آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
مسعود پزشکیان در دوران انتخابات، با شعارهای جذابی مانند «رفع فیلترینگ»، «دسترسی آزاد به اینترنت» و «مخالفت با محدودسازی فضای مجازی» توانست رأی بسیاری از کاربران و فعالان فضای مجازی را جلب کند. اما حالا، سخنگوی دولت جدید با لحنی متفاوت، از تمرکز اختیار فیلترینگ در دست رئیسجمهور به عنوان یک «دستاورد» یاد کرده است. این تغییر رویه، پرسشهای زیادی را در میان فعالان و کاربران فضای مجازی برانگیخته است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در تازهترین اظهارات خود، اعلام کرده است که هرگونه انسداد، تعلیق یا ممنوعیت فعالیت سکوها و کسبوکارهای دیجیتال، با دستور مستقیم رئیسجمهور انجام خواهد شد. این در حالی است که پیشتر، چنین اختیاراتی در اختیار نهادهای دیگر مانند شورای عالی فضای مجازی یا کمیته تعیین مصادیق مجرمانه بود. دولت جدید، با این اقدام، عملاً کنترل فضای مجازی را در دستان رئیسجمهور متمرکز کرده است.
این تصمیم، در حالی اتخاذ شده که پیشتر پزشکیان وعده داده بود که با تغییر رویه، گامهای مؤثری در جهت کاهش محدودیتهای اینترنتی بردارد. با این حال، آنچه در عمل رخ داده، نه تنها کاهش محدودیتها نیست، بلکه متمرکز کردن اختیار اعمال محدودیتها در یک نهاد واحد (رئیسجمهور) است. این اقدام، از سوی بسیاری از فعالان فضای مجازی به عنوان یک «عقبنشینی» از وعدههای انتخاباتی تلقی شده است. سخنگوی دولت، این اقدام را «صیانت از حقوق مردم» توصیف کرده و گفته است که با متمرکز کردن این اختیار، از اعمال سلیقهای و پراکنده در فیلترینگ جلوگیری میشود. با این حال، منتقدان معتقدند که این تغییر، نه تنها به معنای آزادی بیشتر نیست، بلکه میتواند به نوعی «قانونیسازی فیلترینگ» و «تمرکز قدرت» تعبیر شود. به عبارت دیگر، آنچه که قرار بود «رفع فیلترینگ» باشد، به «مدیریت متمرکز فیلترینگ» تبدیل شده است.
کارشناسان فضای مجازی، این تغییر رویکرد را به عنوان یک سیگنال منفی برای کسبوکارهای اینترنتی و فعالان فضای مجازی ارزیابی میکنند. آنها معتقدند که با این تصمیم، فضای نامطمئنی برای فعالیت پلتفرمهای داخلی و خارجی ایجاد میشود و سرمایهگذاری در این حوزه با مخاطره بیشتری همراه خواهد شد. همچنین، این اقدام، میتواند به کاهش جذابیت ایران برای شرکتهای بینالمللی فناوری اطلاعات منجر شود. در مقابل، برخی از کارشناسان حقوقی، این اقدام را گامی مثبت در جهت شفافسازی فرآیند فیلترینگ میدانند. آنها معتقدند که با متمرکز شدن این اختیار در دست رئیسجمهور، میتوان از اعمال سلیقهای و موازیکاری در این حوزه جلوگیری کرد. با این حال، این نگاه، در اقلیت قرار دارد و اکثر تحلیلگران، این اقدام را یک «عقبنشینی» میدانند.
با این حال، به نظر میرسد که دولت جدید، با این اقدام، به دنبال ایجاد یک چارچوب حقوقی و اداری برای مدیریت فضای مجازی است. اما سؤال اصلی این است که آیا این چارچوب، به معنای آزادی بیشتر یا محدودیتهای جدید است؟ پاسخ به این سؤال، به نحوه اجرای این اختیار توسط رئیسجمهور بستگی دارد. باید منتظر ماند و دید که آیا پزشکیان از این اختیار، برای کاهش محدودیتها استفاده خواهد کرد یا آن را به ابزاری برای اعمال محدودیتهای جدید تبدیل خواهد کرد. در نهایت، این تغییر رویکرد، یک آزمون بزرگ برای دولت جدید است. آیا این دولت، به وعدههای انتخاباتی خود در حوزه فضای مجازی عمل خواهد کرد یا اینکه، با رویههای قبلی، تفاوت چندانی نخواهد داشت؟ پاسخ به این سؤال، در ماههای آینده مشخص خواهد شد.
تغییر رویکرد دولت نسبت به وعدههای انتخاباتی
پزشکیان در دوران انتخابات، با شعارهای جذاب درباره آزادی اینترنت و رفع فیلترینگ، توانست رأی بسیاری را جلب کند. با این حال، اقدام جدید دولت، یعنی متمرکز کردن اختیار فیلترینگ در دست رئیسجمهور، در تضاد آشکار با این وعدههاست. این تغییر رویکرد، نشان از آن دارد که دولت جدید، به جای کاهش محدودیتها، به دنبال قانونیسازی و مدیریت متمرکز آن است.
دستاورد ادعایی دولت در زمینه فیلترینگ
سخنگوی دولت، تمرکز اختیار فیلترینگ در دست رئیسجمهور را یک «دستاورد» معرفی کرده است. از نظر دولت، این اقدام، به معنای شفافسازی و جلوگیری از اعمال سلیقهای در این حوزه است. با این حال، منتقدان معتقدند که این تغییر، نه تنها به معنای آزادی بیشتر نیست، بلکه میتواند به نوعی «قانونیسازی فیلترینگ» و «تمرکز قدرت» تعبیر شود.
تأثیر بر کسبوکارهای دیجیتال و سرمایهگذاری
این تغییر رویکرد، میتواند تأثیر منفی بر کسبوکارهای اینترنتی و سرمایهگذاری در حوزه فناوری اطلاعات داشته باشد. با متمرکز شدن اختیار فیلترینگ در دست رئیسجمهور، فضای نامطمئنی برای فعالیت پلتفرمها ایجاد میشود و سرمایهگذاران با ریسک بیشتری روبرو خواهند شد. همچنین، این اقدام، میتواند به کاهش جذابیت ایران برای شرکتهای بینالمللی فناوری اطلاعات منجر شود.
واکنشهای کارشناسان و فعالان فضای مجازی
کارشناسان و فعالان فضای مجازی، واکنشهای متفاوتی به این اقدام نشان دادهاند. برخی از آنها، این اقدام را یک «عقبنشینی» از وعدههای انتخاباتی میدانند و معتقدند که دولت جدید، به جای رفع محدودیتها، به دنبال مدیریت متمرکز آن است. در مقابل، برخی دیگر، این اقدام را گامی مثبت در جهت شفافسازی فرآیند فیلترینگ میدانند.
آینده فضای مجازی در ایران
با توجه به این تغییر رویکرد، چشمانداز آینده فضای مجازی در ایران، مبهم به نظر میرسد. دولت جدید، باید نشان دهد که آیا از این اختیار برای کاهش محدودیتها استفاده خواهد کرد یا آن را به ابزاری برای اعمال محدودیتهای جدید تبدیل خواهد کرد. پاسخ به این سؤال، در ماههای آینده مشخص خواهد شد و میتواند مسیر فضای مجازی در ایران را تعیین کند.