آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
تونی بلر، نخستوزیر اسبق انگلیس و عضو هیأت اجرایی «شورای صلح غزه»، از برنامه این شورا برای آغاز مذاکرات با حماس در روزهای آینده خبر داد؛ مذاکراتی که با هدف انتقال اداره نوار غزه دنبال میشود. اگر شما دنبالکننده تحولات سیاسی خاورمیانه و آینده غزه پس از جنگ هستید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات طرح پیشنهادی، نقش شورای صلح غزه و واکنشهای احتمالی در ادامه آمده است. به گفته بلر، این مذاکرات در چارچوب توافق آتشبس اکتبر ۲۰۲۵ انجام خواهد شد؛ توافقی که به جنگ ۱۵ ماهه غزه پایان داد و زمینهساز تبادل اسرا و بازگشت آوارگان شد.
«شورای صلح غزه» یک نهاد بینالمللی است که با مشارکت کشورهای عربی و غربی (از جمله مصر، قطر، عربستان، انگلیس و اتحادیه اروپا) تشکیل شده و مسئولیت نظارت بر بازسازی و انتقال قدرت در غزه را بر عهده دارد. بر اساس طرح پیشنهادی، قرار است اداره غزه از حماس به یک «نهاد مدیریت موقت غیرنظامی» متشکل از تکنوکراتهای فلسطینی منتقل شود که مورد قبول حماس، تشکیلات خودگردان فلسطین و جامعه بینالمللی باشد. تونی بلر که در سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۵ به عنوان نماینده چهارجانبه (آمریکا، روسیه، اتحادیه اروپا و سازمان ملل) در امور فلسطین فعالیت کرده است، یکی از چهرههای کلیدی در طراحی این نقشه راه به شمار میآید. با این حال، کارشناسان سیاسی نسبت به موفقیت این مذاکرات تردید دارند؛ حماس بارها تأکید کرده است که هیچگونه خلع سلاح یا انتقال کامل قدرت را نمیپذیرد و خواستار تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت خود است.
شورای صلح غزه؛ اهداف، اعضا و جایگاه قانونی
«شورای صلح غزه» یک نهاد بینالمللی است که پس از توافق آتشبس اکتبر ۲۰۲۵ و با هدف «پایداری صلح و بازسازی غزه» تشکیل شده است. اعضای اصلی این شورا عبارتند از: مصر (به عنوان میانجی اصلی)، قطر (تأمینکننده مالی)، عربستان سعودی (حامی سیاسی)، اتحادیه اروپا (ناظر بر بازسازی)، و انگلیس (از طریق شخص تونی بلر به عنوان هماهنگکننده). فلسطین (تشکیلات خودگردان) نیز به عنوان ناظر در جلسات حضور دارد، اما حق رأی ندارد. با این حال، این شورا هیچ جایگاه قانونی در حقوق بینالملل ندارد (مشابه گروه چهارجانبه سابق) و تصمیمات آن صرفاً جنبه مشورتی و فشار سیاسی دارد. منتقدان معتقدند این شورا ابزاری برای دور زدن سازمان ملل و تحمیل خواست غرب بر مردم فلسطین است.
جزئیات مذاکرات پیش رو؛ چه چیزی روی میز است؟
بر اساس منابع آگاه، مذاکرات پیش روی شورای صلح غزه با حماس شامل سه محور اصلی است.
- محور اول: تشکیل «هیأت مدیریت موقت غزه» متشکل از ۱۲ تا ۱۵ تکنوکرات غیروابسته به جناحهای سیاسی که مسئولیت اداره امور روزمره (آموزش، بهداشت، برق، آب، پلیس محلی) را بر عهده خواهند گرفت.
- محور دوم: خلع سلاح تدریجی گردانهای مسلح حماس و تحویل موشکها و سلاحهای سنگین به نهادی بینالمللی (احتمالاً تحت نظارت مصر).
- محور سوم: سازوکار بازسازی نوار غزه با بودجه ۴۰ میلیارد دلاری که توسط کشورهای عربی و غربی تأمین میشود. در مقابل، حماس خواستار تضمینهای قطعی برای پایان کامل محاصره زمینی، دریایی و هوایی غزه، آزادی تمام زندانیان فلسطینی، و مشارکت مستقیم در هرگونه نهاد مدیریتی است.
موضع حماس؛ چه احتمالاتی وجود دارد؟
حماس هنوز به طور رسمی به اظهارات تونی بلر واکنش نشان نداده، اما بر اساس مواضع قبلی این جنبش، سه سناریو محتمل است.
-
سناریوی اول (احتمال ۵۰ درصد)
حماس با انتقال «اداره مدنی» موافقت کند اما بر حفظ «بازوی نظامی» خود (برای مقاومت در برابر اسرائیل) اصرار ورزد. این سناریو مشابه وضعیت لبنان است (مانند حزبالله با داشتن وزارتخانهها و همزمان نیروی نظامی).
-
سناریوی دوم (احتمال ۳۰ درصد)
حماس به طور کامل با هرگونه انتقال قدرت مخالفت کرده و بخواهد همانند قبل از جنگ، اداره غزه را در انحصار خود نگه دارد. در این صورت، تحریمهای بینالمللی و محاصره اقتصادی ادامه خواهد یافت.
-
سناریوی سوم (احتمال ۲۰ درصد)
حماس با میانجیگری مصر، پیشنهاد «دولت وحدت ملی» با مشارکت فتح (تشکیلات خودگردان) را بپذیرد. در این سناریو، حماس کابینه وحدت ملی را میپذیرد اما شرط میکند که نخستوزیر از اعضای حماس باشد.
نقش تونی بلر و حاشیههای اطراف او
انتخاب تونی بلر به عنوان سخنگو و هماهنگکننده شورای صلح غزه با انتقادات گستردهای روبرو شده است. بلر در دوران نخستوزیری (۱۹۹۷-۲۰۰۷) با حمایت قاطع از حمله آمریکا به عراق و افغانستان، و همچنین مواضع طرفدار اسرائیل در جنگ ۳۳ روزه لبنان (۲۰۰۶) و جنگ غزه (۲۰۰۸-۲۰۰۹)، چهرهای مناقشهبرانگیز در جهان عرب دارد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند حضور بلر در رأس این مذاکرات، شانس موفقیت را کاهش میدهد؛ چرا که حماس و گروههای فلسطینی او را «عامل غرب» میدانند. از سوی دیگر، طرفداران بلر استدلال میکنند که تجربه او در نقش نماینده چهارجانبه (۲۰۰۷-۲۰۱۵) و آشنایی با سازوکارهای سیاسی منطقه، او را به یک مذاکرهکننده کارآمد تبدیل کرده است.
چشم انداز آینده غزه؛ صلح پایدار یا آرامش قبل از طوفان؟
کارشناسان سیاسی برای آینده غزه سه سناریو ترسیم میکنند.
-
سناریوی خوشبینانه
مذاکرات شورای صلح غزه با حماس به نتیجه برسد و یک هیأت مدیریت موقت متشکل از تکنوکراتهای مستقل (با نظارت مصر و قطر) اداره غزه را بر عهده بگیرد. همزمان، بازسازی گسترده غزه (با بودجه ۴۰ میلیارد دلاری) آغاز شود و محاصره ۱۷ ساله پایان یابد. در این سناریو، حماس به تدریج از قدرت کنار میرود، اما خلع سلاح نمیشود (مشابه حزبالله لبنان).
-
سناریوی واقعبینانه
مذاکرات ماهها طول بکشد و در نهایت به یک «تفاهم حداقلی» منجر شود: حماس اداره مدنی را به نهاد غیرنظامی واگذار کند اما کنترل امنیتی را حفظ نماید. محاصره تا حدی (اما نه کامل) برداشته شود.
-
سناریوی بدبینانه
مذاکرات شکست بخورد و حماس با اتکا به تسلیحاتی که در طول ماههای آتشبس بازسازی کرده، بار دیگر اقدام به شلیک موشک کند. در این صورت، اسرائیل با بهانه «نقض آتشبس»، حملات هوایی را از سر خواهد گرفت و غزه بار دیگر به کام جنگ فرو خواهد رفت. با توجه به مقاومت شدید حماس در برابر خلع سلاح، سناریوی واقعبینانه محتملترین گزینه به نظر میرسد.