آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
چهار و نیم عصر امروز، در حالی که بسیاری از شهروندان مشغول آمادهسازی برای تعطیلات پیشرو بودند، مأموران امنیتی با حضور در منزل هومن جوکار و سپیده کاشانی، این زوج فعال محیطزیستی را بازداشت کردند. این بازداشت که با ضبط تمامی وسایل الکترونیکی همراه بود، بار دیگر پرونده فعالان محیطزیستی را به صدر اخبار بازگرداند. حجت کرمانی، وکیل دادگستری این زوج، در گفتگو با خبرگزاری امتداد، از بازداشت مجدد موکلانش خبر داد و اعلام کرد که نیروهای امنیتی علاوه بر هومن جوکار و همسرش سپیده کاشانی، سیما کاشانی (خواهر سپیده) را نیز دستگیر کردهاند. از نهاد بازداشتکننده تا این لحظه اطلاعاتی در دسترس نیست.
هومن جوکار و سپیده کاشانی، چهرههای شناختهشده حوزه محیطزیست در ایران، پیشتر نیز در سال ۱۳۹۶ توسط اطلاعات سپاه بازداشت شده بودند. آنها که از اعضای مؤسسه مردمنهاد «میراث پارسیان» بودند، به فعالیت در زمینه حفاظت از یوزپلنگ ایرانی مشغول بودند و پرونده آن ها با اتهاماتی مانند جاسوسی و افساد فیالارض همراه شد. این زوج فعال محیطزیستی در پرونده سال ۱۳۹۶، پس از یک سال بازداشت موقت، به زندان محکوم شدند و سرانجام در فروردین ۱۴۰۳ از زندان آزاد شدند. اکنون، بازداشت مجدد آنها در شرایطی صورت میگیرد که نهادهای قضایی و امنیتی هیچ توضیح رسمی درباره دلایل این اقدام ارائه ندادهاند.
وکیل این فعالان با اشاره به تعطیلی طولانی پیشرو و بسته شدن مراکز قضایی، از افزایش نگرانیها برای خانواده این افراد سخن گفته است. او تأکید کرد که با توجه به تعطیلات پیشرو، امکان پیگیری سریع این پرونده و تعیین تکلیف بازداشتشدگان وجود ندارد. بازداشت مجدد هومن جوکار و سپیده کاشانی در حالی رخ میدهد که پرونده فعالان محیطزیستی در سالهای گذشته واکنشهای گستردهای را در سطح بینالمللی به دنبال داشت. سازمانهایی مانند عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر خواستار آزادی این فعالان شده بودند و برنامه محیطزیست سازمان ملل نیز نسبت به این پرونده ابراز نگرانی کرده بود.
این بازداشت، بار دیگر توجهات را به وضعیت فعالان مدنی و محیطزیستی در ایران جلب کرده است. بسیاری از ناظران و فعالان حقوق بشر، این اقدام را نشانهای از ادامه روند سرکوب فعالیتهای مدنی در کشور میدانند و خواستار شفافسازی درباره دلایل این بازداشت شدهاند. حالا باید دید که نهادهای قضایی و امنیتی چه توضیحی برای این بازداشت ارائه خواهند داد و آیا خانواده این فعالان میتوانند در روزهای تعطیل، خبری از سرنوشت عزیزان خود دریافت کنند یا خیر. آنچه مسلم است، این بازداشت، بار دیگر زخم کهنه پرونده فعالان محیطزیستی را تازه کرده است.
سابقه پرونده فعالان محیطزیستی و بازداشت سال ۱۳۹۶
هومن جوکار و سپیده کاشانی از جمله فعالان شناختهشده حوزه محیطزیست در ایران هستند که پیشتر نیز در سال ۱۳۹۶ توسط اطلاعات سپاه بازداشت شدهاند. آنها از اعضای مؤسسه مردمنهاد «میراث پارسیان» بودند که به فعالیت در زمینه حفاظت از یوزپلنگ ایرانی مشغول بود. این پرونده که به «پرونده فعالان محیطزیستی» معروف شد، با اتهاماتی مانند جاسوسی و افساد فیالارض همراه بود و جوکار پس از یک سال بازداشت موقت، به ۸ سال زندان محکوم شد. این پرونده در سطح بینالمللی بازتاب گستردهای داشت و بسیاری از سازمانهای حقوق بشری خواستار آزادی این فعالان شدند.
جزئیات بازداشت مجدد و شرایط کنونی
بر اساس اعلام وکیل این فعالان، مأموران امنیتی عصر امروز با حضور در منزل آنها، ضمن ضبط تمامی وسایل الکترونیکی، هومن جوکار، همسرش سپیده کاشانی و همچنین خواهر سپیده را بازداشت کردهاند. نهاد بازداشتکننده تاکنون اعلام نشده است و با توجه به تعطیلی مراکز قضایی در روزهای پیشرو، نگرانیها درباره تعیین تکلیف این بازداشتشدگان افزایش یافته است. وکیل این زوج تأکید کرده که با توجه به تعطیلات پیشرو، امکان پیگیری سریع این پرونده و تعیین تکلیف بازداشتشدگان وجود ندارد.
ابعاد حقوقی و روند رسیدگی به پرونده
با توجه به اینکه این بازداشت در آستانه تعطیلات طولانی قضایی رخ داده است، روند رسیدگی به پرونده با چالشهای جدی روبرو خواهد بود. وکیل این فعالان نگران است که با بسته شدن مراکز قضایی، امکان پیگیری حقوقی برای این بازداشتشدگان وجود نداشته باشد. همچنین از آنجا که نهاد بازداشتکننده مشخص نیست، خانواده این افراد نمیدانند برای پیگیری وضعیت عزیزان خود باید به کجا مراجعه کنند. این ابهامات، وضعیت حقوقی این پرونده را پیچیدهتر از قبل کرده است.
واکنشهای داخلی و بینالمللی به بازداشت مجدد
بازداشت مجدد این زوج فعال محیطزیستی، واکنشهای گستردهای را در فضای مجازی و محافل حقوق بشری به دنبال داشته است. بسیاری از فعالان مدنی این اقدام را نشانهای از ادامه روند سرکوب فعالیتهای مدنی در کشور دانسته و خواستار آزادی فوری این بازداشتشدگان شدهاند. در سطح بینالمللی نیز سازمانهایی مانند عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر که پیشتر نیز نسبت به این پرونده ابراز نگرانی کرده بودند، انتظار میرود که به این بازداشت مجدد واکنش نشان دهند و خواستار شفافسازی درباره دلایل آن شوند.
تأثیر بر فعالیتهای محیطزیستی و جامعه مدنی ایران
این بازداشت میتواند تأثیر معناداری بر فعالیتهای محیطزیستی و مدنی در ایران داشته باشد. پرونده فعالان محیطزیستی در سالهای گذشته به عنوان یک آزمون برای میزان تحمل نظام در برابر فعالیتهای مدنی و محیطزیستی تلقی میشد. بازداشت مجدد این فعالان، این پیام را به جامعه مدنی میدهد که حتی پس از گذشت سالها و تحمل دوران محکومیت، همچنان امکان بازداشت مجدد وجود دارد و این موضوع میتواند به کاهش فعالیتهای مدنی و محیطزیستی در کشور منجر شود.