آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
شبکه پرداخت الکترونیکی شاپرک، به عنوان یکی از اصلیترین زیرساختهای مالی کشور، در روزهای اخیر با یک چالش فنی و امنیتی جدی مواجه شده است. گواهی SSL این دامنه که توسط شرکت آمریکایی Let's Encrypt صادر شده بود، به دلیل تحریمهای آمریکا مسدود شد و عملاً دسترسی کاربران به این سامانه را دچار اختلال کرد. این اتفاق، در حالی رخ داده که تنها چند روز پیش، خبرگزاری فارس نیز با مشکل مشابهی روبرو شده بود.
بر اساس اطلاعیه بانک مرکزی، گواهی SSL دامنه شاپرک و به تبع آن، تمامی درگاههای پرداخت زیرمجموعه آن، از سمت صادرکننده گواهی (Let's Encrypt) به دلیل تحریمها، مسدود شده است. این اقدام، باعث شده است که کاربران در زمان اتصال به این سامانهها، با پیامهای هشدار امنیتی و عدم دسترسی مواجه شوند. این موضوع، به طور مستقیم بر فعالیت کسبوکارهای اینترنتی و پرداختهای روزمره مردم تأثیر گذاشته است. طبق اعلام بانک مرکزی، شاپرک برای ادامه روند سرویسدهی و جلوگیری از قطعی کامل خدمات، مجبور شده است که از صادرکننده گواهی دیگری استفاده کند. در حال حاضر، گواهی جدید این سامانه توسط شرکت ایتالیایی Actalis صادر شده است که تا حدودی مشکل را برای کاربران داخلی حل کرده است. با این حال، این تغییر موقتی، نگرانیهایی را در مورد پایداری و امنیت زیرساخت پرداخت کشور ایجاد کرده است.
در همین حال، وبسایت بانک مرکزی که همچنان از گواهی قدیمی Let's Encrypt استفاده میکند، همچنان برای کاربران قابلدسترس نیست و کاربران با پیام خطای امنیتی روبرو میشوند. این موضوع، که یک نهاد مالی اصلی را تحت تأثیر قرار داده، نشان از دامنهی گسترده این تحریمها و بیتوجهی به بهروزرسانی زیرساختهای امنیتی دارد. این رویداد، بار دیگر نشان داد که تحریمهای آمریکا، نه تنها بخشهای اقتصادی، بلکه زیرساختهای فنی و امنیتی کشور را نیز هدف گرفته است. شرکت Let's Encrypt که یک ارائهدهنده رایگان و محبوب گواهی SSL در جهان است، با بهروزرسانی قوانین خود، امکان اعمال محدودیت علیه نهادهای ایرانی را فراهم کرده است. این اقدام، یک هشدار جدی برای تمامی کسبوکارها و نهادهایی است که از خدمات شرکتهای آمریکایی استفاده میکنند.
خبرگزاری فارس، چند روز پیش نیز با همین مشکل روبرو شده بود و گواهی SSL دامنه این خبرگزاری نیز مسدود شده بود. این نشان میدهد که این تحریمها به صورت سیستماتیک و هدفمند، در حال اعمال علیه نهادهای مختلف ایرانی است و نیاز به یک راهکار اساسی و فوری برای کاهش وابستگی به شرکتهای آمریکایی، بیش از پیش احساس میشود. اگرچه استفاده از گواهی ایتالیایی برای شاپرک یک راهکار موقتی است، اما این موضوع، ضرورت تدوین یک استراتژی ملی برای تأمین گواهیهای SSL مورد نیاز نهادهای حساس کشور را به وضوح نشان میدهد. وابستگی به ارائهدهندگان خارجی، به ویژه شرکتهای آمریکایی، یک ریسک جدی برای زیرساختهای حیاتی کشور محسوب میشود. در نهایت، این رویداد، زنگ خطری جدی برای تمامی کسبوکارها و نهادهای دولتی است که از خدمات شرکتهای خارجی برای زیرساختهای خود استفاده میکنند. ضرورت کاهش وابستگی و حرکت به سمت راهحلهای داخلی و یا ارائهدهندگان مستقل از تحریم، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
اهمیت گواهیهای SSL و نقش آن در امنیت پرداخت
گواهیهای SSL (لایه سوکتهای امن)، یکی از اساسیترین ابزارهای امنیتی در فضای مجازی هستند که ارتباط بین کاربر و سرور را رمزنگاری میکنند. این گواهیها، اعتبار سایت را تأیید کرده و از ربوده شدن اطلاعات کاربر، مانند رمز عبور و اطلاعات بانکی، جلوگیری میکنند. در سامانههای پرداخت مانند شاپرک، وجود گواهیهای SSL معتبر، نه تنها یک ضرورت فنی، بلکه یک الزام امنیتی حیاتی است.
ابعاد حقوقی و سیاسی مسدود شدن گواهی توسط شرکتهای آمریکایی
اقدام شرکت Let's Encrypt، یک نمونه بارز از سلطهی شرکتهای فناوری آمریکایی بر زیرساختهای جهانی اینترنت است. این شرکتها با بهروزرسانی قوانین خود، میتوانند علیه نهادهای تحت تحریم، اقدام کنند. از منظر حقوقی، این اقدام میتواند به عنوان نقض حقوق کاربران و نقض قراردادهای ارائه خدمات تلقی شود، اما در عمل، شرکتهای آمریکایی تحت تأثیر قوانین تحریمی دولت خود، مجبور به اتخاذ چنین اقداماتی هستند. این موضوع، یک چالش بزرگ برای حقوق بینالملل و حاکمیت دولتها بر فضای مجازی است.
راهکارهای داخلی و جایگزینهای بینالمللی
برای کاهش وابستگی به شرکتهای آمریکایی، دو راهکار اصلی وجود دارد. نخست، ایجاد یک زیرساخت داخلی برای صدور گواهیهای SSL است که نیازمند سرمایهگذاری، تخصص و زمان است. دوم، استفاده از ارائهدهندگان گواهی از کشورهای غیرآمریکایی، مانند شرکتهای اروپایی، روسی یا چینی است. استفاده شاپرک از گواهی ایتالیایی Actalis، یک نمونه از این رویکرد است. با این حال، این راهکارها نیز ممکن است با چالشهای طولانیمدت و سیاسی-اقتصادی همراه باشند.
تأثیر این رویداد بر کسبوکارهای آنلاین و کاربران عادی
مسدود شدن گواهیهای SSL، میتواند تأثیرات گستردهای بر کسبوکارهای آنلاین و کاربران عادی داشته باشد. برای کسبوکارها، این موضوع به معنای از دست دادن اعتماد مشتریان، کاهش فروش و اختلال در فرآیندهای پرداخت است. برای کاربران، این اتفاق میتواند به معنای عدم دسترسی به خدمات پرداخت، نگرانی از امنیت اطلاعات و کاهش اعتماد به پرداختهای الکترونیکی باشد. این رویداد، نشان میدهد که امنیت فضای مجازی، یک مسئلهی زیرساختی و حیاتی است که به طور مستقیم بر زندگی روزمره مردم تأثیر میگذارد.
ضرورت برنامهریزی بلندمدت برای امنیت زیرساختها
این رویداد، یک هشدار جدی برای تمامی نهادهای دولتی و خصوصی است که زیرساختهای خود را به شرکتهای خارجی متکی کردهاند. ضرورت دارد که یک برنامهریزی بلندمدت برای تأمین امنیت زیرساختهای حیاتی کشور، از جمله گواهیهای SSL، تدوین شود. این برنامه میتواند شامل سرمایهگذاری در حوزه فناوری اطلاعات، توسعهی گواهیهای ریشهی ملی و همکاری با کشورهای غیرآمریکایی برای تأمین نیازهای امنیتی باشد. در غیر این صورت، کشور در برابر چنین حملات و تحریمهایی، همواره آسیبپذیر خواهد بود.