پیش بینی هوای کشور شنبه 24 مردادماه 1405

آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:

امشب و در حالی که بسیاری از مردم ایران خود را برای تعطیلات آخر هفته آماده می‌کنند، سازمان هواشناسی کشور با انتشار یک اطلاعیه مهم، همه را غافلگیر کرد. بر اساس آخرین نقشه‌های پیش‌یابی، فردا شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵ نه تنها شاهد تداوم هوای گرم و سوزان در نوار غربی کشور خواهیم بود، بلکه زنگ خطر جدی برای وزش بادهای شدید و گردوخاک در گستره وسیعی از ۹ استان کشور به صدا درآمده است. این اتفاق غیرمنتظره در شرایطی رخ می‌دهد که بسیاری از کارشناسان پیش‌بینی می‌کردند با پایان یافتن مرداد ماه، از شدت گرما کاسته شود؛ اما چرخش ناگهانی الگوهای جوی نشان می‌دهد که معادلات آب و هوایی کشور تغییر کرده و موج جدیدی از ناپایداری‌ها در راه است.

آنچه نگران‌کننده به نظر می‌رسد، وسعت و شدت این پدیده است که از شمال شرق تا جنوب شرق و حتی دامنه‌های جنوبی البرز مرکزی را در بر می‌گیرد. سازمان هواشناسی با صدور یک اعلام تازه، مناطقی که در معرض این خطر قرار دارند را به شرح زیر اعلام کرده است: استان‌های خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی در صدر این لیست قرار دارند. استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان نیز در این وضعیت ویژه قرار گرفته‌اند و استان‌های سمنان، تهران، البرز و اصفهان نیز از این تذکر مهم بی‌نصیب نمانده‌اند. در حالی که نیمه شرقی کشور با طوفان گردوخاک دست و پنجه نرم می‌کند، نوار غربی ایران شرایط متفاوت اما به همان اندازه بحرانی را تجربه خواهد کرد. تداوم هوای گرم در این منطقه، یک چالش بزرگ برای کشاورزان، دامداران و شبکه برق کشور ایجاد کرده است. استان‌های خوزستان، ایلام، کرمانشاه، لرستان و همدان همچنان در چنگال گرمای بی‌سابقه قرار دارند و دمای هوا در برخی از این مناطق به مرز ۴۸ درجه سانتی‌گراد خواهد رسید که نزدیک به رکوردهای تاریخی ثبت شده در سال‌های اخیر است.

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی از رگبار و رعد و برق و وزش باد شدید موقت در برخی نقاط کشور طی امروز و فردا خبر داد. صادق ضیاییان اعلام کرد که امروز و شنبه در برخی نقاط استان‌های ساحلی خزر، اردبیل، ارتفاعات استان‌های زنجان، قزوین، البرز، تهران، سمنان، شمال استان‌های آذربایجان غربی و شرقی و ارتفاعات هرمزگان، جنوب کرمان، جنوب و شرق فارس، جنوب سیستان و بلوچستان در برخی ساعات به ویژه در بعد از ظهر و شب، رگبار و رعد و برق، وزش باد شدید موقت و در نقاط مستعد گردوخاک پیش‌بینی می‌شود.

این موج گرمای سنگین باعث افزایش مصرف برق و فشار بی‌سابقه به شبکه توزیع نیرو شده است. شرکت توانیر به مشترکان هشدار داده است که در ساعات اوج بار (۱۲ تا ۱۶ ظهر) مصرف خود را مدیریت کنند، در غیر این صورت زنگ خطر قطعی برق در صورت افزایش بی‌رویه مصرف، همه را غافلگیر خواهد کرد. کارشناسان هواشناسی معتقدند استقرار یک سامانه پرفشار گرم و خشک بر روی نیمه غربی کشور و نبود سامانه‌های بارشی، علت اصلی این شرایط سخت است. سیگنال قوی دیگری که از نقشه‌های پیش‌یابی هواشناسی دریافت می‌شود، وسعت جغرافیایی وزش بادهای شدید است. این پدیده تنها محدود به یک منطقه خاص نیست و از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب کشور را در بر می‌گیرد. افزایش گرادیان فشاری بین سامانه‌های پرفشار مستقر در شمال و سامانه‌های کم فشار در جنوب و شرق کشور، باعث حرکت سریع توده‌های هوا و در نتیجه وزش بادهای شدید و گاهی طوفانی می‌شود.

این وضعیت ویژه برای بخش کشاورزی یک تهدید جدی محسوب می‌شود. وزش باد شدید می‌تواند خسارت قابل توجهی به محصولات کشاورزی به ویژه گندم و جو که در آستانه برداشت هستند، وارد کند و خیزش گردوخاک کیفیت محصولات را کاهش دهد. ضیاییان درباره وضعیت جوی تهران نیز اعلام کرد که برای فردا شنبه آسمان تهران صاف تا کمی ابری و وزش باد، کاهش افزایش ابر و وزش باد شدید با احتمال گرد و خاک با بیش‌ترین و کم‌ترین دمای ۳۷ و ۲۷ درجه و همچنین یکشنبه صاف تا کمی ابری و وزش باد، کاهش افزایش ابر و وزش باد شدید با احتمال گرد و خاک با بیشینه و کمینه دمای ۳۸ و ۲۸ درجه سانتیگراد پیش‌بینی می‌شود.

سامانه‌های جوی و علت گردوخاک گسترده

بر اساس تحلیل نقشه‌های پیش‌یابی هواشناسی، وضعیت ناپایدار فعلی ناشی از استقرار یک سامانه پرفشار گرم و خشک بر روی نیمه غربی کشور و هم‌زمانی آن با یک سامانه کم‌فشار در شرق و جنوب شرق است. این اختلاف فشار محسوس، باعث ایجاد گرادیان فشاری قوی و در نتیجه وزش بادهای شدید و گسترده می‌شود. وزش این بادها بر روی مناطق خشک و بیابانی، باعث خیزش گردوخاک و کاهش شدید کیفیت هوا می‌شود. شدت این پدیده در شمال شرق و شرق کشور به دلیل وجود کانون‌های ریزگرد و خشکسالی‌های اخیر، بیشتر است.

رگبار و رعد و برق پیش‌بینی‌شده در برخی مناطق، ناشی از نفوذ جریانات مرطوب و ناپایدار به سمت ارتفاعات و دامنه‌هاست. این پدیده‌ها به دلیل گرمای زیاد در ساعات بعدازظهر و ایجاد همرفت شدید، رخ می‌دهند. صادق ضیاییان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی، با اشاره به این موضوع، اعلام کرده است که امروز و فردا در برخی نقاط استان‌های ساحلی خزر، اردبیل، ارتفاعات زنجان، قزوین، البرز، تهران، سمنان، شمال آذربایجان‌ها، ارتفاعات هرمزگان، جنوب کرمان، جنوب و شرق فارس و جنوب سیستان و بلوچستان، رگبار و رعد و برق و وزش باد شدید موقت رخ خواهد داد. تداوم هوای گرم در نوار غربی نیز ناشی از استقرار یک سامانه پرفشار گرم و خشک است که مانع از ورود سامانه‌های بارشی به این مناطق می‌شود. این شرایط، به ویژه برای کشاورزی و مصرف انرژی، یک چالش جدی محسوب می‌شود.

مناطق درگیر و شدت مخاطرات

مناطق درگیر با گردوخاک طی پنج روز آینده، گستره وسیعی از کشور را شامل می‌شوند. استان‌های خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی در صدر این لیست قرار دارند و پیش‌بینی می‌شود که با طوفان‌های گردوخاک با شدت قابل توجه مواجه شوند. در استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان نیز وزش باد شدید با گردوخاک و کاهش دید افقی پیش‌بینی می‌شود. همچنین استان‌های سمنان، تهران، البرز و اصفهان نیز از این تذکر مهم بی‌نصیب نمانده‌اند و وزش باد شدید و خیزش گردوخاک در ساعات بعدازظهر و شب در آنها دور از انتظار نیست.

شدت این پدیده در شمال شرق و شرق کشور بیشتر از سایر مناطق است. دلیل این امر، وجود کانون‌های ریزگرد در این مناطق و نبود پوشش گیاهی کافی است که باعث می‌شود بادها به راحتی ذرات گردوخاک را به هوا بلند کنند. به همین دلیل، سازمان هواشناسی برای این مناطق هشدار سطح نارنجی صادر کرده است که به معنای آماده‌باش و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه است. در نوار غربی، وضعیت متفاوت اما به همان اندازه بحرانی است. تداوم هوای گرم با دمای بالای ۴۸ درجه در برخی مناطق، یک چالش جدی برای شبکه برق و کشاورزی است. این گرما، مصرف برق را به شدت افزایش داده و احتمال قطعی برق را در ساعات اوج مصرف بالا برده است.

پیامدهای بهداشتی و زیست‌محیطی گردوخاک

گردوخاک، یکی از مخاطرات جدی برای سلامت انسان و محیط زیست است. ذرات معلق موجود در هوا می‌توانند به سیستم تنفسی و قلبی-عروقی آسیب برسانند و باعث بروز بیماری‌هایی مانند آسم، برونشیت و حتی سکته قلبی شوند. افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، سالمندان و کودکان، بیشترین آسیب را از این پدیده می‌بینند. به همین دلیل، سازمان هواشناسی از افراد حساس خواسته است که در ساعات اوج گردوخاک از تردد غیرضروری در فضای باز خودداری کنند.

علاوه بر سلامت انسان، گردوخاک تأثیرات منفی بر محیط زیست نیز دارد. این پدیده باعث کاهش دید، کاهش کیفیت هوا و همچنین آسیب به محصولات کشاورزی می‌شود. لایه‌های گردوخاک بر روی برگ‌های گیاهان، فرآیند فتوسنتز را مختل می‌کنند و باعث کاهش عملکرد محصولات می‌شوند. همچنین، وزش باد شدید می‌تواند به سازه‌ها، تأسیسات و خطوط انتقال برق آسیب وارد کند. با توجه به این پیامدها، ضرورت دارد که دستگاه‌های اجرایی و امدادی برای مقابله با این بحران، آمادگی لازم را داشته باشند. همچنین، باید به مردم آموزش داده شود که در شرایط گردوخاک، چگونه از خود محافظت کنند و از بروز حوادث جلوگیری کنند.

تأثیر بر بخش کشاورزی و منابع آب

بخش کشاورزی، یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌ها در برابر گردوخاک و گرمای شدید است. وزش باد شدید می‌تواند به محصولات کشاورزی، به ویژه گندم و جو که در آستانه برداشت هستند، خسارت قابل توجهی وارد کند. همچنین، خیزش گردوخاک کیفیت محصولات را کاهش می‌دهد و باعث کاهش ارزش اقتصادی آنها می‌شود. این موضوع، می‌تواند به کاهش درآمد کشاورزان و افزایش قیمت محصولات در بازار منجر شود.

تداوم گرمای شدید نیز باعث افزایش تبخیر و تعرق و کاهش رطوبت خاک می‌شود. این موضوع، به ویژه برای محصولات تابستانه و باغات، یک تهدید جدی محسوب می‌شود و می‌تواند باعث کاهش محصول و حتی خشک شدن درختان شود. به کشاورزان توصیه می‌شود که با آبیاری به موقع و استفاده از روش‌های نوین آبیاری، از خسارت‌های احتمالی جلوگیری کنند. از سوی دیگر، کاهش کیفیت هوا و گردوخاک می‌تواند بر منابع آب نیز تأثیر بگذارد. ورود گردوخاک به منابع آب سطحی، کیفیت آب را کاهش می‌دهد و مصرف آن را برای مصارف شرب و کشاورزی محدود می‌کند. بنابراین، ضرورت دارد که دستگاه‌های مسئول، نسبت به پایش کیفیت آب و اتخاذ تدابیر لازم، اقدام کنند.

راهکارهای مقابله و توصیه‌های ایمنی

برای مقابله با گردوخاک و کاهش اثرات آن، اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و ایمنی ضروری است. اولین و مهم‌ترین توصیه، خودداری از تردد غیرضروری در ساعات اوج گردوخاک است. افراد دارای بیماری‌های تنفسی، سالمندان و کودکان باید در منزل بمانند و در صورت لزوم، از ماسک استفاده کنند. همچنین، باید از باز کردن پنجره‌ها و درب‌ها در زمان گردوخاک خودداری کرد.

دستگاه‌های اجرایی نیز باید با هماهنگی یکدیگر، اقدامات لازم را برای کاهش اثرات گردوخاک انجام دهند. این اقدامات شامل شستشوی خیابان‌ها، کنترل منابع ریزگرد، اطلاع‌رسانی به موقع به مردم و استقرار تیم‌های امدادی در مناطق حساس است. همچنین، باید نسبت به پایش کیفیت هوا و ارائه گزارش‌های دقیق به مردم اقدام شود. در بخش کشاورزی، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، مالچ‌پاشی و ایجاد بادشکن‌های طبیعی، می‌تواند به کاهش اثرات وزش باد شدید و گردوخاک کمک کند. همچنین، به کشاورزان توصیه می‌شود که با بیمه کردن محصولات خود، از خسارت‌های احتمالی جلوگیری کنند. در نهایت، همکاری و همراهی مردم و دستگاه‌های مسئول، کلید موفقیت در مقابله با این بحران است.