آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
فضای سیاسی ایران این روزها شاهد بحثهای بیسابقهای درباره «استعفا» از مقامات بلندپایه نظام است. این بار، یکی از چهرههای نزدیک به جریان اصولگرا با انتشار یک پیام تند، سن ۱۰۰ سالگی رئیس شورای نگهبان را نشانه رفته و از او خواسته تا برای حفظ منافع نظام، کنارهگیری کند. عزتالله ضرغامی، وزیر سابق میراث فرهنگی و رئیس پیشین صداوسیما، در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «حالا که راجع به استعفا بحث میشه، یه مسلمون پیدا نمیشه به آقای جنتی بگه، در سن ۱۰۰ سالگی که نه به لحاظ جسمی و نه از نظر فکری و روحی، توان مدیریت جایگاه مهم و تعیین کننده شورای نگهبان را ندارد، خودش استعفا بدهد و به نظام خدمت کند!؟» این اظهارات در حالی مطرح میشود که احمد جنتی که در سال ۱۳۰۵ متولد شده، هماکنون در آستانه ۱۰۰ سالگی است و از سال ۱۳۷۱ به عنوان دبیر شورای نگهبان فعالیت میکند؛ نقشی که آن را به یکی از تأثیرگذارترین نهادهای کشور تبدیل کرده است.
ضرغامی در ادامه با استفاده از عبارت «با تقدیر از خدمات ایشان در دوران انقلاب»، سعی کرده لحن انتقادی خود را با ادای احترام تلطیف کند. با این حال، اشارهی صریح او به «توانایی جسمی و روحی» بحثی را مطرح میکند که پیشتر نیز درباره برخی دیگر از مقامات ارشد نظام مطرح شده است. این دعوت به استعفا، در میان فضای داغ گمانهزنیها درباره تغییرات احتمالی در نهادهای کلیدی نظام مطرح شده است. شورای نگهبان به عنوان نهاد ناظر بر انتخابات و تشخیص مغایرت قوانین با شرع و قانون اساسی، یکی از حساسترین جایگاههای قدرت در ایران به شمار میرود.
واکنشها به این پیام، هنوز از سوی شخص آیتالله جنتی یا دفتر او اعلام نشده است. با این حال، این حرکت یک سیاستمدار کهنهکار از جناح اصولگرا، نشان از جسارت فزاینده در طرح سوالات تابوگونه درباره «پایان قدرت» در میان شخصیتهای ارشد نظام دارد. پیشتر نیز جوکها و کنایههای فراوانی درباره طول عمر بالای جنتی در فضای مجازی دست به دست میشد. اما اظهارنظر مستقیم یک مقام سابق حکومتی با این صراحت، بیسابقه بوده و احتمالاً بحثهای گستردهای را در رسانهها و محافل سیاسی به دنبال خواهد داشت. حالا همه نگاهها به سوی بیت رهبری و مراجع تصمیمگیرنده است تا ببینند آیا این اظهارنظر یک موضع فردی است یا با هماهنگی و اهدافی خاص در راستای فشار بر یکی از ارکان قدیمی قدرت صورت گرفته است.
بررسی جایگاه و اختیارات شورای نگهبان در نظام سیاسی
شورای نگهبان به عنوان یکی از دو رکن اصلی قوه مقننه، نقشی حیاتی در ساختار قدرت ایران ایفا میکند. این نهاد با اختیار «نظارت استصوابی» بر انتخابات، و حق بررسی انطباق قوانین با موازین شرعی و قانون اساسی، عملاً میتواند سرنوشت مصوبات مجلس و صلاحیت کاندیداهای کلیدی را تعیین کند. انتقاد به رئیس چنین نهادی که بیش از ۳ دهه دبیر آن بوده، به معنای زیر سوال بردن مجموعه تصمیمگیریهای این نهاد قدرتمند است.
سابقهی طولانی و سن بالای رهبران در نظام جمهوری اسلامی
سابقه دبیری ۳۵ ساله احمد جنتی و حضور مستمر او در شورای نگهبان از ابتدای انقلاب، او را به یکی از نمادهای «نسل بنیانگذار» نظام تبدیل کرده است. با این حال، این موضوع بار دیگر بحث پیری نهادهای مدیریتی و لزوم جوانگرایی را در نظام حاکمیت مطرح میکند. ضرغامی به صراحت به دو مؤلفه «جسمی» و «فکری» اشاره کرده که مفهومی فراتر از سن و سال صرف است و به کارآمدی مدیریتی در شرایط حساس کنونی بازمیگردد.
بافتار سیاسی و گمانهزنیها درباره جانشینی
این اظهارات در برههای مطرح میشود که برخی رسانهها گمانهزنیهایی درباره تغییرات در نهادهای کلیدی و بحث «انتقال نسل» در ساختار قدرت ایران دارند. توئیت ضرغامی را میتوان در چارچوب این بحثها تحلیل کرد که از سوی یک چهره نزدیک به جریان اصولگرایان تندرو، سعی در تأثیرگذاری بر فضای سیاسی پیش از انتخابات یا تغییرات آتی دارد.
استعفا به عنوان یک «خدمت» در ادبیات سیاسی
ضرغامی با ترفند زبانی، استعفا را نه یک شکست، بلکه «خدمت به نظام» تلقی کرده است. این رویکرد، واکنشهای احتمالی را مدیریت میکند و ممکن است برای سایر مقامات ارشد سابقهدار نیز یک هشدار باشد. عبارت «با تقدیر از خدمات»، تلاشی برای ارائه یک نقد «خیرخواهانه» و غیرسیاسی است تا دعوت به استعفا بهعنوان یک بیاحترامی تلقی نشود.
واکنشهای احتمالی به این دعوت صریح
سکوت دفتر شورای نگهبان و مراجع بالادستی در قبال این اظهارات، نشان از حساسیت بالای این موضوع دارد. این که یک چهره رسمی با چنین صراحتی درباره «توانایی» یکی از ارکان اصلی نظام سخن بگوید، ممکن است به بستن باب گفتوگوهای مشابه منجر شود یا برعکس، به جریانی برای بررسی نقدهای مشابه دامن بزند. قطعاً واکنش آیتالله جنتی و یا دفتر رهبری به این اظهارات، تعیینکننده سرنوشت سیاسی این بحث خواهد بود.