آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
دولت آلمان با صدور اطلاعیهای تکاندهنده برای شهروندان افغان ساکن در این کشور، اعلام کرد که از اول ماه اوت سال ۲۰۲۶، پاسپورتهای افغانستانی که تمدید شوند، در این کشور فاقد اعتبار خواهند بود. این تصمیم، موجی از نگرانی را در میان جامعه بزرگ افغانستانیهای مقیم آلمان ایجاد کرده است و پرسشهای زیادی را در مورد وضعیت حقوقی و اقامتی آنها مطرح میکند. بر اساس اعلام وزارت داخله فدرال آلمان، این تصمیم با توجه به تغییر امکان درخواست پاسپورت در نمایندگیهای افغانستان، مقررات حقوق بینالملل و توصیههای سازمان بینالمللی هوانوردی ملکی (ایکائو) اتخاذ شده است. به عبارت دیگر، آلمان دیگر پاسپورتهای تمدید شده توسط سفارتهای طالبان را معتبر نمیداند، زیرا این سفارتها توسط دولت رسمی و بهرسمیتشناختهشده افغانستان اداره نمیشوند.
سخنگوی وزارت داخله آلمان در گفتوگو با خبرنگار افغانستان اینترنشنال، بر این نکته تأکید کرده است که این تصمیم با حضور دیپلماتهای طالبان در آلمان یا برنامه اخراج شهروندان افغانستان، ارتباطی ندارد. به عبارت دیگر، این یک اقدام فنی و حقوقی مبتنی بر استانداردهای بینالمللی است و نباید آن را به عنوان یک اقدام سیاسی یا خصمانه علیه افغانستان یا طالبان تعبیر کرد. با این حال، عملاً این تصمیم میتواند پیامدهای جدی برای شهروندان افغان ساکن آلمان داشته باشد. پاسپورت، به عنوان مدرک اصلی هویت و تابعیت، برای هرگونه اقدام رسمی مانند تمدید اقامت، درخواست کار، دریافت خدمات بیمه و حتی سفرهای بینالمللی، ضروری است. ابطال پاسپورتهای تمدیدی، میتواند این شهروندان را در یک وضعیت بلاتکلیفی و بحران حقوقی قرار دهد.
بسیاری از افغانهایی که در سالهای اخیر به آلمان پناهنده شدهاند، ممکن است پاسپورتهای خود را از طریق سفارتهای طالبان در کشورهای همسایه تمدید کرده باشند. با اعلام غیرمعتبر بودن این پاسپورتها، آنها عملاً فاقد مدرک هویتی معتبر خواهند بود و این موضوع میتواند روند ادغام آنها در جامعه آلمان را با اختلال جدی مواجه کند. سازمانهای حقوق بشری و مدافعان حقوق پناهندگان، نسبت به عواقب این تصمیم هشدار دادهاند. آنها معتقدند که دولت آلمان باید راهکارهای جایگزینی برای این شهروندان در نظر بگیرد تا از بروز یک بحران انسانی جلوگیری شود. یکی از این راهکارها، میتواند صدور برگههای مسافرتی ویژه برای افغانهایی باشد که پاسپورتهای آنها فاقد اعتبار اعلام میشود.
این تصمیم، در حالی اتخاذ میشود که جامعه بینالمللی همچنان در مورد بهرسمیتشناختن یا عدم بهرسمیتشناختن طالبان، دچار تردید و اختلاف نظر است. آلمان با این اقدام، عملاً موضع خود را در قبال حکومت طالبان و نهادهای وابسته به آن، شفافتر کرده است. باید منتظر ماند و دید که آیا سایر کشورهای اروپایی نیز از این رویه پیروی خواهند کرد یا خیر.
مبانی حقوقی و بینالمللی تصمیم آلمان
تصمیم آلمان مبنی بر عدم پذیرش پاسپورتهای تمدیدی افغانستان، بر اساس دو اصل مهم حقوق بینالملل اتخاذ شده است: اول، اصل بهرسمیتشناختن دولتها که در آن، تنها دولتهای بهرسمیتشناختهشده حق صدور اسناد هویتی معتبر را دارند و دوم، توصیههای سازمان ایکائو که بر لزوم رعایت استانداردهای فنی و امنیتی در صدور پاسپورتها تأکید دارد. از آنجا که حکومت طالبان توسط جامعه بینالمللی به رسمیت شناخته نشده است، آلمان اسناد صادرشده توسط نهادهای وابسته به آن را فاقد اعتبار میداند.
پیامدهای عملی این تصمیم برای افغانهای مقیم آلمان
این تصمیم، پیامدهای عملی گستردهای برای شهروندان افغان ساکن آلمان دارد. آنها ممکن است در فرآیندهای اداری مانند تمدید اجازه اقامت، درخواست کار، افتتاح حساب بانکی یا دریافت خدمات بیمه درمانی، با مشکل مواجه شوند. همچنین، این تصمیم میتواند بر سفرهای آنها به کشورهای دیگر نیز تأثیرگذار باشد. در برخی موارد، این موضوع میتواند منجر به بلاتکلیفی حقوقی و تشدید ناامنی برای این گروه از افراد شود.
عدم ارتباط با سیاست اخراج و حضور دیپلماتهای طالبان
وزارت داخله آلمان به صراحت اعلام کرده است که این تصمیم با حضور دیپلماتهای طالبان در آلمان یا برنامه اخراج شهروندان افغانستان، ارتباطی ندارد. این تأکید، نشان از آن دارد که آلمان به دنبال تفکیک یک اقدام فنی و حقوقی از مسائل سیاسی و امنیتی است. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که این تصمیم، میتواند به عنوان یک پیام سیاسی به طالبان در مورد عدم بهرسمیتشناختن آنها، تلقی شود.
واکنشهای احتمالی و راهکارهای جایگزین
با توجه به ابعاد گسترده این تصمیم، انتظار میرود که واکنشهای مختلفی از سوی سازمانهای حقوق بشری، نهادهای مدنی و حتی خود دولت آلمان به دنبال داشته باشد. سازمانهای مدافع حقوق پناهندگان، از دولت آلمان خواستهاند که راهکارهای جایگزینی مانند صدور برگههای مسافرتی ویژه را برای این افراد در نظر بگیرد تا از بروز یک بحران انسانی جلوگیری شود.
تأثیر بر سایر کشورهای اروپایی
این اقدام آلمان، میتواند به عنوان یک الگو برای سایر کشورهای اروپایی که با مسئله پاسپورتهای افغانستان دستوپنجه نرم میکنند، مورد توجه قرار گیرد. در صورتی که سایر کشورها نیز چنین تصمیمی بگیرند، افغانهای مقیم اروپا با یک بحران بزرگ هویتی و حقوقی روبرو خواهند شد. با این حال، ممکن است برخی کشورها رویکرد ملایمتری در پیش بگیرند و به دنبال راهحلهای سازگارانهتری باشند.