آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در حالی که جنگ ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و تنگه هرمز به یکی از خطرناک‌ترین نقاط جهان تبدیل شده است، گزارشی تازه از بلومبرگ نشان می‌دهد که تولیدکنندگان نفت خاورمیانه با استفاده از روش‌های مخفیانه، به انتقال حجم قابل‌توجهی از نفت خام از خلیج فارس ادامه می‌دهند. این عملیات، که با استفاده از «کشتی‌های تاریک» یا Dark Ships انجام می‌شود، به مهار قیمت نفت در بازارهای جهانی و کاهش نگرانی‌ها درباره شکل‌گیری موج تازه‌ای از تورم ناشی از انرژی کمک کرده است. بر اساس اطلاعاتی که منابع آگاه در اختیار بلومبرگ گذاشته‌اند، انتقال نفت از طریق تنگه هرمز به‌صورت مخفیانه و سپس انتقال محموله‌ها به نفتکش‌های مستقر در دریای عمان، با وجود حملات اخیر به کشتی‌ها، همچنان با سرعت بالایی ادامه دارد. این عبورهای مخفیانه از یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان، به یک مسیر نجات مهم برای بازارهای جهانی تبدیل شده است؛ بازارهایی که در آغاز جنگ خود را برای شوک بسیار شدیدتری در عرضه نفت آماده کرده بودند.
پیش از آغاز جنگ ایران، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ رقمی معادل تقریبا یک‌پنجم عرضه نفت جهان. با این حال، بر اساس اعلام کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، طی هفته گذشته حدود ۹ میلیون بشکه نفت در روز از تنگه هرمز عبور کرده است. این رقم برای بسیاری از معامله‌گران غافلگیرکننده بود و در بالاترین محدوده برآوردهای مربوط به جریان نفت از این مسیر قرار می‌گیرد. معامله‌گران و تحلیلگران می‌گویند ادامه این صادرات پرریسک یکی از دلایلی است که باعث شده قیمت معاملات آتی نفت برنت در بخش عمده ماه اوت بین ۸۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه باقی بماند. این سطح قیمت با سناریوهای نگران‌کننده‌ای که در آغاز جنگ و در صورت ادامه درگیری تا تابستان پیش‌بینی می‌شد، فاصله زیادی دارد. برخی فعالان بازار حتی خود را برای نفت ۱۵۰ دلاری آماده کرده بودند.
این عملیات انتقال نفت ماه‌هاست ادامه دارد، اما ردیابی میزان نفت جابه‌جاشده توسط این کشتی‌های موسوم به «کشتی‌های تاریک» برای معامله‌گران و تحلیلگران بسیار دشوار است؛ زیرا این کشتی‌ها برای حفظ امنیت خود، اطلاعات بسیار اندکی درباره موقعیتشان منتشر می‌کنند. منابع آگاه می‌گویند حجم نفت منتقل‌شده از طریق این عملیات، از برآوردهای بازار یعنی حدود ۴ میلیون بشکه در روز بیشتر است. شرکت دولتی نفت ابوظبی، ادنوک، در پاسخ به پرسش بلومبرگ اعلام کرده که با وجود هدف قرار گرفتن مکرر کشتی‌هایش، مصمم است به مسئولیت خود برای انتقال ایمن انرژی به بازارهای جهانی ادامه دهد. این شرکت تاکنون حدود ۱۳۵ میلیون بشکه نفت خام را به خریداران سراسر جهان فروخته و هفته گذشته نیز دور جدیدی از فروش محموله‌های نفتی خود را آغاز کرده است.
با این حال، صادرات حجم بالای نفت در میانه یک جنگ، به هیچ وجه ساده نیست. منابع آگاه از تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز می‌گویند تعداد حوادث دریایی بسیار بیشتر از مواردی است که به‌صورت عمومی اعلام شده‌اند. چندین دریانورد در جریان عبور از تنگه هرمز جان خود را از دست داده‌اند و تعداد لکه‌های نفتی در منطقه نیز افزایش یافته است. ادنوک اعلام کرده است که از آغاز درگیری، ۲۳ فروند از کشتی‌های این شرکت هنگام عبور از تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند. در نتیجه این حملات، یک نفر جان باخته و ۲۰ نفر از خدمه کشتی‌ها زخمی شده‌اند. این شرکت همچنین هشدار داده است که پیامدهای جنگ تنها متوجه شرکت‌های نفتی منطقه نیست و کسب‌وکارها و خانوارهای سراسر جهان نیز از اختلال در جریان انرژی تأثیر می‌پذیرند.
نقش کشتی‌های تاریک در حفظ جریان نفت
کشتی‌های تاریک یا Dark Ships، به نفتکش‌هایی گفته می‌شود که برای حفظ امنیت خود، فرستنده‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش می‌کنند تا از ردیابی توسط دشمن جلوگیری کنند. این روش، که به عنوان یک تاکتیک دفاعی در شرایط جنگی استفاده می‌شود، به تولیدکنندگان نفت اجازه می‌دهد تا با وجود خطرات، به صادرات خود ادامه دهند. بر اساس گزارش بلومبرگ، حجم نفت منتقل‌شده از طریق این عملیات، از برآوردهای بازار یعنی حدود ۴ میلیون بشکه در روز بیشتر است.
استفاده از کشتی‌های تاریک، اگرچه به حفظ جریان نفت کمک کرده است، اما هزینه‌های سنگینی نیز به همراه دارد. این کشتی‌ها به دلیل عدم شفافیت، به راحتی هدف حملات قرار می‌گیرند و خطرات جانی و مالی زیادی را برای خدمه و صاحبان کشتی به همراه دارند. همچنین، این عملیات پنهان، ردیابی و مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی مانند نشت نفت را با دشواری مواجه می‌کند. با وجود این چالش‌ها، به نظر می‌رسد که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس، به ویژه امارات متحده عربی، عراق، قطر و کویت، به این روش ادامه می‌دهند. ادنوک، شرکت دولتی نفت ابوظبی، اعلام کرده که با وجود هدف قرار گرفتن مکرر کشتی‌هایش، مصمم است به مسئولیت خود برای انتقال ایمن انرژی به بازارهای جهانی ادامه دهد.
تأثیر بر قیمت نفت و اقتصاد جهانی
ادامه صادرات نفت از تنگه هرمز، یکی از دلایل اصلی ثبات قیمت نفت در بازارهای جهانی بوده است. با وجود جنگ و تنش‌ها، قیمت نفت برنت در ماه اوت بین ۸۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه باقی مانده است که با سناریوهای نگران‌کننده‌ای که نفت ۱۵۰ دلاری را پیش‌بینی می‌کردند، فاصله زیادی دارد. این ثبات نسبی، به کاهش نگرانی‌ها درباره تورم و رکود اقتصادی در سطح جهانی کمک کرده است. علاوه بر عملیات کشتی‌های تاریک، عوامل دیگری مانند استفاده از مسیرهای جایگزین خطوط لوله، آزادسازی ذخایر نفتی و کاهش تقاضا در نقاط مختلف جهان نیز به محدود کردن اثر اقتصادی جنگ بر بازار انرژی کمک کرده‌اند.
با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که این آرامش نسبی، به معنای عادی بودن شرایط نیست و هرگونه تشدید تنش می‌تواند به سرعت قیمت نفت را افزایش دهد. با توجه به اینکه تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است و حدود یک‌پنجم عرضه نفت جهان از آن عبور می‌کند، هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند به یک بحران اقتصادی جهانی منجر شود. بنابراین، ادامه صادرات نفت، حتی به صورت مخفیانه، برای اقتصاد جهانی حیاتی است و هرگونه توقف آن می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.
هزینه‌های انسانی و زیست‌محیطی عملیات پنهان
اگرچه عملیات کشتی‌های تاریک به حفظ جریان نفت کمک کرده است، اما هزینه‌های انسانی و زیست‌محیطی سنگینی نیز به همراه داشته است. منابع آگاه می‌گویند تعداد حوادث دریایی بسیار بیشتر از مواردی است که به‌صورت عمومی اعلام شده‌اند و چندین دریانورد در جریان عبور از تنگه هرمز جان خود را از دست داده‌اند. ادنوک اعلام کرده است که ۲۳ فروند از کشتی‌های این شرکت هدف حمله قرار گرفته و یک نفر جان باخته و ۲۰ نفر زخمی شده‌اند. علاوه بر تلفات جانی، تعداد لکه‌های نفتی در منطقه نیز افزایش یافته است.
هفته گذشته یک لکه نفتی در تصاویر ماهواره‌ای دریای عمان مشاهده شد که نشان از نشت نفت در منطقه دارد. این لکه‌های نفتی، علاوه بر خسارت‌های زیست‌محیطی، می‌توانند به عنوان یک تهدید برای سلامت ساکنان منطقه و اقتصاد وابسته به دریا نیز عمل کنند. این هزینه‌ها، نشان از یک معامله نابرابر دارد. در حالی که بازارهای جهانی از ثبات قیمت نفت بهره‌مند می‌شوند، خدمه کشتی‌ها و محیط زیست منطقه، بهای سنگین این ثبات را پرداخت می‌کنند. این موضوع، ضرورت توجه به ایمنی دریانوردان و حفاظت از محیط زیست در شرایط جنگی را بیش از پیش آشکار می‌سازد.
نقش کشورهای منطقه و واکنش به حملات
کشورهای منطقه، به ویژه امارات متحده عربی، عراق، قطر و کویت، با وجود حملات و خطرات، به صادرات نفت خود ادامه می‌دهند. ادنوک، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت منطقه، با وجود هدف قرار گرفتن مکرر کشتی‌هایش، مصمم به ادامه صادرات است. این شرکت تاکنون حدود ۱۳۵ میلیون بشکه نفت خام را به خریداران سراسر جهان فروخته است. با این حال، عربستان سعودی تاکنون حجم زیادی از نفت خود را از طریق عملیات انتقال دریایی مخفیانه جابه‌جا نکرده است. با این حال، نشانه‌های اولیه‌ای از افزایش فعالیت در بنادر نفتی عربستان در داخل خلیج فارس مشاهده می‌شود.
هفته گذشته دو کشتی در مرکز بزرگ صادرات نفت عربستان، یعنی راس تنوره، در حال بارگیری مشاهده شدند. نکته قابل توجه، ورود عراق به این عملیات است. چند شرکت در هفته‌های اخیر خرید نفت عراق و انتقال آن از تنگه هرمز را آغاز کرده‌اند. این روند برای عراق اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این کشور از جمله تولیدکنندگان خلیج فارس است که در طول جنگ با دشواری بیشتری برای صادرات نفت خود مواجه شده است.
چشم‌انداز آینده و ریسک‌های پیش رو
با وجود ادامه صادرات نفت، آینده این عملیات همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. تشدید تنش‌ها، حملات بیشتر به کشتی‌ها و افزایش خطرات، می‌تواند به کاهش صادرات نفت و افزایش قیمت آن منجر شود. همچنین، هرگونه توافق برای کاهش تنش‌ها، می‌تواند به عادی‌سازی شرایط و کاهش نیاز به عملیات مخفیانه کمک کند. با این حال، آنچه مسلم است، این است که آرامش نسبی بازار نفت الزاما به معنای عادی بودن شرایط عرضه نیست.
بخشی از نفت جهان اکنون از مسیری عبور می‌کند که به گفته منابع آگاه، پنهان، پرریسک و بسیار دشوار برای ردیابی است. این شرایط، نشان از یک بحران پنهان در صنعت نفت دارد که می‌تواند در هر لحظه به یک بحران آشکار تبدیل شود. در نهایت، پایین نگه داشتن قیمت انرژی در بازارهای جهانی بدون هزینه و ریسک نیست. هزینه‌هایی که شامل جان دریانوردان، محیط زیست منطقه و ثبات بلندمدت بازار نفت می‌شود. بنابراین، ضرورت دارد که جامعه بین‌المللی با اتخاذ تدابیر لازم، از تشدید این بحران جلوگیری کند و به دنبال راه‌حل‌های پایدار برای کاهش تنش‌ها باشد.