مستقیم آن بر زندگی روزمره مردم، نحوه اطلاعرسانی بانک مرکزی و شبکه بانکی با انتقادهایی روبرو شده است. میثم ظهوریان، نماینده مجلس، با انتقاد از عملکرد بانک مرکزی، به نقش شرکت خدمات انفورماتیک اشاره کرد و نوشت: "یک اشکال مهم این است که نهادی که میبایست نقش رگولاتور و ناظر عملکرد بانکها را داشته باشد، تبدیل به پیمانکار خدمات پرداخت آنها شود". بانکهای ملی، تجارت و صادرات با ارسال پیامک به مشتریان، از بروز اختلال فنی خبر داده و از صبر و شکیبایی مشتریان قدردانی کردند . با این حال، گزارشها نشان میدهد که همچنان خلأ اطلاعاتی درباره علت دقیق مشکل، دامنه آسیب و جدول زمانی بازگشت پایدار خدمات وجود دارد. کارشناسان معتقدند در شرایط اختلال سراسری، اطلاعرسانی سریع، شفاف و مستمر باید در اولویت قرار گیرد. مشتریان حق دارند بدانند چه اتفاقی افتاده، چه اقداماتی برای جلوگیری از تکرار آن انجام شده و چه زمانی خدمات به طور کامل و پایدار در دسترس خواهد بود.
وضعیت خدمات بانکهای مختلف
بر اساس دادههای اتاق مانیتورینگ شبکه بانکی در بانک مرکزی، وضعیت شبکه پرداخت بینبانکی کشور در ارائه خدمات بینبانکی شامل سامانههای ساتنا و پایا و سایر خدمات مبتنی بر کارت همچون کارت به کارت در حال حاضر پایدار و کاملاً در وضعیت عملیاتی قرار دارد . تمامی بانکها به جز سه بانک ملی، صادرات و تجارت که همچنان با محدودیتها و اختلالاتی در ارائه برخی خدمات مواجه هستند، سایر بانکهای کشور بدون مشکل خاصی در حال ارائه خدمات پرداختی به مشتریان هستند .
بانک تجارت و صادرات توانستهاند خدمات کارتی را از طریق خودپردازها و شعب به وضعیت عادی بازگردانند و امکان انجام عملیات پایه مانند دریافت وجه، کارت به کارت و مشاهده مانده حساب (از طریق خودپرداز) را فراهم کنند . با این حال، خدمات غیرحضوری در بستر اپلیکیشنها و سامانههای آنلاین این چهار بانک هنوز به طور کامل پایدار نشده و زمان دقیق بازگشت کامل سرویسها اعلام نشده است. بانک ملی اما وضعیت متفاوتی دارد. بر اساس دادههای مانیتورینگ، در نمودار مربوط به بانک ملی بهصورت جزئی خط قرمز دیده میشود که نشان میدهد اختلال این بانک به طور کامل برطرف نشده است . مشتریان بانک ملی همچنان در استفاده از همراهبانک و اینترنتبانک با مشکل مواجه هستند و حتی خدمات درونشعبه نیز با اختلال روبرو شده است .
تأثیر بر زندگی مردم و کسبوکارها
اختلال شبکه بانکی تأثیر مستقیمی بر زندگی روزمره مردم و فعالیت کسبوکارها داشته است. بسیاری از مشتریان در انجام سادهترین عملیات بانکی مانند کارت به کارت، پرداخت قبوض و حتی مشاهده مانده حساب با مشکل مواجه شدند . این اختلال باعث شد تا هزاران کاربری که انتقال وجه، پرداخت قبوض، خریدهای روزمره و مدیریت حسابهای خود را از طریق بسترهای آنلاین انجام میدهند، با مشکل جدی روبرو شوند. در شرایطی که بانکداری دیجیتال به ستون اصلی خدمات مالی و بانکی تبدیل شده، قطع یا اختلال طولانیمدت این خدمات عملاً به معنای توقف بخشی از جریان عادی زندگی اقتصادی مردم است.
کسبوکارهای خرد که برای دریافت وجوه خود به خدمات کارتخوان وابسته هستند، بیشترین آسیب را از این اختلال متحمل شدند. برای کاهش آثار این اختلال بر فعالیت کسبوکارها، مقرر شد وجوه پذیرندگانی که در چهار بانک دچار اختلال حساب دارند و پیشتر حساب پشتیبان معرفی کردهاند، به حسابهای پشتیبان آنها واریز شود تا اختلال ایجادشده در روند تسویهها، فشار کمتری به کسبوکارها وارد کند .
چشمانداز آینده و راهکارهای پیشگیری
با توجه به تکرار اختلالات در شبکه بانکی کشور، به نظر میرسد نیاز به برنامهریزی بلندمدت برای افزایش امنیت و پایداری زیرساختهای بانکی بیش از پیش احساس میشود. زیرساخت سختافزاری خدمات بانکی در ایران مینفریم شرکت آیبیام آمریکا است که دارای ریسک قابل توجهی است. این وابستگی به تجهیزات خارجی، یکی از چالشهای اساسی امنیت سایبری کشور محسوب میشود. میثم ظهوریان، نماینده مجلس، با اشاره به این موضوع، تأکید کرده که تغییر سختافزار نیز نتوانسته مشکل را حل کند و هنوز منشأ اصلی حمله مشخص نشده است.
این موضوع نشان میدهد که علاوه بر بهروزرسانی سختافزاری، نیاز به تقویت توانمندیهای داخلی در حوزه امنیت سایبری و همچنین بازنگری در ساختار نظارت بر شبکه بانکی وجود دارد. با نزدیک شدن به پایان امشب و وعده بانک مرکزی برای رفع کامل اختلال، انتظار میرود که شبکه بانکی به پایداری کامل بازگردد . اما تجربه اختلالات مکرر در سالهای اخیر، نشان میدهد که برای جلوگیری از تکرار چنین رویدادهایی، باید اقدامات جدیتری در حوزه امنیت سایبری و مدیریت بحران در شبکه بانکی کشور انجام شود.