آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
شاید فکر کنید طلا، گرانترین و ارزشمندترین ماده روی زمین است؛ اما این باور به زودی ممکن است تغییر کند. دانشمندان روسی به تازگی مادهای معدنی کشف کردهاند که قیمتی نجومی دارد و با یک میلیمتر از آن، میتوانید بیش از ۱۴۵ دلار به جیب بزنید! این ماده معدنی که «کولا اشکرافتین» نام گرفته، در معدن کایروفسکی، در دل توده خیبینی در شبهجزیره کولا روسیه پیدا شده است. جایی که طبیعت، رازهای شگفتانگیزی را در دل سنگها پنهان کرده است.
باورکردنی نیست، اما یک لایه نازک از این ماده معدنی، میانگین قیمتی ۱۴۵ دلار در هر میلیمتر دارد. یعنی اگر کف دستتان را با آن بپوشانید، ارزشی به مراتب بیشتر از طلای خالص خواهد داشت. این ماده، یک «بایگانی شیمیایی» از تاریخ زمین است. ایتریم، سیلیکون، پتاسیم، سدیم و بسیاری از عناصر کمیاب دیگر، همه در یک بلور واحد گرد هم آمدهاند تا ساختاری بینظیر و بسیار پیچیده را شکل دهند. «کولا اشکرافتین» نه تنها با ارزش مالی خود، بلکه با ساختار بلوریاش توجه دانشمندان را جلب کرده است. این ماده، یکی از پیچیدهترین ساختارهای معدنی شناختهشده در علم است و میتواند دریچهای تازه به سوی شناخت بهتر پوسته زمین باشد.
ترکیب شیمیایی آن شامل کلسیم، منگنز و فلوئور است؛ موادی که هر کدام بهتنهایی کاربردهای صنعتی متعددی دارند، اما در کنار هم، مادهای پدید آوردهاند که دانشمندان را برای کشف رازهای تازه، وسوسه میکند. نکته جالب اینکه پیش از این، گونههای دیگری از این ماده معدنی در گرینلند، کانادا و ایتالیا شناسایی شده بودند، اما نمونه کشفشده در روسیه، ویژگیهای منحصربهفردی دارد که آن را از سایرین متمایز میکند. حالا باید منتظر ماند و دید که این کشف بزرگ، چه تأثیری بر بازار مواد معدنی و فناوریهای پیشرفته خواهد داشت؛ از الکترونیک گرفته تا هوافضا و پزشکی. شاید ما در آستانه یک انقلاب تازه در علم مواد قرار گرفته باشیم.
ترکیب شیمیایی و ساختار بلوری «کولا اشکرافتین»
این ماده معدنی از مجموعه عناصر خاکی کمیاب (ایتریم) به همراه سیلیکون، پتاسیم، سدیم، کلسیم، منگنز و فلوئور تشکیل شده است. آنچه این ماده را از سایر مواد مشابه متمایز میکند، چیدمان اتمی و شبکه بلوری بسیار پیچیده آن است که آن را به یکی از دشوارترین ساختارها برای سنتز آزمایشگاهی تبدیل کرده است. دانشمندان معتقدند که مطالعه این ساختار، میتواند به درک بهتر فرآیندهای زمینشناسی در شکلگیری کانیهای نادر و نحوه جایگیری عناصر کمیاب در پوسته کمک کند.
کاربردهای بالقوه در صنایع پیشرفته و فناوریهای نوین
ایتریم و عناصر مشابه آن، نقشی کلیدی در تولید آلیاژهای مقاوم به حرارت، لیزرها، ابررساناها، صنایع هستهای و الکترونیک دارند. با توجه به ارزش فوقالعاده کولا اشکرافتین، به نظر میرسد که این ماده میتواند منبعی جدید و با ارزش برای تأمین ایتریم و سایر عناصر کمیاب به شمار رود. در صورت تأیید قابلیت استخراج صنعتی، این کشف میتواند وابستگی جهان به برخی مواد معدنی خاص را کاهش داده و تعادل جدیدی در بازار این عناصر ایجاد کند.
اهمیت اقتصادی و تأثیر بر بازار جهانی مواد معدنی
ارزش ۱۴۵ دلار در هر میلیمتر، این ماده را در صدر گرانترین مواد معدنی جهان قرار میدهد. این قیمت، که حتی از طلا نیز فراتر رفته، میتواند انگیزهای قوی برای سرمایهگذاری در معادن توده خیبینی و تحقیقات بیشتر درباره قابلیتهای استخراج این ماده ایجاد کند. البته هنوز مشخص نیست که این ماده به چه میزان در این معدن قابل استحصال است و آیا میتوان آن را به صورت انبوه و اقتصادی تولید کرد یا خیر.
مقایسه با سایر مواد معدنی نادر و رقابتهای زمینشناسی
نمونههای دیگری از اشکرافتین در نقاط مختلف جهان مانند گرینلند و کانادا یافت شدهاند، اما نوع روسی آن به دلیل خلوص بالاتر، ساختار متمایز و ترکیب شیمیایی منحصربهفرد، ارزش بیشتری دارد. این کشف، برتری روسیه را در زمینه اکتشافات زمینشناسی مناطق سردسیر و قطبی تقویت کرده و میتواند زنجیرهای از رقابتهای علمی و اقتصادی میان کشورهای دارای منابع مشابه را رقم بزند.
چالشهای استخراج و تأثیرات زیستمحیطی
استخراج مواد معدنی ارزشمندی مانند کولا اشکرافتین، نیازمند فناوریهای پیشرفته و هزینههای بالایی است. همچنین، فعالیت معدنکاوی در مناطق حساس مانند شبهجزیره کولا، میتواند تأثیرات زیستمحیطی قابلتوجهی داشته باشد. بنابراین، توسعه یک برنامه پایدار و مسئولانه برای استخراج این ماده، ضروری است تا علاوه بر بهرهبرداری اقتصادی، از آسیب به اکوسیستم منطقه نیز جلوگیری شود. مقامات روسی اعلام کردهاند که مطالعات اولیه برای ارزیابی این چالشها آغاز شده است.