آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
شاید تا همین چند وقت پیش، نوجوانی که ۵ ساعت پشت‌سر هم در اینستاگرام می‌گشت، اتفاق عجیبی نبود. اما از این به بعد، متا با یک تغییر اساسی، می‌خواهد ساعت‌های شیرین نوجوانی را در این شبکه اجتماعی محدود کند. شرکت متا، پس از ماه‌ها فشار از سوی خانواده‌ها، نهادهای آموزشی و حتی دولتمردان آمریکایی، سرانجام تصمیم به تغییر سیاست خود در قبال کاربران زیر ۱۸ سال گرفته است. هدف اصلی این تغییر، کاهش آسیب‌های روانی و اعتیاد به فضای مجازی در میان نوجوانان است.
بر اساس قوانین جدید که به‌زودی اجرایی می‌شود، کاربران زیر ۱۸ سال به‌صورت پیش‌فرض، روزانه حداکثر ۲ ساعت می‌توانند از اینستاگرام استفاده کنند. پس از گذشت این مدت، برنامه قفل می‌شود و دیگر امکان فعالیت در آن وجود نخواهد داشت. اما این پایان ماجرا نیست؛ محدودیت جدی‌تر، در ساعات نیمه‌شب تا ۶ صبح اعمال می‌شود. اینستاگرام در این بازه زمانی، به‌کلی از دسترس نوجوانان خارج خواهد شد و آنها نمی‌توانند حتی برای یک دقیقه نیز وارد اپلیکیشن شوند.
این تصمیم، اگرچه از نگاه متا یک اقدام مسئولانه برای حفظ سلامت روان نوجوانان است، اما بی‌شک با موجی از واکنش‌های منفی از سوی خود نوجوانان و همچنین برخی کارشناسان فناوری رو به رو خواهد شد که آن را محدودکننده و سانسورگونه می‌دانند. البته این محدودیت‌ها برای کاربران زیر ۱۸ سال، قابل‌انعطاف نخواهد بود و تنها در صورتی که والدین درخواست افزایش زمان را داشته باشند، امکان تغییر آن وجود دارد. اما این تغییر هم با تأیید و نظارت والدین انجام می‌شود.
این اقدام متا، که قرار است از این پس به‌عنوان یک سیاست جهانی اجرا شود، احتمالاً الگویی برای سایر شبکه‌های اجتماعی مانند تیک‌تاک و اسنپ‌چت خواهد شد تا آنها نیز محدودیت‌های مشابهی را برای کاربران خردسال خود اعمال کنند. در ادامه، به بررسی ابعاد این تصمیم، تأثیر آن بر رفتار نوجوانان و واکنش‌های مختلف به این سیاست جدید خواهیم پرداخت.
چرا متا به فکر محدودیت برای نوجوانان افتاد؟
سال‌هاست که پژوهش‌های روان‌شناسی نشان داده‌اند استفاده بی‌رویه از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به افزایش اضطراب، افسردگی، اختلالات خواب و کاهش اعتماد به نفس در نوجوانان منجر شود. در سال‌های اخیر، شکایت‌های گسترده‌ای از سوی خانواده‌ها و مدارس علیه متا مطرح شده است که مدعی بودند این شرکت آگاهانه رفتارهای اعتیادآور را در نوجوانان تقویت می‌کند. با این تصمیم، متا سعی دارد از موج جدید شکایت‌های حقوقی و فشارهای نظارتی که از سوی کنگره آمریکا و نهادهای حمایت از کودکان مطرح شده است، عبور کند و نشان دهد که به مسئولیت اجتماعی خود پایبند است.
کاهش ساعات استفاده، تأثیرگذار است یا نمادین؟
سؤال اساسی این است که آیا محدود کردن نوجوانان به ۲ ساعت در روز، واقعاً می‌تواند مشکل اعتیاد به فضای مجازی را حل کند؟ بسیاری از کارشناسان معتقدند که این محدودیت اگرچه یک گام مثبت است، اما به‌تنهایی کافی نیست. نوجوانان ممکن است با ایجاد حساب‌های کاربری جدید (با تاریخ تولد جعلی) از این محدودیت عبور کنند و یا به سمت سایر شبکه‌های اجتماعی بدون محدودیت بروند. با این حال، این سیاست حداقل یک پیام روشن به نوجوانان و والدین دارد که استفاده متعادل از شبکه‌های اجتماعی، یک هنجار جدید محسوب می‌شود.
تأثیر بر عادات شبانه و سلامت روان
محدودیت نیمه‌شب تا ۶ صبح، یکی از هوشمندانه‌ترین بخش‌های این طرح است. استفاده از تلفن همراه در شب، به دلیل نور آبی صفحه‌نمایش، ترشح ملاتونین (هورمون خواب) را مختل می‌کند و باعث بی‌خوابی، کابوس و کاهش کیفیت خواب می‌شود. این محدودیت می‌تواند به بهبود کیفیت خواب نوجوانان کمک کند و همچنین مانع از درگیری آنها با محتوای نامناسب یا هوس‌انگیز در ساعات دیرهنگام شب شود. این اقدام، در واقع نوجوانان را مجبور می‌کند که به جای چرخیدن در فضای مجازی، به خواب یا مطالعه روی آورند.
نقش والدین و امکان سفارشی‌سازی
اگرچه تنظیمات پیش‌فرض اینستاگرام بر ۲ ساعت در روز و خاموشی شبانه است، اما والدین همچنان کنترل کامل بر این تنظیمات دارند. آنها می‌توانند با ورود به بخش «نظارت والدین» (Parental Supervision)، زمان مجاز استفاده را افزایش یا کاهش دهند و یا محدودیت‌های بیشتری را اعمال کنند. این ویژگی، یک مزیت بزرگ برای خانواده‌هایی است که می‌خواهند کنترل بیشتری بر فعالیت فرزندان خود داشته باشند. با این حال، نگرانی دیگری نیز وجود دارد و آن اینکه آیا همه والدین توانایی فنی یا حتی آگاهی لازم برای استفاده از این ابزارهای نظارتی را دارند یا خیر.
سناریوهای آینده و تأثیر بر صنعت شبکه‌های اجتماعی
این اقدام متا، می‌تواند یک نقطه عطف در صنعت شبکه‌های اجتماعی باشد. احتمالاً در آینده نزدیک، سایر پلتفرم‌های بزرگ مانند تیک‌تاک، اسنپ‌چت و یوتیوب نیز قوانین مشابهی را برای کاربران زیر ۱۸ سال وضع خواهند کرد. همچنین، این موضوع ممکن است به تصویب قوانین ملی در کشورهای مختلف برای محدودیت ساعات استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای خردسالان منجر شود. این تغییرات، می‌تواند به یک تحول جهانی در نحوه تعامل نوجوانان با فضای مجازی تبدیل شود و به سلامت روان یک نسل کامل کمک کند.