«هیئت صلح» ترامپ چیست؛ نهادی که حماس را خلع‌سلاح کرد!

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

دونالد ترامپ، شامگاه پنجشنبه، از دستیابی به توافقی «تاریخی» خبر داد که به‌گفته‌ی او، منجر به خلع‌سلاح کامل حماس و خروج نیروهای اسرائیلی از غزه خواهد شد. اما آنچه این توافق را از میانجی‌گری‌های پیشین متمایز می‌کند، نهادی است که پشت آن قرار دارد: «هیئت صلح»؛ ابتکاری که ترامپ خود ریاست آن را بر عهده دارد و اعضای آن را از میان متحدان نزدیک خود و چند کشور منطقه انتخاب کرده است. هیئت صلح، که نخستین بار در سپتامبر سال گذشته رونمایی شد، در ابتدا با هدف پایان دادن به جنگ غزه شکل گرفت، اما بعدها دامنه‌ی مأموریت آن به سایر بحران‌های جهان نیز گسترش یافت. ترامپ که خود رئیس این نهاد است، نقشی را بر عهده گرفته که پیش‌تر معمولاً در چارچوب سازمان ملل تعریف می‌شد؛ اقدامی که از همان ابتدا با انتقادهایی درباره‌ی مشروعیت و استقلال آن همراه بود.

بر اساس اساسنامه‌ی این هیئت، کشورها می‌توانند با پرداخت یک میلیارد دلار، به عضویت دائمی در آن درآیند و در غیر این صورت، عضویت آن‌ها سه‌ساله خواهد بود. تاکنون بیش از ۲۵ کشور، از جمله آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، مصر، قطر، ترکیه و امارات، به عنوان اعضای مؤسس به این نهاد پیوسته‌اند، اما متحدان سنتی آمریکا مانند بریتانیا، فرانسه و آلمان، و همچنین قدرت‌هایی مانند چین و روسیه، از پیوستن به آن خودداری کرده‌اند. اختیارات این هیئت نیز با به‌رسمیت‌شناسی شورای امنیت سازمان ملل، تا حدودی مشروعیت یافته است. شورای امنیت در ماه نوامبر با تصویب قطعنامه‌ای، این هیئت را به عنوان یک نهاد انتقالی و موقت برای غزه به رسمیت شناخت و به آن اجازه داد تا چارچوب بازسازی غزه را تدوین و تأمین منابع مالی آن را هماهنگ کند. همچنین، این نهاد مجاز به استقرار «نیروی بین‌المللی موقت تثبیت امنیت» در غزه شده است، اما اختیارات آن تنها به غزه و تا پایان سال ۲۰۲۷ محدود شده است.

توافق جدید که بر اساس آن حماس باید سلاح‌های خود را تحویل دهد و تونل‌ها و کارخانه‌های تولید سلاح را برچیند، در حالی به دست آمده که این گروه پیش‌تر از انحلال دولت خود در غزه خبر داده بود. بر اساس این توافق، حماس از هرگونه نقش در اداره‌ی غزه صرف‌نظر خواهد کرد و یک دولت جدید فلسطینی، با همکاری هیئت صلح، مسئولیت اداره‌ی این منطقه را بر عهده خواهد گرفت. با این حال، این توافق با واکنش‌های متفاوتی روبرو شده است. در حالی که ترامپ آن را «گامی عظیم به‌سوی صلح و امنیت پایدار» خوانده، برخی از مقام‌های حماس تأکید کرده‌اند که پیش از عقب‌نشینی کامل اسرائیل از غزه، هیچ اقدامی در زمینه‌ی خلع‌سلاح انجام نخواهد شد. همچنین، گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران تلاش کرده تا حماس را از امضای این توافق منصرف کند، اما این گروه تصمیم گرفته است که به توصیه‌های تهران گوش ندهد. حالا با این توافق، غزه وارد مرحله‌ی جدیدی می‌شود. اما سؤال اصلی این است که آیا هیئت صلح، با وجود اختیارات محدود و مخالفت‌های بین‌المللی، می‌تواند به یک راه‌حل پایدار برای بحران غزه دست یابد، یا اینکه این ابتکار نیز مانند بسیاری از طرح‌های پیشین، به سرانجامی نرسیده و غزه را در وضعیتی مبهم‌تر از قبل رها خواهد کرد؟ پاسخ به این سؤال، در ماه‌های آینده مشخص خواهد شد.

ساختار و اختیارات هیئت صلح

هیئت صلح، یک نهاد فراقانونی با ریاست دونالد ترامپ است که بر اساس اساسنامه‌ی خود، کشورهای عضو را به دو دسته‌ی «عضو مؤسس» و «عضو عادی» تقسیم می‌کند. عضویت کشورها سه‌ساله است، مگر آن‌که یک میلیارد دلار به این نهاد پرداخت کنند که در آن صورت به عضویت دائمی درمی‌آیند. اختیارات این هیئت، با قطعنامه‌ی شورای امنیت سازمان ملل، به عنوان یک نهاد انتقالی و موقت برای غزه به رسمیت شناخته شده است. این قطعنامه، هیئت صلح را مسئول تدوین چارچوب بازسازی غزه، تأمین منابع مالی و استقرار یک نیروی بین‌المللی موقت برای تثبیت امنیت در این منطقه کرده است. با این حال، اختیارات این نهاد تنها به غزه و تا پایان سال ۲۰۲۷ محدود شده است.

ترکیب اعضا و واکنش‌های بین‌المللی

هیئت صلح با عضویت بیش از ۲۵ کشور از جمله آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، مصر، قطر، ترکیه و امارات، ترکیبی از متحدان نزدیک واشنگتن و کشورهای منطقه‌ای را گرد هم آورده است. با این حال، بسیاری از متحدان سنتی آمریکا مانند بریتانیا، فرانسه و آلمان، و همچنین قدرت‌هایی مانند چین و روسیه، از پیوستن به این نهاد خودداری کرده‌اند. این مخالفت‌ها، عمدتاً به دلیل نگرانی از مشروعیت این نهاد و تمایل به حفظ نقش سازمان ملل در رسیدگی به بحران‌های بین‌المللی است.

جزئیات توافق با حماس

بر اساس توافق جدید، حماس موافقت کرده است که سلاح‌های خود را تحویل دهد و تونل‌ها و کارخانه‌های تولید سلاح را برچیند. این توافق، که با نظارت هیئت صلح اجرا خواهد شد، شامل عقب‌نشینی تدریجی نیروهای اسرائیلی از غزه نیز می‌شود. بر اساس این طرح، پلیس حماس ابتدا سلاح‌های خود را به یک نیروی پلیس جدید فلسطینی، تحت نظر یک دولت تکنوکرات، تحویل خواهد داد و سپس سلاح‌های سنگین حماس از رده خارج و در انبارهای امن نگهداری خواهند شد.

نقش ایران و تلاش برای تضعیف توافق

گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران، با ارسال پیام‌هایی به حماس، تلاش کرده است تا این گروه را از امضای توافق منصرف کند. با این حال، به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، حماس تصمیم گرفت که به توصیه‌های ایران گوش ندهد و این توافق را امضا کند. این موضوع، نشان از کاهش نفوذ ایران بر حماس و همچنین تمایل این گروه برای پایان دادن به بحران غزه دارد.

چالش‌های پیش‌رو و چشم‌انداز آینده

با وجود دستیابی به این توافق، چالش‌های متعددی در مسیر اجرای آن وجود دارد. از جمله می‌توان به مقاومت احتمالی گروه‌های مسلح دیگر در غزه، عدم اعتماد متقابل میان اسرائیل و فلسطینیان، و همچنین نگرانی‌های بین‌المللی درباره‌ی مشروعیت هیئت صلح اشاره کرد. با این حال، اگر این توافق به درستی اجرا شود، می‌تواند گامی مهم به‌سوی صلح و ثبات در غزه باشد.