آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
روزنامه شرق، در واکنشی بیسابقه، از سانسور سوال خبرنگار خود در نشست خبری رئیسجمهور توسط صداوسیما خبر داد. این روزنامه، با انتشار متن کامل پرسش حذفشده، مدعی شد که رسانه ملی در پوشش این نشست که پس از دو سال انتظار برگزار شده بود، «گزیدهای سلیقهای و سانسور شده» پخش کرده است. سوال حذفشده، با اشاره به تناقضهای دیپلماتیک و امنیتی و ابهام در متولی پاسخگویی به اقدامات میدانی با پیامدهای بینالمللی، مطرح شده بود . جزئیات دقیق این سوال و واکنشها، گویای انتقاد جدی شرق به عملکرد صداوسیماست.
متن سوال سانسور شده، ابهامات حقوقی-دیپلماتیک
سوالی که خبرنگار شرق از رئیسجمهور پرسیده بود، بسیار دقیق و با اشاره به چند رویداد همزمان طراحی شده بود . خبرنگار با اشاره به تفاهمنامه پاکستان و مذاکرات با قطر، ادعای آمریکا مبنی بر نقض تفاهمنامه در تنگه هرمز را مطرح و آن را همزمان با سفر پزشکیان به عراق برای تشییع رهبر شهید دانسته بود. این چارچوببندی، حاکی از تلاش خبرنگار برای بررسی همزمانی رویدادها و چالشهای پیشروی دولت بود.
سوال به صراحت از پزشکیان پرسیده بود که «بالاخره کدام نهاد یا ارگان در ایران متولی پاسخگویی در قبال این دست اقدامات میدانی دارای پیامدهای دیپلماتیک و امنیتی است» و «چرا تا امروز هیچ نهادی رسماً مسئولیت تبیین ضرورتها و سازوکار تصمیمگیری در این باره را برعهده نگرفته است» . این پرسش، فراتر از یک سوال خبری، به دنبال شفافسازی یک خلأ حقوقی و تشکیلاتی در نظام تصمیمگیری کشور بود و به همین دلیل، احتمالاً به عنوان یک سوال «حساس» تلقی شده است.
واکنش شرق، مصداق اعتراض به رویههای خبری
روزنامه شرق با انتشار این مطلب، نه تنها سانسور یک سوال را افشا کرد، بلکه خود به عنوان یکی از نهادهای رسانهای، به چالش با رویههای خبری صداوسیما برخاست. شرق، سانسور سوال خود را «مغایر با اصول حرفهای خبررسانی»، «اعمال سلیقه به جای رعایت امانت در خبر» و «سزاوار نقد جدی و بیپرده» توصیف کرده است . این موضعگیری، نشان از عزم این روزنامه برای مطالبه شفافیت و نقد عملکرد رسانه ملی دارد.
این اقدام شرق را میتوان در چارچوب تلاش رسانههای اصلاحطلب برای ایجاد فضای نقد در عرصه عمومی تفسیر کرد. با توجه به سابقه رویکرد انتقادی شرق نسبت به صداوسیما و عملکرد آن در پوشش اخبار و رویدادهای مختلف، این واکنش را میتوان ادامهدهندهی یک جریان پایدار ناظر بر عملکرد رسانه ملی دانست. این اعتراض، به موضوعات مهمتری مانند استقلال رسانهها و حق دسترسی مردم به اطلاعات کامل دامن میزند.
غیاب صداوسیما در میدان روایت و پیامدهای بی اعتمادی مردم
نکته قابل تأمل در این ماجرا، سکوت خود صداوسیما در قبال این اعتراض است. در حالی که شرق با انتشار سوال سانسور شده، روایت خود را به طور کامل در اختیار افکار عمومی قرار داده است، عدم واکنش رسمی صداوسیما، به نوعی اعتراف تلویحی به صحت ادعای شرق تلقی میشود. این سکوت میتواند به کاهش اعتماد عمومی به رسانه ملی و تشدید گمانهزنیها درباره علت واقعی سانسور دامن بزند. سانسور یک سوال مشخص و مستدل، که در چارچوب پرسشگری حرفهای و برای شفافسازی یک موضوع حقوقی-دیپلماتیک مطرح شده است، این نگرانی را به وجود میآورد که صداوسیما همچنان به روایتهای از پیش تعیینشده پایبند است و امکان طرح پرسشهای چالشبرانگیز را محدود میکند. در دنیای امروز، رسانهای که به دنبال حفظ اعتبار و کارکرد اطلاعرسانی خود است، چارهای جز پذیرش نقد و شفافسازی در قبال عملکردش ندارد.
اهمیت شفافیت در پرسشگری خبری و پاسخگویی
این رویداد، بار دیگر ضرورت شفافیت در فرآیندهای خبری و پاسخگویی نهادهای رسانهای را یادآوری میکند. پرسش خبرنگار شرق، در واقع پرسش بسیاری از شهروندان و تحلیلگران درباره شفافسازی ساختار تصمیمگیری کشور بود. سانسور این سوال، نه تنها پاسخی به آن سوال نداد، بلکه یک سوال تازه درباره عملکرد صداوسیما مطرح کرد. افکار عمومی این حق را دارد که از محتوای کامل پرسشهای مطرحشده از مقامات ارشد مطلع شود و خود، به قضاوت درباره چگونگی پاسخگویی آنها بنشیند. هر گونه سانسور در این مسیر، آسیب جدی به اعتماد عمومی و کارکرد دموکراتیک رسانهها وارد میکند. رسانههای حرفهای موظف به انتشار کامل و بیطرفانه اطلاعات هستند و هرگونه انحراف از این اصل، به قیمت از دست رفتن سرمایه اجتماعی آنها تمام خواهد شد.