آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
اگر این روزها قصد سفر به شمال یا جنوب کشور را دارید، بهتر است چتری همراه داشته باشید. سازمان هواشناسی کشور از وقوع رگبار و رعد و برق پراکنده در بخش هایی از این دو منطقه خبر داده است؛ بارانی که شاید کوتاه باشد اما می تواند غافلگیر کننده ظاهر شود. صادق ضیاییان، رئیس مرکز ملی پیش بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، با اشاره به آخرین نقشه های پیش یابی، گفته که طی سه روز آینده، شمال استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و همچنین ارتفاعات مرکزی البرز، میزبان افزایش ابر، بارش پراکنده و گاهی رعد و برق خواهند بود.
اما این تنها خبر هواشناسی نیست. در سوی دیگر کشور، در ارتفاعات جنوبی سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان و جنوب شرق فارس، شرایط برای رشد ابرهای همرفتی و رگبارهای بعد از ظهری فراهم شده است. یعنی اگر اهل این مناطق هستید، احتمالاً آسمان نیمه ابری و بارش های ناگهانی را تجربه خواهید کرد. با این حال، آنچه بیش از بارش ها، زنگ خطر را به صدا در آورده، پیش بینی وزش باد شدید و گرد و خاک در شمال شرق، شرق و برخی مناطق مرکزی و غربی کشور است. ضیاییان تأکید کرده که این پدیده طی پنج روز آینده، در برخی ساعات، کیفیت هوا را به شدت کاهش خواهد داد.
در این میان، تهران نیز از این قاعده مستثنی نیست. پایتخت نشینان باید خود را برای دو روز بادخیز و احتمالاً گرد و خاکی آماده کنند. آسمان تهران فردا (سه شنبه) و پس فردا (چهارشنبه) صاف خواهد بود، اما در بعد از ظهر، افزایش باد و گاهی وزش باد شدید با احتمال گرد و خاک، پیش بینی می شود. اما نکته قابل تأمل، اختلاف شدید دمایی بین مراکز استان هاست. اهواز، با دمای ۴۸ درجه سانتی گراد، گرم ترین مرکز استان خواهد بود و در مقابل، شهرکرد با دمای ۱۴ درجه، خنک ترین شهر کشور لقب می گیرد. این اختلاف ۳۴ درجه ای، نشان از ناهمگونی شدید آب و هوایی در سراسر کشور دارد. در کنار این پیش بینی های کوتاه مدت، سازمان هواشناسی همچنین از یک پدیده اقلیمی بزرگ تر خبر داده است. بر اساس داده های موجود، ال نینوی بسیار قوی در اوت ۲۰۲۶ رخ خواهد داد که رکوردشکنی ناهنجاری های گرمایی از سال ۱۹۷۹ تاکنون را به همراه خواهد داشت. این یعنی تابستان امسال، یکی از گرم ترین تابستان های تاریخ بود.
واکاوی نقشه های پیش یابی و علت شکل گیری رگبارهای پراکنده در شمال و جنوب
بر اساس تحلیل آخرین نقشه های پیش یابی هواشناسی، شکل گیری رگبارهای پراکنده در شمال کشور، ناشی از نفوذ جریان های مرطوب شمالی و برخورد آنها با ارتفاعات البرز است. این جریان ها که از سمت دریای خزر به سمت جنوب حرکت می کنند، با برخورد به سد البرز، صعود کرده و ابرهای همرفتی را پدید می آورند که نتیجه آن، بارش های کوتاه مدت اما گاهی با شدت بالا در استان های آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و ارتفاعات البرز خواهد بود. در جنوب نیز، حضور جریان های موسمی که از دریای عمان و اقیانوس هند به سمت سواحل جنوبی کشور کشیده می شوند، به ویژه در ساعات بعد از ظهر، باعث رشد ابرهای همرفتی در ارتفاعات سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان و فارس می شود. این بارش ها، اگرچه خیلی گسترده نیستند، اما به دلیل ماهیت همرفتی، می توانند با رعد و برق، تندبادهای لحظه ای و حتی ریزش تگرگ همراه شوند.
گرد و خاک در شرق و مرکز؛ علت و پیامدهای کاهش کیفیت هوا
پیش بینی وزش باد شدید و گرد و خاک در شمال شرق، شرق و برخی مناطق مرکزی و غربی، ناشی از استقرار یک سامانه کم فشار سطحی در این مناطق است که با ایجاد گرادیان شدید فشار، وزش بادهای قابل توجهی را به همراه دارد. این پدیده، به ویژه در استان های خراسان رضوی، سمنان، یزد و کرمان، می تواند به خیزش گرد و خاک از مناطق بیابانی منجر شود و شاخص کیفیت هوا را در این مناطق به محدوده ناسالم برای گروه های حساس برساند. نکته مهم این است که این گرد و خاک ها، ممکن است منشأ محلی داشته باشند یا از کشورهای همسایه شرقی مانند ترکمنستان و افغانستان به سمت ایران حرکت کنند. سازمان هواشناسی به گروه های حساس از جمله سالمندان، کودکان و بیماران تنفسی توصیه کرده است که در این روزها، تردد غیرضروری در فضای باز را کاهش دهند و در صورت خروج از منزل، از ماسک های مناسب استفاده کنند.
بررسی رخداد ال نینوی فوق قوی و تأثیر آن بر اقلیم ایران
داده های سازمان هواشناسی نشان می دهد که یک ال نینوی بسیار قوی در ماه اوت (مرداد-شهریور) سال جاری در حال شکل گیری است که از سال ۱۹۷۹ تاکنون بی سابقه بوده است. شاخص نوسان جنوبی (SOI) در کمترین مقدار ثبت شده برای دوره ژوئیه قرار دارد که این خود گواهی بر قدرت بالای این پدیده است. در سال هایی که ال نینوی قوی رخ می دهد، معمولاً الگوی گردش جوی در نیمکره شمالی دچار تغییرات اساسی می شود و این موضوع، بر روی کمیت و توزیع بارش ها در ایران تأثیر مستقیم می گذارد. بر اساس تجربه سال های مشابه، ال نینوهای قوی، معمولاً با افزایش بارش های پاییزه و زمستانه در نیمه غربی و مرکزی ایران همراه هستند، اما در عین حال، می توانند باعث وقوع سیلاب های شدید و ناگهانی نیز بشوند. به همین دلیل، سازمان هواشناسی هشدار داده است که با وجود بارش های خوب پیش رو، خطر سیلاب به ویژه در مناطق غربی و جنوب غربی کشور بسیار جدی است.
تحلیل وضعیت بارش تا نیمه بهمن و توصیه های کاربردی برای بخش کشاورزی
بر اساس پیش بینی های فصلی سازمان هواشناسی، بارش های کشور از نیمه شهریور تا نیمه بهمن، در محدوده نرمال تا فراتر از نرمال قرار خواهند گرفت. اوج این بارش ها، از نیمه مهر تا نیمه آذر پیش بینی شده است که در این بازه، بیشتر مناطق کشور به جز بخش هایی از جنوب شرق، بارش های خوبی را تجربه خواهند کرد. این شرایط، برای کشاورزان یک فرصت طلایی محسوب می شود، اما در کنار آن، چالش هایی را نیز به همراه دارد. افزایش رطوبت در مناطق شمالی و زاگرس، می تواند زمینه ساز شیوع بیماری های قارچی در مزارع و باغات شود و کشاورزان باید با برنامه ریزی دقیق و استفاده از سموم مناسب، از بروز خسارت جلوگیری کنند. همچنین، تنظیم زمان کشت غلات پاییزه بر اساس اولین بارش مؤثر و آماده سازی زهکش ها برای جلوگیری از آب گرفتگی، از دیگر توصیه های جدی سازمان هواشناسی به فعالان این بخش است.
ناهنجاری دمایی و تغییرات اقلیمی؛ هشدار برای سلامت عمومی و زیرساخت ها
علاوه بر بارش ها، موضوع دما نیز یکی از محورهای کلیدی این گزارش است. پیش بینی ها نشان می دهد که در ابتدای پاییز (مهرماه)، اکثر مناطق کشور بین ۱ تا ۲ درجه و در شرق کرمان و شمال سیستان و بلوچستان تا ۳ درجه گرم تر از نرمال خواهند بود. این ناهنجاری دمایی، می تواند تنش های حرارتی شدیدی را برای دام ها و محصولات کشاورزی ایجاد کند. از سوی دیگر، گرمای شدید در مناطق گرمسیر، به ویژه برای کودکان، سالمندان و زنان باردار خطرناک است و توصیه شده که این گروه ها تا حد امکان در ساعات اوج گرما (ظهر تا عصر) در فضای باز قرار نگیرند. همچنین، افزایش آلرژن های فصلی و کیفیت نامناسب آب آشامیدنی پس از بارش های شدید، از دیگر چالش هایی است که دستگاه های اجرایی و وزارت بهداشت باید برای مدیریت آنها آمادگی کامل داشته باشند. به طور کلی، این گزارش نشان می دهد که ایران در آستانه یک پاییز خاص و چالش برانگیز از نظر اقلیمی قرار گرفته است.