آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه با انتشار بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی تروث سوشال، هرگونه مذاکره یا گفت‌وگوی برنامه‌ریزی‌شده با ایران را به طور کامل تکذیب کرد. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که کمتر از ۲۴ ساعت پیش از آن، جرد کوشنر، داماد و فرستاده ویژه ترامپ، از گفت‌وگوهای «فعال» و «مثبت» با تهران سخن گفته بود. این چرخش ناگهانی در موضع‌گیری، نشان‌دهنده سردرگمی در روند دیپلماسی و افزایش تنش‌ها در منطقه است. رئیس‌جمهور آمریکا در بیانیه خود تأکید کرد که محاصره دریایی بنادر ایران «با قدرت کامل» ادامه دارد و مدعی شد که تنگه هرمز باز است و تمام مین‌های آبی خنثی شده‌اند. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که ایران به صراحت اعلام کرده است که تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا به تعهدات خود در توافق موقت ژوئن عمل نکند، بسته باقی خواهد ماند.
همزمان، محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، در گفت‌وگویی با رسانه‌های دولتی، شروط ایران را برای بازگشایی تنگه هرمز برشمرد:
- رفع کامل محاصره دریایی
- لغو تحریم‌های نفتی
- آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده
- پایان تهدیدات و عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها
وی تأکید کرد که توافق موقت ژوئن که در تاریخ ۱۷ ژوئن امضا شده بود، به دلیل اختلاف بر سر کنترل تنگه هرمز، به سرعت از هم پاشید و ترامپ آن را در ۷ ژوئیه «تمام‌شده» اعلام کرد و وزارت خارجه ایران نیز یک هفته بعد آن را «به حالت تعلیق» درآورد. تناقض سخنان ترامپ در مورد مذاکرات با ایران، که از سوی فرستاده ویژه او نیز تأیید نشد، نشان‌دهنده ناهماهنگی درون‌ساختار تصمیم‌گیری کاخ سفید است. کوشنر دوشنبه به شبکه فاکس نیوز گفته بود که گفت‌وگوهای دولت آمریکا با بخش‌های مختلف ایران «احتمالاً قوی‌تر از همیشه» است، اما اظهارات ترامپ به سرعت این خوش‌بینی را از بین برد.
همزمان با افزایش تنش‌ها، قیمت نفت روز سه‌شنبه به دلیل کاهش چشم‌انداز صلح و ادامه اختلال در عرضه انرژی، بار دیگر افزایش یافت و بازارهای سهام نیز با افت همراه شدند. تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز نیز به شدت کاهش یافته و به گفته یک منبع آگاه، عبور کشتی‌ها در روز دوشنبه به ارقام تک‌رقمی رسیده است. در واکنش به اظهارات ترامپ، یک مقام ارشد ایرانی از تغییر رویکرد تهران به یک موضع «کاملاً تهاجمی» در صورت تداوم بن‌بست دیپلماتیک خبر داده است. این در حالی است که دولت ایران همچنان بر آمادگی خود برای مذاکره تأکید دارد، اما هرگونه گفت‌وگو را با «تسلیم» اشتباه نمی‌گیرد و از حقوق خود در برابر فشارهای نظامی و تحریم‌ها دفاع خواهد کرد.
تناقض‌گویی در کاخ سفید؛ از «مذاکرات فعال» تا «هیچ گفت‌وگویی در کار نیست»
اظهارات ترامپ مبنی بر اینکه «هیچ گفت‌وگویی در جریان نیست و برنامه‌ای هم برای آن وجود ندارد»، در تضاد مستقیم با اظهارات کوشنر است که از گفت‌وگوهای «بسیار فعال» بین دولت آمریکا و نهادهای مختلف ایران سخن گفته بود. این چرخش ناگهانی می‌تواند حاکی از آن باشد که ترامپ به دنبال جمع کردن بساط مذاکرات و روی آوردن به گزینه‌های جایگزین مانند فشار نظامی و اقتصادی است، یا اینکه صرفاً به دنبال حفظ وجهه خود در فضای سیاسی داخلی و نشان دادن موضعی سخت‌گیرانه است. در هر صورت، این رفتار، نشان از فقدان یک استراتژی منسجم در کاخ سفید دارد.
شروط جمهوری اسلامی و بن‌بست تنگه هرمز
ایران با تمسک به توافق موقت ژوئن، شروط خود را برای بازگشایی تنگه هرمز به طور شفاف اعلام کرده است. این شروط که شامل رفع کامل محاصره دریایی، لغو تحریم‌های نفتی، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده و پایان تهدیدات نظامی است، نشان از یک استراتژی «همه‌چیز یا هیچ» در مذاکرات با آمریکا دارد. تهران با بستن این آبراه استراتژیک، برگ برنده خود را برای اعمال فشار بر اقتصاد جهانی وادار کردن آمریکا به عقب‌نشینی از مواضع خود به کار گرفته است.
با این حال، این رویکرد با ریسک‌های جدی نیز همراه است. با انقضای ضرب‌الاجل ۶۰ روزه توافق اسلام‌آباد در ۱۷ اوت، عملاً پنجره دیپلماسی برای دستیابی به یک توافق جامع بسته شده است. اعلام موضع «کاملاً تهاجمی» از سوی یک مقام ارشد ایرانی، نشان‌دهنده پایان صبر تهران و احتمال تشدید تنش‌های نظامی در منطقه است. این رویکرد شاید در کوتاه‌مدت بتواند فشار بر آمریکا را افزایش دهد، اما در بلندمدت می‌تواند به یک جنگ تمام‌عیار منجر شود که هزینه‌های آن برای هر دو طرف غیرقابل محاسبه است.
تأثیر بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی
موضع‌گیری‌های متقابل آمریکا و ایران و تداوم بن‌بست در مذاکرات، تأثیر مستقیمی بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی داشته است. قیمت نفت روز سه‌شنبه به دلیل کاهش چشم‌انداز صلح و تداوم اختلال در عرضه از طریق تنگه هرمز، بار دیگر افزایش یافت و بازارهای سهام نیز با افت همراه شدند. ادامه این وضعیت می‌تواند به افزایش قیمت سوخت و کالاهای اساسی، تشدید تورم و رکود اقتصادی در سطح جهانی منجر شود.
گزارش‌ها از کاهش شدید تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و حمله به یک نفتکش، نشان از افزایش خطرات و ناامنی در این آبراه حیاتی دارد. این وضعیت، نه تنها اقتصاد ایران و آمریکا، بلکه کل زنجیره تأمین انرژی جهان را با تهدید جدی روبرو کرده است. با توجه به اینکه پیش از جنگ، یک‌پنجم نفت جهان از این تنگه عبور می‌کرد، ادامه این اختلال می‌تواند به یک بحران انرژی بی‌سابقه منجر شود.
نقش کشورهای میانجی و تهدید ترامپ علیه عمان
در میان بن‌بست مذاکرات، نقش کشورهای میانجی مانند عمان و قطر برای کاهش تنش‌ها پررنگ شده است. با این حال، تهدید صریح ترامپ علیه عمان که گفته است «اگر عمان مانع شود، آنها را با خاک یکسان می‌کنیم»، نشان از رویکردی تهاجمی و عدم تمایل به پذیرش میانجی‌گری این کشورها دارد. این تهدید، نه تنها به روند دیپلماسی آسیب می‌زند، بلکه می‌تواند کشورهای میانجی را از ورود به این عرصه منصرف کند.
با وجود این تهدیدات، گزارش‌ها حاکی از آن است که عمان در حال مذاکره با ایران برای تدوین قوانین جدید دریانوردی در تنگه هرمز است و وزارت خارجه مصر نیز اعلام کرده که این توافق می‌تواند راه را برای مذاکرات صلح هموار کند. این نشان می‌دهد که ایران به دنبال راه‌هایی برای کاهش فشارها و بازگشایی تنگه هرمز از طریق کانال‌های دیپلماتیک است، اما اصرار بر شروط خود، این مسیر را با دشواری مواجه کرده است.
چشم‌انداز آینده؛ جنگ یا صلح؟
با انقضای ضرب‌الاجل توافق موقت و موضع‌گیری‌های تهاجمی دو طرف، چشم‌انداز آینده بسیار مبهم و تاریک به نظر می‌رسد. اعلام موضع «کاملاً تهاجمی» از سوی جمهوری اسلامی و تأکید ترامپ بر ادامه محاصره، نشان از افزایش احتمال یک رویارویی نظامی تمام‌عیار در منطقه دارد. در چنین شرایطی، هرگونه اتفاق ناگوار در تنگه هرمز یا حمله به تأسیسات نفتی می‌تواند به جرقه‌ای برای یک جنگ گسترده تبدیل شود. با این حال، همچنان نشانه‌هایی از تمایل به مذاکره در هر دو طرف وجود دارد.
ایران تأکید کرده است که همچنان به گفت‌وگو با آمریکا باز است، اما آن را با «تسلیم» اشتباه نمی‌گیرد. از سوی دیگر، با وجود اظهارات تند، ترامپ نیز به طور کامل درِ مذاکره را نبسته است و از ایران خواسته است که «پرچم سفید تسلیم» را برافرازد. با این حال، فاصله زیاد مواضع دو طرف و فضای بی‌اعتمادی حاکم، دستیابی به یک توافق را بسیار دشوار ساخته است. جهان در انتظار مشاهده خواهد بود که آیا عقلانیت و دیپلماسی بر تنش و خصومت غلبه خواهد کرد، یا اینکه خاورمیانه شاهد یک درگیری ویرانگر دیگر خواهد بود.