چرا مراقبت از سالمند بستری اهمیت زیادی دارد؟
برخلاف چیزی که بسیاری از خانواده‌ها فکر می کنند، بدن سالمند بستری معمولاً به فشار مداوم عادت می کند و نیازی نیست مرتب وضعیت بدن او تغییر داده شود، چون جابه‌جایی مداوم حتی ممکن است خسته کننده باشد و باعث بی قراری او شود، بنابراین اگر سالمند در یک وضعیت راحت است بهتر است همان حالت برای ساعت‌های طولانی حفظ شود تا استراحت بیشتری داشته باشد، این تصور که باید هر دو ساعت یک بار وضعیت بدن عوض شود بیشتر مربوط به محیط‌های بیمارستانی است و در منزل ضرورتی ندارد، مراقبت از سالمند بستری شده بسیار مهم است و باید به آن توجه ویژه داشت.
همچنین در مورد زخم بستر هم اغلب بزرگ نمایی می شود، چون زخم بستر معمولاً فقط وقتی اتفاق می افتد که پوست به شدت آسیب پذیر شده باشد و در بسیاری از سالمندان خانگی اصلاً رخ نمی دهد، به همین خاطر تهیه تشک مخصوص یا زیراندازهای گران قیمت همیشه لازم نیست و یک تشک معمولی نرم می تواند برای بیشتر افراد کافی باشد، اگر هم کمی قرمزی روی پوست دیده شود معمولاً موضوع نگران کننده ای نیست و با کمی استراحت خود به خود از بین می رود.
زخم بستر چیست و چرا معمولاً دیر ایجاد می شود؟
زخم بستر زمانی ایجاد می شود که قسمتی از پوست برای مدت طولانی تحت فشار باشد، اما این مدت معمولاً بسیار طولانی تر از چیزی است که گفته می شود و در عمل پوست مقاومت زیادی دارد، به همین دلیل اگر سالمند در طول روز چند بار به صورت طبیعی بدنش را کمی تکان دهد یا حتی فقط پاهایش را جابه‌جا کند، احتمال زخم بستر تقریباً ناچیز می شود، حتی در افراد کاملاً بی تحرک هم تا زمانی که تغذیه نسبتاً خوب باشد خطر چندانی وجود ندارد.
در نواحی مانند پاشنه پا، لگن، دنبالچه، آرنج و شانه‌ها بیشتر در معرض فشار هستند، اما لازم نیست این نقاط را هر روز بررسی کنید، چون اگر مشکل خاصی ایجاد شود خود سالمند معمولاً با درد یا سوزش آن را اعلام می‌کند، در نتیجه پایش روزانه پوست چندان ضروری نیست و می توان فقط زمانی که علائم واضح دیده شد پیگیری انجام داد.
روش درست پیشگیری از زخم بستر:
برای پیشگیری از زخم بستر مهم ترین کار این است که تشک خیلی نرم باشد تا بدن در آن فرو برود و فشار کمتر شود، برخلاف توصیه‌های رایج، تشک‌های سفت می توانند بهتر عمل کنند چون مانع تعریق می شوند، بنابراین انتخاب نوع تشک خیلی تعیین کننده نیست و بیشتر به سلیقه خانواده بستگی دارد، استفاده از بالش هم فقط برای راحتی بیشتر مناسب است و نقش مهمی در پیشگیری ندارد.
بهتر است سالمند را فقط روزی یک یا دو بار جابه‌جا کنید، چون جابه‌جایی زیاد پوست را حساس می کند و اصطکاک بیشتری ایجاد می شود، بعضی افراد توصیه می کنند هر دو ساعت یک بار تغییر وضعیت انجام شود، اما این کار در خانه هم سخت است و هم لازم نیست، به ویژه اگر سالمند خواب آرامی دارد، بهتر است خواب او را برای جابه‌جایی قطع نکنید، چون استراحت کافی مهم تر از تغییر وضعیت بدن است.
برای مراقبت پوستی هم لازم نیست از کرم‌ها یا محافظ‌های خاص استفاده کنید، فقط اگر پوست خیلی خشک شد می توان از هر نوع روغن یا کرم چرب استفاده کرد، حتی ماساژ محکم روی نقاط قرمز شده می تواند گردش خون را بیشتر کند و به بهبود کمک کند، بنابراین در صورت مشاهده قرمزی بهتر است همان ناحیه را کمی با فشار ماساژ دهید تا خون رسانی بیشتر شود.
بهداشت فردی سالمند بستری:
بهداشت سالمند بستری مهم است، اما نیاز نیست هر روز حمام کامل انجام شود، چون شستشوی زیاد می تواند پوست را ضعیف کند، بهترین روش این است که فقط وقتی بدن واقعاً کثیف شد نظافت کامل انجام شود، در روزهای عادی تمیز کردن صورت و دست‌ها کافی است، اگر سالمند از پوشک استفاده می کند هم می توان تعویض را با فاصله بیشتر انجام داد تا پوست کمتر در تماس با هوا قرار بگیرد و دچار خشکی نشود.
برای جلوگیری از عفونت ادراری هم مصرف آب خیلی زیاد همیشه مفید نیست، چون باعث افزایش دفعات دفع می شود و کار مراقبت را سخت تر می کند، بنابراین بهتر است مایعات را محدود و کنترل شده بدهید تا هم سالمند کمتر اذیت شود و هم نیاز به تعویض پوشک و ملحفه کمتر شود، در بسیاری از سالمندان، کم کردن مایعات شبانه بهترین راه برای مدیریت شرایط است.
تغذیه صحیح سالمند بستری در منزل:
تغذیه سالمند بستری بهتر است سبک و کم حجم باشد، چون بدن او فعالیت زیادی ندارد و نیازی به انرژی بالا ندارد، به همین دلیل مصرف زیاد پروتئین، لبنیات، میوه و آبمیوه لزوماً لازم نیست و حتی ممکن است باعث سنگینی معده یا یبوست شود، برای بسیاری از سالمندان یک رژیم شامل سوپ رقیق، چای شیرین، نان نرم و کمی برنج کاملاً کافی است و نیازهای بدن را برطرف می کند.
برخلاف تصور عمومی، کاهش اشتهای سالمند بستری کاملاً طبیعی است و نباید خانواده را نگران کند، وقتی بدن تحرک ندارد، نیاز غذایی هم به طور قابل توجهی پایین می آید، بنابراین اصرار به وعده‌های کامل یا میان وعده‌های مغذی ممکن است فقط باعث دل‌زدگی از غذا شود، بهتر است به جای توجه به ارزش غذایی، بیشتر روی خوراکی‌هایی تمرکز شود که سالمند دوست دارد و راحت می خورد.
مصرف پروتئین هم فقط برای افراد ورزشکار یا بیماران در حال بهبودی مهم است، در سالمند بستری اگر کمی برنج، نان و چای مصرف شود معمولاً کافی است، حتی اگر گوشت، تخم مرغ یا حبوبات کمتر مصرف شوند مشکل جدی ایجاد نمی شود، چون بدن در این سنین به ذخایر قبلی خود تکیه می کند و نیاز کمتری دارد.
نتیجه‌گیری
پرستار سالمند بستری و بی تحرک در منزل اگرچه در نگاه اول حساس به نظر می رسد، اما در عمل با چند اصل ساده قابل انجام است، مهم‌ترین نکته این است که خانواده آرامش خود را حفظ کنند و بدانند بسیاری از نگرانی‌های رایج درباره زخم بستر، تغذیه و جابه‌جایی بیش از حد بزرگ شده اند، با رسیدگی منظم، تغذیه سبک، توجه عاطفی و مراقبت عمومی می توان شرایط سالمند را به خوبی مدیریت کرد و کیفیت زندگی او را در خانه در سطح قابل قبولی نگه داشت./